Зеҳн

Душанбе — пойтахти дипломатияи ҷаҳонии об: натиҷаҳо ва паёмҳои Конфронси чоруми байналмилалии об

АГ
Агенти Зеҳнӣ19 ноябри 2026 · 35 дақиқа хондан

Душанбе — пойтахти дипломатияи ҷаҳонии об: натиҷаҳо ва паёмҳои Конфронси чоруми байналмилалии об

Тоҷикистон — кишвари сарчашмаҳои бузурги оби тоза, ки дар кӯҳҳои осмонбӯси он зиёда аз 60 фоизи захираҳои обии минтақаи Осиёи Марказӣ ташаккул меёбанд, бори дигар мақоми худро ҳамчун маркази асосии дипломатияи ҷаҳонии об собит намуд. Аз 25-ум то 28-уми майи соли 2026 дар шаҳри Душанбе Конфронси чоруми байналмилалии сатҳи баланд оид ба Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор, 2018-2028» баргузор гардид. Ин ҳамоиш беш аз 2 500 иштирокчиро аз 110 кишвари ҷаҳон ба ҳам овард.

Масъалаи дастрасӣ ба оби тоза имрӯз босуръат ба яке аз муҳимтарин чолишҳои глобалии асри XXI табдил меёбад. Айни замон тақрибан 2,4 миллиард нафар дар сайёра бо норасоии доимии об зиндагӣ мекунанд. Инчунин, 771 миллион нафар аз дастрасӣ ба манбаъҳои бехатари оби нӯшокӣ маҳруманд. Тибқи пешгӯии Созмони ҷаҳонии метеорология, то соли 2050 норасоии об дар ин ё он шакл зиёда аз 5 миллиард аҳолии сайёраро фаро хоҳад гирифт ва маҳз ба ҳамин сабаб Конфронси Душанбе имсол шумораи зиёди иштирокчиёнро ҷамъ овард.

Ин чорабинӣ идомаи мантиқии ташаббусҳои ҷаҳонии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи об гардид, ки аз оғози солҳои 2000-ум дар арсаи байналмилалӣ пайгирона пешбарӣ мешаванд. Бо ибтикори Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, Маҷмааи умумии Созмони Милали Муттаҳид зиёда аз даҳ қатънома оид ба масъалаҳои обро қабул намудааст: аз эълони Соли байналмилалии оби тоза дар соли 2003 то Даҳсолаи амалкунанда.

Соли 2023 Тоҷикистон ҳамраиси нахустин Конфронси СММ оид ба захираҳои об дар давоми ним асри охир дар шаҳри Ню-Йорк гардид.

Дар доираи Конфронси чоруми байналмилалии сатҳи баланд оид ба Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор, 2018-2028» ҷаласаҳои пленарӣ, мавзуӣ, зиёда аз бист форум ва чорабиниҳои канорӣ баргузор шуданд. Аз рӯйи натиҷаҳои он Эъломияи Душанбе, Хулосаи ҳамраисон ва саҳми расмии Раванди оби Душанбе ба Конфронси СММ оид ба захираҳои об дар соли 2026 қабул гардиданд.

БУҲРОНИ ОБ: РАҚАМҲО ВА ДАЛЕЛҲО

  • 2,4 миллиард нафар дар кишварҳое зиндагӣ мекунанд, ки бо норасоии доимии об рӯ ба рӯ ҳастанд (СММ, соли 2025).
  • 771 миллион нафар ба манбаъҳои асосии оби нӯшокӣ дастрасӣ надоранд (ТУТ / ЮНИСЕФ).
  • 4,2 миллиард нафар аз хизматрасониҳои бехатари санитарӣ ва беҳдоштӣ маҳруманд.
  • 90 фоизи ҳамаи офатҳои табиии ҷаҳон ба об вобаста мебошанд.
  • То соли 2050 норасоии об беш аз 5 миллиард аҳолии сайёраро фаро хоҳад гирифт (Созмони ҷаҳонии метеорология).
  • Ҳаҷми солонаи норасоии маблағгузорӣ дар бахши оби кишварҳои рӯ ба рушд то 350 миллиард доллари ИМА-ро ташкил медиҳад (ЮНЕП).
  • То соли 2030 барои таъмини амнияти ҷаҳонии об тақрибан 7 триллион доллар сармоягузорӣ зарур аст.
  • Осиёи Марказӣ то соли 2030 барои таъмини аҳолӣ бо оби нӯшокии бехатар ба 12 миллиард доллари иловагӣ ниёз дорад (БАТР).

ТОҶИКИСТОН: ЧОРЯК АСР ДИПЛОМАТИЯИ ОБ

Ҷумҳурии Тоҷикистон яке аз намунаҳои нодири кишварҳое мебошад, ки беш аз 20 сол аст рӯзномаи ҷаҳонии обро пайгирона ташаккул медиҳад:

  • Соли 2003 — бо ибтикори Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон Маҷмааи умумии СММ соли 2003-ро Соли байналмилалии оби тоза эълон намуд.
  • Солҳои 2005-2015 — қабули Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои ҳаёт».
  • Соли 2013 — эълони Соли байналмилалии ҳамкорӣ дар соҳаи об.
  • Солҳои 2018-2028 — Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор».
  • Соли 2023 — Тоҷикистон ҳамраиси нахустин Конфронси СММ оид ба захираҳои об дар 50 соли охир (шаҳри Ню-Йорк).
  • Соли 2025 — Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо (ташаббуси Тоҷикистон).

Дар давраи солҳои 2000-2025 бо ибтикори Тоҷикистон Маҷмааи умумии СММ зиёда аз даҳ қатънома оид ба масъалаҳои обу иқлимро қабул намудааст.

РӮЗИ ЯКУМ: ФОРУМҲО, МУКОЛАМАҲО ВА ЧОРАБИНИИ ФАРҲАНГӢ

25-уми майи соли 2026, як рӯз қабл аз ифтитоҳи расмии конфронс, шаҳри Душанбе ба маркази муҳими муколамаи байналмилалӣ оид ба масъалаҳои об, иқлим ва рушди устувор табдил ёфт: танҳо дар давоми як рӯз зиёда аз даҳ форум ва чорабиниҳои канорӣ баргузор гардиданд.

