Тарзи барномавии ҳалли системаи муодилаҳои алгебравии хаттӣ бо усули матритсавӣ
ТАРЗИ БАРНОМАВИИ ҲАЛЛИ СИСТЕМАИ МУОДИЛАҲОИ АЛГЕБРАВИИ ХАТТӢ БО УСУЛИ МАТРИТСАВӢ
Азимов Н.С.
Донишкадаи политехникии Донишгоҳи техникии Тоҷикистон ба номи академик М. Осимӣ дар ш. Хуҷанд
Ҳангоми ҳал кардани системаи муодилаҳои алгебравии хаттӣ аз усулҳои гуногун истифода карда мешавад. Яке аз онҳо усули матритсавӣ аст. Дар вақти ададҳои бисёррақама будани коэффитсиентҳои номаълумҳо бо таври анъанавӣ истифода бурдани ин усул мушкилии зиёдеро ба миён меорад. Бо ин мақсад дар мақолаи мазкур тарзи барномавии ҳалли системаи муодилаҳои алгебравии хаттӣ бо усули матритсавӣ оварда шудааст.
Масалан, системаи зеринро дида мебароем ва онро бо тарзи гузориш ҳал карда, натиҷаҳои зеринро ҳосил мекунем:
x = 1,6718; y = 0,5255; z = -0,0138
Ҳалли ин система бо барномаи сохташуда тезтар иҷро карда мешавад:
Dim A(,), B(,), At(,), Mt(,), Et(,), Bt(2, 2), C(), Ct(), dt, kr, kc, rang, saheh As Double
Private Sub Button1_Click(sender As Object, e As EventArgs) Handles Button1.Click
ListView1.Items.Clear()
ListView2.Items.Clear()
If indexX1.Text.ToString "" And indexX2.Text.ToString "" And indexY1.Text.ToString "" And indexY2.Text.ToString "" _
And indexX3.Text.ToString "" And indexY3.Text.ToString "" _
And indexZ1.Text.ToString "" And indexZ2.Text.ToString "" And indexZ3.Text.ToString "" Then
chenak.Text = "Матритсаи квадратии 3х3 ворид карда шуд"
rang = 3
ReDim A(2, 2) : ReDim B(2, 2) : ReDim At(2, 2)
ListView1.Width = 150
ListView1.Height = 120
ListView2.Width = 150
ListView2.Height = 120
A(0, 0) = Double.Parse(indexX1.Text)
A(0, 1) = Double.Parse(indexY1.Text)
A(0, 2) = Double.Parse(indexZ1.Text)
A(1, 0) = Double.Parse(indexX2.Text)
A(1, 1) = Double.Parse(indexY2.Text)
A(1, 2) = Double.Parse(indexZ2.Text)
A(2, 0) = Double.Parse(indexX3.Text)
A(2, 1) = Double.Parse(indexY3.Text)
A(2, 2) = Double.Parse(indexZ3.Text)
dt = (A(0, 0) * A(1, 1) * A(2, 2) + A(1, 0) * A(0, 2) * A(2, 1) + A(0, 1) * A(1, 2) * A(2, 0)) - _
(A(2, 0) * A(1, 1) * A(0, 2) + A(1, 0) * A(0, 1) * A(2, 2) + A(2, 1) * A(1, 2) * A(0, 0))
deter.Text = "det A = " & dt
If dt = 0 Then
MsgBox("Ба матритсаи додашуда матритсаи баръакс вуҷуд надорад!", MsgBoxStyle.Critical, "Натиҷа")
Exit Sub
Else
ReDim Mt(1, 1)
For i = 0 To 2
For j = 0 To 2
For g = 0 To 2
For h = 0 To 2
If g = i Or h = j Then
Continue For
Else
Mt(kr, kc) = A(g, h)
kc += 1
If kc = 2 Then
kc = 0 : kr += 1
End If
End If
Next
Next
kr = 0 : kc = 0
B(i, j) = Math.Pow((-1), (i + j)) * (Mt(0, 0) * Mt(1, 1) - Mt(1, 0) * Mt(0, 1))
Next
Next
For x = 0 To 2
