шарҳталаб ва шарҳталабӣ (аз феъли «талабидан») сохтаҷон аст ва бисёр сохтаанд.
Ҳамин ҳолатро дар калимаҳои боби «тафъил» ҳам мебинем: тадбир, таркиб, ташриф, таърих, табдил, табрия, таҳсин, тағйир, такмил, таскин ва ғайра. Аз инҳо ҳам барои сохтани калимаҳои табриккунӣ, тағйирбӣ, таъмиддиҳӣ, таскиншавӣ эҳтиёҷ нест, вале, масалан, чунин калимаҳо сохтаанд, ки тамоман дуруст аст: тадбирандешӣ, тадбирҷӯӣ, таркиббандӣ, ташриффармоӣ, таъбирпазир, таърихнависӣ, табдилпазир, табрикомез, таҳсинпоз, таскинбахш, тағйирпазир, таълимбардор.
Чунонки мебинем, дар ҳамаи ин мавридҳо калимаи арабӣ пас аз илова шудани асоси феъли тоҷикӣ маънои нав ва ҷилваҳои тоза пайдо кардааст ва барои муҷаз шудани матлаб имконоти зиёде фароҳам омадааст. Афсус ки чунин имконияти сохтани исму сифатҳои нав имрӯз кам истифода мешавад.
Акнун калимаҳои арабии боби «тафаъул»-ро аз назар мегузаронем: тааҷҷуб, табассум, такаббур, тамасхур, ташаббус, тараххум, тамаллук, ташаккул. Аз инҳо ҳам дар забони адабии классикӣ калимаҳое монандӣ табассумкунӣ, ташаккулёбӣ, ташаккулдиҳӣ, тараххумкунӣ, тамаллудшавӣ насохтаанд, лекин чунин калимаҳо гоҳгоҳ дида мешаванд: тааҷҷубомез, тааҷҷубангез, тараххумҷӯӣ, тасаллиталаб, таассурангез, таҷаддудпарвар, тамасхуромез, тахаллускорӣ, такаббурфурӯш, такаддучӯш. Ба аксари ин калимаҳо пасванди -й илова нашудааст, яъне аз ин калимаҳо сифат сохтаанд, на исм.
Лекин баъзеи онҳоро ба исм табдил додан мумкин аст:
тараххумҷӯй, тасаллиталабӣ, такаббурфурӯшӣ.
Дар ин маврид ҳам асоси феъли тоҷикӣ ба калимаи арабӣ маъно ва тобишҳои нав бахшидааст. Агар чунин намебуд, ба сохтани чунин калимаҳои мураккаб зарурат намемонд. Зотан калимаҳои мураккаб боиси ғанӣ шудани забон ва имкониятҳои тоза ба даст овардани он мегарданд. Онҳое, ки имрӯз ба калимаи арабӣ чунин асоси феъл илова менамоянд, ки ба калимаи аслӣ ягон маъно ё тобиши тоза намедиҳанд, ҳамин қонуни забонро фаромӯш менамоянд, яке аз муҳимтарин қоидаҳои калимасозиро вайрон мекунанд.
Боз ҳам бояд таъкид кунем, ки аз чунин калимаҳои арабӣ (калимаҳои боби «тафъил», «тафаъул», «муфорака» ва ғайра) бо баъзе воситаҳои дигар, масалан, бо калимаи «кор», пасванди «-гар» ҳам калимаи нав сохта