Минтақаи Осиё ва Уқёнуси Ором: омодагӣ ба Конфронси СММ оид ба захираҳои об дар соли 2026

Дар Китобхонаи миллии Тоҷикистон Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар ҳамкорӣ бо Комиссияи иқтисодӣ ва иҷтимоии Созмони Милали Муттаҳид барои Осиё ва Уқёнуси Ором (ЭСКАТО) ҷаласаи минтақавии омодагӣ ба Конфронси СММ оид ба захираҳои об дар соли 2026-ро баргузор намуд. Зиёда аз 100 иштирокчӣ аз 29 давлат ва 30 созмони байналмилалӣ раванди татбиқи Ҳадафи 6-уми рушди устуворро дар минтақа баррасӣ карданд. Вазири энергетика ва захираҳои оби Ҷумҳурии Тоҷикистон Далер Ҷумъа зимни суханронӣ назди ҳайатҳои иштироккунанда минтақаи Осиё ва Уқёнуси Оромро яке аз минтақаҳои бештар осебпазир дар баробари тағйирёбии иқлим арзёбӣ намуд. Ба гуфтаи ӯ, обшавии пиряхҳо, норасоии об ва афзоиши талаботи истеъмолӣ таҳдидеро ба вуҷуд меоранд, ки бидуни суръат бахшидан ба амалҳои дастаҷамъона рафъи он ғайриимкон аст. Конфронси СММ дар соли 2026 бояд ба чунин иқдомҳо такони ҷиддӣ бахшад.

Ҳамкории фаромарзӣ: абзорҳои рақамӣ ва таҷрибаи Осиёи Марказӣ

Форуми байналмилалии «Дурнамои ҳамкории фаромарзӣ: навоварӣ ва амал дар соҳаи захираҳои об барои рушди устувор» роҳбарони мақомоти хоҷагии оби кишварҳои Осиёи Марказӣ, намояндагони Иттиҳоди Аврупо, Бонки Умумиҷаҳонӣ ва Созмони Милали Муттаҳидро муттаҳид намуд.

Таҷрибаи Осиёи Марказӣ ҳамчун намунаи нодири идоракунии устувори байнидавлатии дарёҳои фаромарзӣ барои минтақаҳои дигар пешниҳод гардид.

Сафири Иттиҳоди Аврупо дар Тоҷикистон Радослав Дарский таъкид намуд, ки дар Стратегияи Иттиҳоди Аврупо оид ба устувории захираҳои об самаранокӣ ва навоварӣ мавқеи асосӣ доранд. Ба гуфтаи ӯ, воситаҳои рақамӣ — аз барномаҳои моҳворавии мушоҳидаи Замин (Copernicus) то системаҳои зеҳни сунъӣ — барои идоракунии ҳавзаҳои фаромарзии об имкониятҳои нав фароҳам меоранд. Ҳисобкунакҳои зеҳнӣ талафоти обро муайян мекунанд, моделҳои рақамӣ вазъиятро дар шароити гуногуни иқлим пешбинӣ менамоянд ва дронҳои худкор инфрасохторро дар ҷойҳое таҳқиқ мекунанд, ки дастрасии инсон ба онҳо душвор аст. Иттиҳоди Аврупо омодагии худро барои мубодилаи ин таҷриба бо кишварҳои Осиёи Марказӣ дар оянда низ изҳор намуд.

Пиряхҳо ва хатарҳои иқлимӣ

Форуми байналмилалии «Об ва хатарҳои иқлимӣ: илм, мониторинг ва идоракунӣ» ба 115-солагии кӯли Сарез — сарбанди табиие, ки дар натиҷаи заминларза соли 1911 ба вуҷуд омадааст, бахшида шуд. Муовини Сарвазири Тоҷикистон Сулаймон Зиёзода ҳифзи пиряхҳо ва низомҳои огоҳсозии барвақтиро афзалияти стратегии кишвар номид. Рақамҳое, ки иштирокчиёни форум пешниҳод намуданд, аз ҳар гуна сухан равшантар буданд: аз 14 ҳазор пиряхи Тоҷикистон, аллакай, зиёда аз ҳазортои онҳо пурра аз байн рафтаанд. Ҳарорати миёнаи солона дар кишвар 1,2°С баланд шудааст, ки ин нишондиҳанда нисбат ба ҳарорати миёнаи ҷаҳонӣ ду баробар бештар мебошад.

Тибқи пешгӯии Барномаи Созмони Милали Муттаҳид оид ба муҳити зист (ЮНЕП), масоҳати пиряхҳо дар ҳавзаи дарёи Панҷ то охири аср аз чор се ҳисса коҳиш хоҳад ёфт. Ин маънои таҳдиди мустақим ба таъминоти об, гидроэнергетика ва амнияти озуқавории даҳҳо миллион нафарро дорад — на танҳо дар Тоҷикистон, балки дар тамоми минтақа.

Ҳамкории илмӣ: Маркази криосфера дар Душанбе

Дар Форуми ҳамоҳангсозии Осиёи Марказӣ оид ба мониторинги пиряхҳо ва криосфера иштирокчиён лоиҳаи таъсиси Маркази ҳамоҳангсозии минтақавӣ оид ба криосфера дар шаҳри Душанберо дар ҳамкорӣ бо Созмони ҷаҳонии метеорология баррасӣ намуданд.

Марказ барои низомманд намудани маълумоти ҷамъоваришуда оид ба пиряхҳо, таъмини мониторинги доимӣ ва фароҳам овардани платформаи ягона барои табодули иттилоот байни олимони панҷ кишвари Осиёи Марказӣ пешбинӣ шудааст.

ПИРЯХҲОИ ОСИЁИ МАРКАЗӢ: МАНБАЪҲОИ ОБЕ, КИ ОБ МЕШАВАНД

Тоҷикистон дорои бузургтарин захираи пиряхӣ дар Осиёи Марказӣ мебошад:

  • Дар ҳудуди кишвар тақрибан 14 ҳазор пирях бо масоҳати умумии зиёда аз 9 ҳазор км² мавҷуд аст (қариб 6 фоизи ҳудуди ҷумҳурӣ).
  • Пиряхҳои Тоҷикистон то 60 фоизи захираҳои обии тамоми минтақаи Осиёи Марказиро ташаккул медиҳанд.
  • Бузургтарин пирях — пиряхи «Тоҷикистон» мебошад: дарозӣ — 77 км, ҳаҷм бо шохобҳояш тақрибан 100 км³.
  • Ҳарорати миёнаи солона дар кишвар аз солҳои 1960-ум то имрӯз 1,2°С афзоиш ёфтааст, ки нисбат ба нишондиҳандаи миёнаи ҷаҳонӣ ду баробар бештар аст (ЮНЕП).
  • Зиёда аз 1000 пирях, аллакай, пурра аз байн рафтаанд; тибқи пешгӯиҳо, бисёре аз пиряхҳои хурд дар давоми 30-40 соли оянда об мешаванд.
  • Масоҳати пиряхҳо дар ҳавзаҳои дарёҳои Панҷ ва Вахш то охири аср метавонад мутаносибан 75 ва 53 фоиз коҳиш ёбад.
  • Кӯли Сарез — сарбанди табиие мебошад, ки соли 1911 дар натиҷаи заминларза ба вуҷуд омадааст. Сатҳи об дар он ҳамоно боло меравад; дар сурати рахна шудани он, минтақаҳои хавф метавонанд чандин давлати минтақаро фаро гиранд.

