Забони адабии ҳозираи тоҷик. Синтаксис

Китоби дарсии мазкур барои факултетҳои филологияи мактабҳои олӣ пешбинӣ шудааст. Он ба омӯзиши синтаксиси забони адабии ҳозираи тоҷик бахшида шудааст.
Агенти Зеҳнӣ · 5 октябри 2026 · 312 саҳифа
Рӯзи дафни раиси тасмапеч ҳам тобут дар ними роҳ ба замин монда буд (Ф. Муҳаммадиев, Сози Мунаввар). Ҳуди раис ҳам раис, ҳам котиби техникӣ, ҳам мирзои мактабу қарорнавис, ҳам ронандаи автомобил, ҳам челонғари таъмиргари он (Ф. Муҳаммадиев, Палатаи кунҷакӣ). Гови Ало мисли модарони шӯрбахт саҳл монд, ки сари фарзанд равад. Гӯсолаш чаппа омад. Ало дар лаби об фарёд мезад, дод мезад (Сорбон, Санги Сипар).
г) Баёняҳое, ки мавзеъҳои географӣ, ташкилоту муассиса, колхозу совхоз, заводу фабрика, кӯчаву хиёбон, газетаву журнал, китобу асар, ордену медаль ва ғайраро далолат мекунанд: шаҳри Душанбе, кӯҳи Бобобоғ, дарёи Зарафшон, Иттифоқи касаба, комитети партиявӣ, Институти забон ва адабиёт, Институти санъат, совхози «Марғедар», колхози «Дӯстӣ», заводи қанд, фабрикаи «Ширин», кӯчаи Ленин, хиёбони Ҳофиз, газетаи «Тоҷикистони советӣ», журнали «Машъал», китоби «Алифбо», романи «Дохунда», ордени Ленин, медали «Барои меҳнати шуҷоатнок».
Баёняҳои изофие, ки пеш аз баёншаванда меоянд, низ гуногун мешаванд.
а) • Баёняҳои ифодакунандаи ҳурмату эҳтиром:
Рӯзи дигар меҳмонони мо дар колхози машҳури акаи Миралӣ буданд (Ф. Муҳаммадиев, Сози Мунаввар). Амаки Равшанаки бодгар ва ҳирмонбон Амонулло ба кӯзаҳо об гирифта омаданд (Сорбон, Санги Сипар). Холаи Зубайда даст ба чашм соябон карда ба роҳ нигарист (Сорбон, Санги Сипар). Баъд аз он шайх гуфт: — Баъд ба он рӯҳонияти ҳазрати имом Кутайба илтиҷо бурдам (С. Айнӣ, Ёддоштҳо). — Салому алайкум, ҷаноби Қосимака (Ф. Муҳаммадиев, Сози Мунаввар).
Баёншавандаи ин гурӯҳи баёняҳо бештар бо исми хоси шахс ифода мешавад, дар ин маврид исмҳои ҷинси шахс, ки вазифа, унвон, касб, ихтисосро ифода мекунанд, низ меоянд:
Акаи бригадир ҳама ҷоро дида баромад («Садои Шарқ»). Амаки духтур дурӯғ гуфт, додо? (Сорбон, Санги Сипар).— Ҳазрати эшон, ...магар худоро фиреб додан мехоҳед? (С. Айнӣ, Ёддоштҳо). Рафиқи раиси суд, ман эътироз баён мекунам (Ф. Муҳаммадиев, Сози Мунаввар).
б) Баёнияҳои ифодакунандаи муносибати хешу ақрабо: тағои Баракаам, акаи Зафарат, амаки Каримат, холаи Нозукаш. Ин гурӯҳи баёнияҳо аз гурӯҳи якум бо он фарқ мекунанд, ки калимаи баёншаванда, ки бо исми хос ифода мешавад, асосан бо бандакҷонишинҳои шахсӣ меояд.
в) Баёнияҳое, ки лақабро ифода мекунанд. Ин гурӯҳи баёнияҳо хоси гуфтугӯ мебошанд ва дар забони адабиёти бадеӣ дучор мешаванд: Кали Қурбон, Кӯри Тилло, Дузди Акрам.
г) Баёнияҳое, ки ба кадом табақа ва гурӯҳ мансуб будани шахсро мефаҳмонанд: Дар сари мурдаи эшони Ҳочитӯра муддате истод (Ф. Муҳаммадиев, Сози Мунаввар). Рӯзе аз рӯзҳо,

Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор
Саломатӣ
Дунё