Бист гуфтор аз маънавият

Камолиддин Садриддинзода Айнӣ. Ин «Бист гуфтор аз маънавият»-и тоҷикон аст, ки дар таърихи адаби порсӣ ҳамеша гўшрас ва ҳушрас буду ҳаст. Агар чи гоҳ-гоҳ кўшиши нодидаву ношунида карданҳо рух медод, фарзандони боҳамияте буданд, ки садо баланд мекарданд.
Агенти Зеҳнӣ · 5 октябри 2026 · 235 саҳифа
Масалан, дар як мавъизае, ки бо ҳисси қалб ва эҳсосоти самимӣ навиштааст,
ҳарисӣ ва мардумозориро чунин мазаммат кардааст:
Гарат ба мўҳра фиребад замона чун афъӣ,
Бад-ин фусун машав эмин зи мўҳрабозии мор.
Сипеҳр к-ин ҳама мегардад аз барои ду қурс,
Чу нек дарнигарӣ ҳиндуест оинадор.
Туро чу сарв ба озодагӣ барояд ном,
Чу наргис ар наниҳӣ чашм бар зару динор.
Хаёли ганҷ зи роҳат чунон бурун бурдаст,
Ки нестат хабар аз аждаҳои мардумхор.
Аз он шумор зарат кас наметавонад кард,
Кӣ дар шумор наёрӣ ҳисоби рўзи шумор.
Чи суд бар сари наргис кулоҳи зарҳуққа,
Ки ҳаст рўзу шаб аз баҳри шаш дирам бемор.
На марди панҷаи чархӣ, ки дар забардастӣ,
Ба ростӣ набувад бед марди дасти чинор.
Насими субҳи саодат ба хуни дил ёбӣ,
Ба ҳукми он ки зи хун аст асли мушки татор.
Макун ба чашми ҳақорат назар ба мардум аз он-к,
23
Зи хор кардани мардум шаванд мардум хор…
Дар як манзумае, ба унвони «фӣ-шикояти-з-замони ва аҳлиҳӣ» ў безобитаю нооромӣ ва беадолатии он даврро чунин тасвир кардааст:
То чи деванд, ки хотам зи Сулаймон талабанд?
Ё чи габранд, ки озори мусалмон талабанд?!
Халқ девонаву аз заҳмати девон дар банд,
В-ин аҷабтар, ки зи девон зари девон талабанд.
Осиёе, ки фитодасту надорад обе,
Дахли он ҷумла ба чўб аз буни дандон талабанд.
Ҳар куҷо сўхтае бесару сомон ёбанд,
Ваҷҳи симу заре з-он бесару сомон талабанд.
Хуни рўҳбон, ки шавад кушта зи рўҳбон хоҳанд,
Роҳи рўҳбон, ки бувад мурда, зи рўҳбон талабанд.
Ба синон аз сари майдон сари мардон ҷўянд,
Ба хаданг аз буни пайкон сари некон талабанд.
Ҳамчу дунон ба ду нон соҳиби бесимонанд,
Ваҷҳи як нон наву Эшон ба синон нон талабанд.
Хукшақланду ҳадис аз хари Исо ронанд,
Девтабъанду ҳама мулки Сулаймон талабанд.
То ба офоқ зананд оташи бедод ба теғ,
Оташ аз чашмаи хуршеди дурахшон талабанд.
Дар чунин фасл, ки бебарг бувад шохи дарахт,
Аз дарахтони чаман барги зимистон талабанд.
Ин замон мояи дарёба бувад, к-ин ҷўянд,
Пас аз ин ҳосиле аз кон чи бувад, к-он талабанд.

Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор
Саломатӣ
Дунё