Африқо ва рӯзномаи ҷаҳонии об

Форуми об бо таваҷҷуҳ ба Африқо таҳти унвони «Аз тасдиқ то амал: пешбурди татбиқи Чашмдошти Африқо оид ба об то соли 2063» баргузор гардид. Зимни чорабинӣ нақши Африқо дар ташаккули рӯзномаи ҷаҳонии об муҳим арзёбӣ шуда, таъкид гардид, ки ҳамкории кишварҳои рӯ ба рушд метавонад дар расидан ба Ҳадафҳои рушди устувор нақши муассир дошта бошад.

Дар ҷараёни форум масъалаҳои гузариш аз уҳдадориҳои сиёсӣ ба амалҳои мушаххас, таҳкими шарикӣ, беҳтарсозии хизматрасониҳои об ва беҳдошт, инчунин татбиқи Ҳадафи шашуми рушди устувор мавриди муҳокима қарор гирифтанд.

Занон ва об

Яке аз рӯйдодҳои калидии рӯз Форуми «Занон ва об – 2026» гардид. Иштирокчиён ба нақши занон дар идоракунии захираҳои об, муқовимат ба тағйирёбии иқлим ва таъмини амнияти об диққати махсус доданд. Масъалаҳои рушди соҳибкории занон, дастрасӣ ба маблағгузорӣ, истифодаи технологияҳои рақамӣ ва зеҳни сунъӣ дар бахши об, инчунин иштироки занон дар қабули қарорҳо муҳокима шуданд.

Натиҷаи муҳими форум қабули Эъломияи Душанбе «Занон ва об» ва таъсиси расмии Шабакаи байналмилалии шарикии «Занон ва об» гардид.

Об ва амнияти озуқаворӣ

Дар «Форуми байналмилалӣ оид ба таъмини устувории низомҳои озуқаворӣ дар шароити камбуди ҷаҳонии об» масъалаҳои мубрами амнияти озуқаворӣ ва идоракунии захираҳои обӣ баррасӣ шуданд. Тибқи маълумоти пешниҳоднамудаи иштирокчиён, зиёда аз 70 фоизи захираҳои оби ширини ҷаҳон дар бахши кишоварзӣ истифода мешавад ва коҳиш ёфтани захираҳои об метавонад ба амнияти озуқавории миллионҳо нафар таҳдид намояд.

Иштирокчиён истифодаи технологияҳои муосир, рушди иқтисоди «сабз» ва таҳкими ҳамкории байналмилалиро ҳамчун роҳҳои ҳалли масъала арзёбӣ намуданд.

Об ва зеҳни сунъӣ

Дар Агентии инноватсия ва технологияҳои рақамии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Форуми «Об ва зеҳни сунъӣ — робитаи дуҷониба» баргузор гардид. Форум ба масъалаҳои истифодаи технологияҳои зеҳни сунъӣ дар мониторинг ва идоракунии захираҳои об, рушди инфрасохтори устувори рақамӣ ва пешгӯии хавфҳои вобаста ба тағйирёбии иқлим бахшида шуд.

Коршиносон таъкид намуданд, ки ҳамгироии илм, технология ва сиёсати давлатӣ метавонад барои ҳалли самараноки масъалаҳои об ва иқлим заминаи боэътимод фароҳам оварад.

Равиши NEXUS ва идоракунии маҷмуии захираҳо

Дар Институти масъалаҳои об, гидроэнергетика ва экологияи Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Форуми «Равиши NEXUS дар Осиёи Марказӣ: илм, сиёсат ва амалия» баргузор гардид. Иштирокчиён консепсияи идоракунии маҷмуии низоми ба ҳам вобастаи «об — энергетика — озуқаворӣ — муҳити зист»-ро ҳамчун асоси рушди устувори минтақавӣ муҳокима намуданд.

Маблағгузории инфрасохтори об ва шарикии байналмилалӣ

Дар доираи конфронс инчунин Форуми «Ҷалби сармоягузориҳои хусусӣ ва маблағгузории инноватсионӣ барои инфрасохтори об дар кишварҳои рӯ ба рушди маҳсур дар хушкӣ» баргузор гардид. Иштирокчиён масъалаҳои тавсеаи шарикии давлат ва бахши хусусӣ, истифодаи механизмҳои маблағгузории омехта, сармоягузории иқлимӣ ва ҷалби сармояро барои рушди инфрасохтори устувори об баррасӣ карданд.

Тақвияти амалиёти об тавассути ҳамкории Ҷануб-Ҷануб ва сеҷониба

Таҳти ин унвон дар Вазорати рушди иқтисод ва савдои Ҷумҳурии Тоҷикистон форуми дигар баргузор гардид. Дар форум муҳимияти ҳамкории Ҷануб-Ҷануб ва ҳамкории сеҷониба ҳамчун механизмҳои муассири мубодилаи дониш, таҷриба ва қарорҳои инноватсионӣ барои пешбурди рӯзномаи ҷаҳонии об таъкид шуд.

Иштирокчиён омодагии худро ҷиҳати таҳкими минбаъдаи ҳамкории байналмилалӣ ва ҳамоҳангсозии талошҳо барои татбиқи рӯзномаи ҷаҳонии об ва ноил шудан ба Ҳадафҳои рушди устувор иброз доштанд.

Ҷавонон ва об

Дар Форуми «Ҷавонон ва об» масъалаҳои вобаста ба об ва иқлим, баланд бардоштани нақши ҷавонон дар ҳифзи захираҳои об ва рушди маърифати экологӣ мавриди баррасӣ қарор гирифтанд. Муовини Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон Сулаймон Зиёзода зимни суханронии худ таъкид намуд, ки маҳз насли ҷавон масъулияти бештарро барои ояндаи захираҳои обии сайёра бар дӯш дорад.

Намояндагони ҷавонон ташаббусҳоро дар самти таҳсилоти экологӣ ва мониторинги рақамӣ пешниҳод намуданд.

Фестивали об

Шоми 25-уми май дар Боғи фарҳангию фароғатии «Наврӯзгоҳ» Фестивали об ва барномаи фарҳангӣ таҳти унвони «Об — манбаи ҳаёти инсоният» баргузор гардид. Дар фестивал ҳунарҳои мардумӣ, маҳсулоти кишоварзӣ, таомҳои миллӣ ва дастовардҳои фарҳангии шаҳру ноҳияҳои мамлакат муаррифӣ шуданд.