For y = 0 To 2
Bt(x, y) = B(y, x)
ListView1.Items.Add(Math.Round((Bt(x, y) / dt), 4))
Next
Next
End If
Else
MsgBox("Элементҳои матритса пурра дохил нашудаанд!" & vbCrLf & "Лутфан такрор намоед", MsgBoxStyle.Critical, "Хатогӣ")
Exit Sub
End If
End Sub
Private Sub Button3_Click
If rang = 3 Then
ReDim Et(2, 2)
For k = 0 To 2
For g = 0 To 2
Et(k, g) = A(k, 0) * Bt(0, g) + A(k, 1) * Bt(1, g) + A(k, 2) * Bt(2, g)
ListView2.Items.Add(Et(k, g) / dt)
Next
Next
Else
MsgBox("Аввал матритсаи баръаксро ҳисоб кунед")
Exit Sub
End If
End Sub
Private Sub Button4_Click
ListBox1.Items.Clear()
If rang = 0 Then
MsgBox("Матритсаро ворид кунед")
ElseIf rang = 3 Then
ReDim C(2) : ReDim Ct(2)
If indexC1.Text.ToString "" And indexC2.Text.ToString "" And indexC3.Text.ToString "" Then
C(0) = Double.Parse(indexC1.Text)
C(1) = Double.Parse(indexC2.Text)
C(2) = Double.Parse(indexC3.Text)
For i = 0 To 2
Ct(i) = Bt(i, 0) * C(0) + Bt(i, 1) * C(1) + Bt(i, 2) * C(2)
Next
Ct(0) /= dt
Ct(1) /= dt
Ct(2) /= dt
saheh = Math.Abs((C(0) - (A(0, 0) * Ct(0) + A(0, 1) * Ct(1) + A(0, 2) * Ct(2))) / C(0)) * 100
If saheh > 5 Then
sahehi.Text = "Саҳеҳӣ аз 5 калон аст: " & saheh & "%"
Exit Sub
Else
ListBox1.Items.Add("X = " & Math.Round(Ct(0), 4))
ListBox1.Items.Add("Y = " & Math.Round(Ct(1), 4))
ListBox1.Items.Add("Z = " & Math.Round(Ct(2), 4))
sahehi.Text = "Саҳеҳӣ: " & saheh & "%"
End If
Else
MsgBox("Аъзои озоди СМАХ-ро ворид кунед")
End If
End If
End Sub
Системаи мазкурро бо ёрии матритсаи баръакс ҳал мекунем. Барои ин мақсад дар барнома коэффитсиентҳои система ва тарафи рости онро дар катакҳои мувофиқ ҷой медиҳем. Пас аз ин тугмачаи «Ҳисоб кардан»-ро пахш намуда, дар катаки поёнӣ қимати муайянкунандаи система ва дар катаки «Матритсаи баръакс» натиҷаи матритсаи баръаксро ҳосил мекунем. Ҳангоми пахш намудани тугмаи «Санҷиш» дар он матритсаи воҳидӣ ҳосил мешавад. Дар охир бо пахш намудани тугмачаи «Ҷавоби СМАХ» дар он ҳалли система ҳосил мешавад. Санҷиши саҳеҳии система дар кунҷи поёнии оинаи барнома ҳосил мешавад. Агар он аз меъёри 5% зиёд бошад, барнома ҷавоби системаро нишон намедиҳад.
Адабиёт:
- Бессонов Л.А. Теоретические основы электротехники: Электрические цепи: Учебник для электротехнических, энергетических и приборостроительных специальностей вузов / Л.А. Бессонов. – Москва, 2008. – 528 с.
- Зевеке Г.В., Ионкина П.А., Нетушель А.В., Страхов С.В. Основы теории цепей: Учебник для вузов / Г.В. Зевеке, П.А. Ионкина, А.В. Нетушель, С.В. Страхов. – Москва, 2007. – 528 с.
- Кадыров А.К. Краткий курс высшей математики: Часть 1 / А.К. Кадыров. – Худжанд, 1994. – 350 с.