Барномаи фарҳангӣ бо иштироки ҳунармандони маъруфи мамлакат фазои дӯстӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва эҳтиром ба арзишҳои умумии башариро таҷассум намуд. Барои меҳмонони хориҷӣ фестивал ҳамчун шиносоӣ бо фарҳанги ғании анъанавии Тоҷикистон — кишваре, ки муносибат ба об ҳамеша қисми муҳими ҳувияти миллӣ ба ҳисоб меравад, хизмат намуд.

РӮЗИ ДУЮМ: ИФТИТОҲИ РАСМӢ ВА ПАЁМҲОИ КАЛИДӢ

Эмомалӣ Раҳмон: «Мо пешниҳод менамоем, ки «Чаҳорчӯби Душанбе барои об» таъсис дода шавад»

26-уми май маросими тантанавии ифтитоҳи конфронс баргузор гардид. Бо маърузаи асосӣ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон суханронӣ намуданд. Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон баргузории ин конфронсро қадами муҳим дар ҳалли яке аз проблемаҳои ҳассоси замони муосир — дастрасии бештар пайдо кардани аҳолии сайёра ба об номиданд.

Зикр шуд, ки тайи солҳои охир Тоҷикистон ба мақсади дар маркази рӯзномаи рушди байналмилалӣ қарор додани масъалаи об як силсила тадбирҳои амалӣ андешида, дар ин ҷода тавассути ташаббусҳои худ дар соҳаи об, ки аз ҷониби Маҷмааи Умумии Созмони Милали Муттаҳид дастгирӣ ёфтанд, пайваста талош меварзад.

Ба таъкиди Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, талошҳои мо барои баланд бардоштани мақому аҳамияти об — сарвати бебаҳои ҳаёт равона гардида, Тоҷикистон дар ин самт ҷонибдори бархӯрди мутавозин ва фарогир аст. Эълони Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор» гувоҳи возеҳи кӯшишҳои муштарак мебошад.

Роҳбари кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зикр карданд, ки мо дар доираи ташаббуси «Раванди оби Душанбе» ба талошҳои худ дар самти ташкили платформаи байналмилалии фарогир ва шаффоф идома медиҳем.

Зимни суханронӣ Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон таваҷҷуҳи иштирокдорони конфронсро ба мушкилиҳое ҷалб намуданд, ки барои ноил шудан ба Ҳадафи шашуми рушди устувор монеаҳо эҷод кардаанд. Таъкид гардид, ки ҳоло миллиардҳо нафар ба оби нӯшокии бехатар ва хизматрасониҳои беҳдоштӣ дастрасӣ надошта, наздик ба 4 миллиард сокини сайёра ҳар сол ҳадди ақал як моҳ бо норасоии шадиди об дучор мешаванд. Ин тамоюлҳо гувоҳӣ медиҳанд, ки дар оянда дастрасӣ пайдо накардани мардум ба оби ошомиданӣ ба таври назаррас зиёд хоҳад шуд.

Тибқи таҳқиқоти нави коршиносон, талаботи ҷаҳон ба оби ошомиданӣ то соли 2050 ҳадди ақал то 25 дарсад зиёд мешавад ва ин зарурати истеҳсоли 50 фоиз бештари ғизоро барои аҳолии рӯ ба афзоиш тақозо менамояд. Ҳамзамон бо ин, ба таъкиди Роҳбари давлат, аз рӯйи пешбиниҳо дар ин давра қариб нисфи аҳолии шаҳрнишини ҷаҳон метавонанд бо норасоии об рӯ ба рӯ гарданд ва соҳаҳои наву босуръат рушдёбанда, аз ҷумла саноати «сабз», шаҳрсозӣ, истеҳсоли озуқаворӣ ва инфрасохтори рақамӣ талабот ба обро боз ҳам зиёд хоҳанд кард.

Дар ин замина гуфта шуд, ки ин раванд зарурати гузариш ба технологияҳои сарфакоронаи об, мудирияти муассири захираҳо ва ҳамоҳангсозии беҳтари сиёсати об, энергетика ва озуқавориро бештар месозад.

Президенти кишвар аз иқдомҳои Тоҷикистон дар сатҳи милливу минтақавӣ ҷаҳати ҳаллу фасли мушкилоти ҷойдошта ёдовар шуда, таъкид доштанд, ки дар кишвари мо Стратегияи миллии об то соли 2040 ва Барномаи давлатии таъминоти оби нӯшокӣ ва беҳдошт барои солҳои 2025-2029 ҷиҳати суръат бахшидан ба раванди ноилшавӣ ба Ҳадафи шашуми рушди устувор қабул гардидаанд.

Тоҷикистон ният дорад то соли 2030 татбиқи пурраи мудирияти ҳамоҳангшудаи захираҳои обро дар сатҳи миллӣ ва ҳавзавӣ таъмин намуда, низоми муосири илман асоснок, устувор ва самаранокро таъсис диҳад. То соли 2040 дар нақша аст, ки дастрасии аҳолиро ба оби мутамаркази ошомиданӣ ба 90 дарсад расонад.

Ҳамчунин, Тоҷикистон азм дорад, ки миқёси технологияҳои сарфакунандаи обро беш аз 40 баробар афзоиш дода, истифодаи самараноки онро ба як абзори калидии мутобиқшавӣ ба тағйирёбии иқлим табдил диҳад.

Дар идомаи суханронӣ Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таъкид доштанд, ки мо ба рушди ҳамкориҳои фаромарзӣ дар соҳаи об аҳамияти хоса дода, ҷиҳати таҳкими минбаъдаи эътимод, шарикӣ ва муколамаи созанда дар Осиёи Марказӣ оид ба ҳалли масъалаҳои муҳими об ҳамеша кӯшиш менамоем. Дар ин раванд Тоҷикистон ба Фонди байналмилалии наҷоти Арал ҳамчун платформаи мусоиди минтақавӣ барои баррасӣ ва ҳалли маҷмуи масъалаҳои об ба хотири рушди устувор нигариста, дар чорчӯби он таъсис додани Комиссияи байнидавлатии энергетикӣ барои Осиёи Марказиро зарур мешуморад.

Сарвари кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зикр намуданд, ки мо бояд аз ҳоло дар бораи рӯзномаи ҷаҳонии об баъди соли 2030 андеша намоем ва иқдомҳо бояд аз дастовардҳои Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор», Рӯзномаи амали об ва таҷрибаи Раванди оби Душанбе маншаъ гирифта, ба ҳалли масъалаҳои рӯзафзуни марбут ба об равона карда шаванд.

Сарвари кишвари мо ёдовар шуданд, ки дар солҳои охир Даҳсолаи байналмилалии амали об ва Рӯзномаи амали об барои ҳаллу фасли мушкилоти марбут ба об заминаҳои мустаҳкам фароҳам оварданд. Бо вуҷуди ин, дар ҷодаи рафъи ин мушкилот ба нафъи имрӯзу ояндаи сайёра мо ҳанӯз дучори монеаҳои ҷиддӣ ҳастем.

Гуфта шуд, ки имрӯз зарурати гузариш ба марҳалаи нави ҳамкории ҷаҳонӣ дар соҳаи об ба миён омадааст. Ба ин мақсад пешниҳод гардид, ки «Чаҳорчӯби Душанбе барои об» таъсис дода шавад. Ин чаҳорчӯб метавонад заминаи мусоидро барои ҳамоҳангӣ ва ҳамгироии талошҳои муштарак ҷиҳати расидан ба натиҷаҳои амалӣ муҳайё созад.

Дар хотимаи сухан Сарвари давлат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон эълон намуданд, ки мо ба мақсади пешбурд ва тақвияти дипломатияи об ва муттаҳид кардани талошҳои ҷомеаи ҷаҳонӣ барои ояндаи устувор ва бехатар Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистонро дар соҳаи об таъсис додем.

Тавре таъкид гардид, ин ҷоиза барои эътироф намудани саҳми барҷаста дар рушди ҳамкории байналмилалӣ, таҳқиқоти илмӣ, сиёсати устувори об ва пешбурди роҳҳои ҳалли муассири мушкилоти ҷаҳонии об нигаронида шудааст.

Аз кафкӯбии пурмавҷи ҳозирин аён гардид, ки ин пайғом мавриди дастгирии аҳли толор қарор гирифт.

Баъд аз суханронии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон роҳбарони ҳайатҳои ҳукуматҳои кишварҳо, созмонҳои байналмилалию минтақавӣ ва коршиносони сатҳи баланд, аз ҷумла Сарвазири Ҷумҳурии Бурунди Нестор Нтахонтуэ, раиси Девони вазирони Ҷумҳурии Қирғизистон, вазири кишоварзӣ ва саноати коркард Эрлист Акунбеков, муовини раиси Девони вазирони Туркманистон Тангригули Атахаллиев, фиристодаи махсуси Созмони Милали Муттаҳид хонум Ретно Марсуди, муовини Дабири кулли Созмони Милали Муттаҳид Ли Ҷунҳуа, раиси Шурои иқтисодӣ ва иҷтимоии СММ Лок Баҳодур Тапа, Ноиби президенти Бонки Аврупоии Таҷдид ва Рушд Марк Боуман, муовини Дабири кулли СММ, Котиби иҷроияи Комиссияи иқтисодӣ ва иҷтимоии СММ барои Осиё ва Уқёнуси Ором (ESCAP) Армида Салсия Алисҷаҳбана ва Ректори Донишгоҳи Созмони Милали Муттаҳид, муовини Дабири кулли СММ, профессор Тшилидзи Марвала баромад карданд.

Ҷаласаҳои мавзуии рӯзи дуюм

Баъд аз анҷоми ҷаласаи пленарӣ шаш ҷаласаи канории мавзуӣ баргузор гардиданд, ки мутобиқи самтҳо, равиш ва сохтори Конфронси Созмони Милали Муттаҳид оид ба захираҳои оби соли 2026 ташаккул ёфта, ба баррасии масъалаҳои калидии идоракунӣ ва истифодаи устувори захираҳои об бахшида шуданд.

«Об барои инсонҳо»

Дар доираи ин ҷаласа иштирокчиён масъалаҳои таъмини хизматрасониҳои обтаъминкунӣ ва беҳдоштро дар шароити ноустуворӣ, буҳронҳои башардӯстона ва сатҳи баланди муҳоҷирати аҳолӣ баррасӣ намуданд. Диққати махсус ба масъалаи таъмини шароити арзандаи зиндагӣ, иштироки аҳолӣ дар қабули қарорҳо ва таъмини пайвастаи хизматрасониҳои ҳаётан муҳим равона гардид.

Иштирокчиён монеаҳои асосии сохторӣ ва амалиётиро, ки дар чорроҳаи кумаки башардӯстона ва рушди дарозмуддат ба вуҷуд меоянд, инчунин равишҳои самаранокеро баррасӣ карданд, ки имкон медиҳанд аз вокуниши фаврӣ ба ташаккули низомҳои устувори маҳаллии обтаъминкунӣ ва беҳдошт гузариш таъмин гардад.

Ҳамчунин, ба нақши мақомоти маҳаллии ҳокимияти давлатӣ ва пешниҳодкунандагони хизматрасонӣ дар таъмини дастрасии одилона, устувор ва фарогир ба об ва беҳдошт барои гурӯҳҳои бештар осебпазир ва душвордастрас диққати махсус дода шуд. Илова бар ин, моделҳои маблағгузорӣ, механизмҳои институтсионалӣ ва шарикӣ, ки барои ба даст овардани натиҷаҳои устувор ва ба саломатӣ нигаронидашуда дар сатҳи маҳаллӣ заруранд, муҳокима гардиданд.

«Об барои шукуфоӣ»

Яке аз мавзуъҳои марказии Конфронс ҷаласаи «Об барои шукуфоӣ» гардид, ки ба таҳкими идоракунии захираҳои об тавассути равиши маҷмуӣ ва татбиқи робитаи мутақобилаи «об — озуқаворӣ — энергетика — муҳити зист» бахшида шуд. Иштирокчиён роҳҳои бартараф намудани ҷудоии соҳавӣ, баланд бардоштани устувории захираҳои об ва истифодаи самараноки иқтидори онҳоро ҳамчун ангезандаи коҳиши камбизоатӣ, таъмини амнияти озуқаворӣ ва рушди иҷтимоию иқтисодӣ баррасӣ намуданд.

Натиҷаҳои муҳокимаҳо мустақиман дар омодасозии муколамаи интерактивии «Об барои шукуфоӣ» дар доираи Конфронси СММ оид ба захираҳои об дар соли 2026 истифода хоҳанд шуд. Онҳо барои мушаххас намудани ҳуҷҷати консептуалӣ, муайян кардани ташаббусҳои афзалиятнок ва ташаккули такони сиёсӣ ҷиҳати баргузории муваффақонаи конфронс дар моҳи декабри соли 2026 мусоидат хоҳанд кард.

«Об барои сайёра»

Ин ҷаласа ба масъалаҳои баланд бардоштани устувории экосистемаҳои обӣ дар тамоми давраи гардиши об — аз пиряхҳо ва сарчашмаҳои дарёҳо то баҳр — бахшида шуд.

Иштирокчиён равишҳои маҷмуиро, аз ҷумла барқарорсозии экосистемаҳо, татбиқи роҳҳалҳои ба табиат асосёфта, такмили мониторинги гидрологӣ ва рушди механизмҳои фарогири идоракунии захираҳои об баррасӣ намуданд.

Диққати махсус ба масъалаҳои афзоиши сармоягузорӣ ва рушди механизмҳои инноватсионии маблағгузорӣ дода шуд, ки метавонанд норасоии мавҷудаи маблағгузории иқлимиро коҳиш дода, тадбирҳои ҳифзи экосистемаҳо, таҳкими устувории иқлимӣ ва таъмини идоракунии оқилонаи захираҳои обро дастгирӣ намоянд.

Вазири энергетика ва захираҳои оби Ҷумҳурии Тоҷикистон Далер Ҷумъа зимни суханронӣ дар ин ҷаласа ҷомеаи байналмилалиро даъват намуд, ки ҳаҷми маблағгузории иқлимиро барои кишварҳои кӯҳистон афзоиш диҳанд, зеро онҳо ҳамчун нигаҳдорандагони «манбаъҳои об»-и сайёра нақши калидӣ дар таъмини амнияти ҷаҳонии об доранд.

«Об барои ҳамкорӣ»

Ин ҷаласа ба масъалаҳои ҳамкорӣ дар сатҳи ҳавзаҳои дарёҳо, инчунин ҳамкории фаромарзӣ ва байналмилалӣ дар соҳаи идоракунии захираҳои об бахшида шуд.

Иштирокчиён аҳамияти чаҳорчӯбаҳои самараноки ҳуқуқӣ ва механизмҳои институтсионалии ҳамкориро таъкид намуданд, аз ҷумла дар самти идоракунии маҷмуии обҳои рӯизаминӣ ва зеризаминӣ. Дар меҳвари муҳокимаҳо абзорҳои байналмилалӣ қарор доштанд, пеш аз ҳама Конвенсияи Созмони Милали Муттаҳид оид ба ҳифз ва истифодаи маҷроҳои фаромарзии об ва кӯлҳои байналмилалӣ аз соли 1992, инчунин низоми мониторинги нишондиҳандаи 6.5.2 Ҳадафҳои рушди устувор.

Дар ҷараёни иҷлосия намунаҳои таҷрибаи пешқадам ва пешрафти бадастомада, аз ҷумла дар кишварҳои Осиё пешниҳод гардиданд. Таваҷҷуҳи махсус ба аҳамияти идоракунии фарогири захираҳои об, иштироки гурӯҳҳои гуногуни манфиатдор, аз ҷумла бахши хусусӣ ва намояндагони соҳаҳои калидии иқтисод равона карда шуд.

Иштирокчиён, инчунин, роҳҳалҳои қобили тавсеаро, ки бар принсипҳои ҳуқуқи инсон асос ёфтаанд ва ба ҳамкории одилона, осоишта ва мутақобилан судманд миёни давлатҳое, ки захираҳои умумии обро истифода мебаранд, мусоидат мекунанд, баррасӣ намуданд.

«Об дар равандҳои бисёрҷониба»

Яке аз масъалаҳои калидии ҷаласа муҳокимаи дурнамои таҳкими идоракунии ҷаҳонии захираҳои об дар заминаи ислоҳоти низоми Созмони Милали Муттаҳид («СММ-80») ва ташаккули рӯзномаи байналмилалии рушд барои давраи баъд аз соли 2030 гардид.

Иштирокчиён зарурати баланд бардоштани нақши масъалаҳои обро дар равандҳои сиёсии ҷаҳонӣ ва ҷустуҷӯи механизмҳои нави ҳамоҳангсозии талошҳои байналмилалӣ барои ноил шудан ба Ҳадафҳои рушди устувор таъкид намуданд.

«Сармоягузорӣ ба захираҳои об»

Дар доираи ин иҷлосия намояндагони Бонки ҷаҳонӣ, Бонки аврупоии таҷдид ва рушд ва Бонки рушди Африқо механизмҳои мавҷудаи ҷалби сармоягузориҳои давлатӣ ва хусусиро ба бахши об муаррифӣ намуданд.

Қайд гардид, ки ҳаҷми сандуқи сармоягузории Бонки ҷаҳонӣ дар соҳаи захираҳои об айни ҳол тақрибан 27 миллиард доллари ИМА-ро ташкил медиҳад. Ба андешаи иштирокчиён, барои ноил шудан ба Ҳадафи шашуми рушди устувор на он қадар уҳдадориҳои нав, балки абзорҳои муосири молиявӣ ва механизмҳои ҷалби сармоя заруранд.

Диққати махсус ба масъалаҳои идоракунии буҷет, омодасозии лоиҳаҳои сармоягузорӣ, инчунин татбиқи ислоҳоти меъёрӣ ва институтсионалӣ дода шуд, ки метавонанд ҷолибияти бахши обро барои сармоягузорон баланд бардоранд ва устувории дарозмуддати маблағгузориро таъмин намоянд.

РӮЗИ СЕЮМ: НАТИҶАҲОИ ДАҲСОЛА ВА РӮЗНОМА БАРОИ ДАВРАИ БАЪД АЗ СОЛИ 2030

«Давраи баъд аз соли 2030»: муҳокимаи панелӣ оид ба меъмории нав

Ҷаласаи махсуси панелӣ таҳти унвони «Давраи баъд аз соли 2030: самтҳои минбаъдаи амал» ба яке аз баҳсҳои муҳимтарини тамоми конфронс табдил ёфт. Намояндагони давлатҳо, сохторҳои Созмони Милали Муттаҳид, муассисаҳои байналмилалии молиявӣ, ҷомеаи илмӣ ва созмонҳои ҷавонон эътироф намуданд, ки сарфи назар аз пешрафти Даҳсолаи амал ва натиҷаҳои Конфронси СММ оид ба об дар соли 2023, ҷаҳон то ҳол аз иҷрои пурраи Ҳадафи шашуми рушди устувор ба таври назаррас ақиб мемонад. Тибқи арзёбиҳои охирин, дар сурати нигоҳ доштани суръати кунунии пешрафт, то соли 2030 садҳо миллион нафар ҳамоно аз дастрасӣ ба низоми бехатари обтаъминкунӣ маҳрум хоҳанд монд.

Иштирокчиён ба чунин хулоса омаданд: меъмории нав бояд на бар асоси эъломияҳо, балки бар механизмҳои ҳатмии мониторинг ва масъулияти молиявӣ бунёд карда шавад.

Натиҷаҳои асосии Даҳсолаи байналмилалии амал

Иҷлосияи махсус оид ба натиҷаҳои Даҳсола имконият фароҳам овард, ки дастовардҳо ҷамъбаст гарданд: дар давоми ҳашт сол масъалаҳои об ба қисми ҷудонашавандаи рӯзномаи байналмилалӣ табдил ёфта, дар сатҳи олӣ эътирофи сиёсӣ пайдо карданд ва платформаи нодири бисёрҷонибаро ба вуҷуд оварданд. Шумораи уҳдадориҳои ихтиёрӣ, ки дар рӯзномаи байналмилалии соҳаи об сабт шудаанд, аз ҳазор гузаштааст.

Вазири корҳои хориҷии Тоҷикистон Сироҷиддин Муҳриддин нуктаи калидиро таъкид намуд: имрӯз об на танҳо захираи табиӣ, балки омили сулҳ, амният ва ҳамкории байналмилалӣ мебошад. Ҳар касе, ки рӯзномаи соҳаи обро идора мекунад, то андозае рӯзномаи амниятро низ муайян месозад.

Иштирокчиён ба Конфронси СММ оид ба захираҳои об дар соли 2028 таваҷҷуҳи махсус зоҳир намуданд: он бояд ҷамъбасти ниҳоии тамоми Даҳсолаи амал ва нуқтаи оғози марҳилаи нав гардад.

Ҷаласаи ҷамъбастӣ

Ҷаласаи ҷамъбастӣ ва нишасти матбуотӣ таҳти ҳамраисии Сарвазири Тоҷикистон Қоҳир Расулзода ва Муовини Дабири кулли СММ Ли Ҷунҳуа баргузор гардид. Сарвазир ҷамъбаст намуда, таъкид кард: конфронс пайванди муҳими муҳтавоиро миёни Конфронси СММ оид ба об дар соли 2023, конфронси дарпешистодаи соли 2026 ва конфронси ҷамъбастии соли 2028 таъмин намуда, ба доираи васеи ҷонибҳои манфиатдор — аз давлатҳо то ҳаракатҳои ҷавонон — имконияти воқеӣ барои таъсиргузорӣ ба рӯзномаи ҷаҳонӣ фароҳам овард.

ЭЪЛОМИЯИ ДУШАНБЕ: РОҲНАМО БАРОИ ҚАДАМИ НАВБАТӢ

Эъломияи Душанбе, ки аз рӯйи натиҷаҳои конфронс қабул гардид, уҳдадориҳои асосӣ ва даъватҳоро барои амал муайян намуд:

«Бо ҳамин мо бори дигар иродаи худро ҷиҳати расидан ба ҳадафҳои Даҳсолаи амал дар соҳаи захираҳои об тасдиқ намуда, омодагии худро барои анҷом додани амалҳои зерин мутобиқи имкониятҳои мавҷуда изҳор менамоем:

  1. Зарурати нигоҳ доштани масъалаҳои вобаста ба захираҳои обро дар қатори авлавиятҳои рӯзномаи байналмилалӣ бори дигар тасдиқ менамоем, аз ҷумла тавассути таъмини сатҳи баланди уҳдадорӣ ва ҳадафгузорӣ дар Конфронси Созмони Милали Муттаҳид оид ба захираҳои об дар соли 2026 ва Конфронси Созмони Милали Муттаҳид оид ба захираҳои об дар соли 2028 мутобиқи ваколатҳое, ки дар қатъномаҳои 77/334 ва 78/327 Маҷмаи Умумии СММ пешбинӣ шудаанд;

  2. Муҳимияти нигоҳ доштани суръати пешрафт ва таъмини амалҳои ҳамоҳанг ва пайдарпайро тавассути иҷрои уҳдадориҳои ихтиёрии дар Рӯзномаи амал оид ба захираҳои оби Конфронси СММ оид ба захираҳои оби соли 2023 сабтшуда, инчунин уҳдадориҳои дар конфронсҳои қаблии Душанбе оид ба Даҳсолаи байналмилалии амал дар соҳаи захираҳои об қабулшуда таъкид менамоем, инчунин ба рушди шарикиҳои нав, инноватсионӣ ва суръат бахшидани амалҳо барои расидан ба ҳадафҳо ва вазифаҳои вобаста ба об дар доираи Рӯзномаи рушди устувор то соли 2030 мусоидат намуда, ҳамоҳангсозии онҳоро бо стратегияҳо ва нақшаҳои миллӣ ташвиқ менамоем;

  3. Аз Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон даъват ба амал оварда мешавад, ки натиҷаҳои Конфронси чоруми Душанбе оид ба Даҳсолаи байналмилалии амал дар соҳаи захираҳои обро ҳамчун саҳм ба Форуми сиёсии сатҳи баланд оид ба рушди устувори соли 2026, ки баррасии амиқи Ҳадафи 6-уми рушди устуворро анҷом медиҳад, инчунин ба дигар чорабиниҳо ва форумҳои дахлдор пешниҳод намояд;

  4. Пешниҳод менамоем, ки натиҷаҳои Конфронси чоруми Душанбе оид ба Даҳсолаи байналмилалии амал дар соҳаи захираҳои об ҳамчун саҳм дар раванди омодагӣ ба Конфронси СММ оид ба захираҳои оби соли 2026 ва Конфронси СММ оид ба захираҳои оби соли 2028, инчунин дигар равандҳо ва ташаббусҳои марбут ба захираҳои об, аз ҷумла Форуми ёздаҳуми ҷаҳонии об истифода шаванд;

  5. Умедвории худро нисбат ба расидан ба натиҷаҳои амалӣ, муассир ва дорои аҳамияти воқеӣ аз Конфронси СММ оид ба захираҳои оби соли 2026 ва Конфронси СММ оид ба захираҳои оби соли 2028 изҳор менамоем;

  6. Мониторинг ва ҳисоботдиҳӣ оид ба иҷрои уҳдадориҳои ихтиёрии Рӯзномаи амал дар соҳаи захираҳои обро ташвиқ намуда, ба татбиқи онҳо мусоидат менамоем;

  7. Дастгирии фаъолияти Фиристодаи махсуси Дабири кулли СММ оид ба масъалаҳои обро дар пешбурд, ҳамоҳангсозӣ ва суръат бахшидани талошҳо барои рушди Рӯзномаи ҷаҳонии об, аз ҷумла тавассути омодагӣ ба Конфронси СММ оид ба захираҳои оби соли 2026 ва Конфронси СММ оид ба захираҳои оби соли 2028 даъват менамоем;

  8. Бо таваҷҷуҳ интизори гузориши Дабири кулли СММ оид ба арзёбии пешрафти татбиқи Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор, 2018-2028» ҳастем, ки дар он амалҳо, ташаббусҳо, таҷрибаи пешқадам ва дарсҳои омӯхташуда, инчунин монеаҳо ва маҳдудиятҳои ошкоршуда инъикос гардида, барои баррасӣ ба иҷлосияи ҳаштоду якуми Маҷмаи Умумии СММ пешниҳод хоҳад шуд;

  9. Мусоидат ба пешбурди масъалаҳои марбут ба захираҳои об, аз ҷумла устуворӣ ба тағйирёбии иқлим, дар доираи мулоқотҳо ва конфронсҳои сатҳи баланд, аз ҷумла Конфронси тарафҳои 31-уми Конвенсияи қолабии СММ оид ба тағйирёбии иқлим (COP31), Конфронси тарафҳои 17-уми Конвенсия оид ба гуногунии биологӣ (COP17), Конфронси тарафҳои 17-уми Конвенсияи СММ оид ба мубориза бар зидди биёбоншавӣ (COP17), ҷаласаҳои махсуси мавзуии СММ оид ба масъалаҳои об ва офатҳои табиӣ, Саммити Ҳадафҳои рушди устувори соли 2027, Платформаи нуҳуми глобалӣ оид ба коҳиши хатари офатҳои табиӣ, Баррасии сатҳи баланди Паймони оянда дар соли 2028, инчунин дигар мулоқотҳое, ки аз ҷониби давлатҳои аъзо ташкил карда мешаванд, аз ҷумла Форуми ёздаҳуми ҷаҳонии об дар соли 2027;

  10. Пешниҳод менамоем, ки ҳамраисони Конфронси СММ оид ба захираҳои оби соли 2026 ва Конфронси СММ оид ба захираҳои оби соли 2028 натиҷаҳо ва уҳдадориҳои ихтиёрии ҳар як конфронсро ҳамчун саҳм ба Форумҳои сиёсии сатҳи баланд оид ба рушди устувор, ки баъдан баргузор мешаванд, пешниҳод намоянд».

КОНФРОНС ДАР РАҚАМҲО

  • Зиёда аз 2 500 иштирокчӣ аз тамоми ҷаҳон.
  • 1 100 намоянда аз 110 давлат.
  • 75 созмони байналмилалӣ ва минтақавӣ.
  • 170 созмони ғайридавлатӣ ва муассисаҳои академӣ.
  • 9 иҷлосияи мавзуӣ, ки бо рӯзномаи Конфронси СММ оид ба захираҳои об дар соли 2026 ҳамоҳанг шудаанд.
  • Зиёда аз 20 форум ва чорабиниҳои канорӣ.
  • Намоишгоҳи махсуси технологияҳо ва навовариҳо дар соҳаи об.
  • Ҳуҷҷатҳои ҷамъбастӣ: Эъломияи Душанбе, Хулосаи ҳамраисон ва Саҳми расмӣ ба Конфронси СММ оид ба захираҳои об дар соли 2026.

РӮЗИ ЧОРУМ: БОЗДИД АЗ ИНШООТИ ЭНЕРГЕТИКӢ ВА МАСИРҲОИ САЙЁҲИИ ТОҶИКИСТОН

Дар барномаи конфронс рӯзи чорум аҳамияти махсус дошт, ки дар доираи он барои ҳайатҳои хориҷӣ, намояндагони созмонҳои байналмилалӣ ва коршиносон сафарҳои шиносоӣ ба иншооти муҳими обию энергетикӣ ва мавзеъҳои сайёҳии кишвар ташкил карда шуданд.

Иштирокчиёни форум на танҳо имконият пайдо карданд, ки муколамаи касбиро идома диҳанд, балки ба таври амалӣ бо иқтидорҳои гидроэнергетикии кишвар, захираҳои табиӣ, мероси фарҳангӣ ва инфрасохтори сайёҳии Тоҷикистон шинос шаванд. Вобаста ба масири интихобшуда меҳмонон аз неругоҳҳои барқи обии «Роғун» ва «Норак», минтақаи Варзоб, дараи Сиёма, маҷмааи кӯҳию сайёҳии лижаронии «Сафед-дара», инчунин мавзеъҳои таърихии шаҳри Душанбе ва Қалъаи Ҳисор боздид намуданд.

Яке аз нуқтаҳои марказии барнома боздид аз Неругоҳи барқи обии «Роғун» гардид — бузургтарин лоиҳаи стратегии энергетикии кишвар. Ба ҳайатҳо оид ба рафти сохтмон, роҳҳалҳои муҳандисии татбиқшаванда, иқтидорҳои истеҳсолӣ ва нақши неругоҳ дар таъмини истиқлоли энергетикии Тоҷикистон маълумот пешниҳод гардид. Иштирокчиён махсусан аҳамияти чунин лоиҳаҳои гидроэнергетикиро барои коҳиши партовҳо, мутобиқшавӣ ба тағйирёбии иқлим ва истифодаи устувори захираҳои об таъкид намуданд.

Ҳамчунин, боздид аз Неругоҳи барқи обии «Норак» — яке аз бузургтарин иншооти гидроэнергетикии Осиёи Марказӣ — таваҷҷуҳи зиёдро ба вуҷуд овард. Меҳмонон бо таърихи неругоҳ, иқтидорҳои истеҳсолии он ва нақши обанбори «Норак» дар танзими захираҳои об, таъмини бахши кишоварзӣ ва устувории энергетикии минтақа шинос гардиданд. Сарбанди баланд ва манзараҳои нотакрори кӯҳӣ дар атрофи неругоҳ ба иштирокчиён таъсири махсус гузошт.

Дар доираи масири экологӣ ҳайатҳо аз минтақаи Варзоб ва дараи Сиёма боздид намуданд, ки дар он ҷо ба иштирокчиён дар бораи сарчашмаҳои табиии ташаккули дарёҳои кӯҳӣ, ғизогирии пиряхии захираҳои об ва иқтидори Тоҷикистон дар самти рушди сайёҳии экологӣ ва кӯҳӣ маълумот дода шуд. Боздид аз маҷмааи «Сафед-дара» ба меҳмонон имкон фароҳам овард, ки бо имкониятҳои муосири рушди сайёҳии фароғатӣ дар минтақаҳои кӯҳии кишвар шинос шаванд.

Ҳамин тавр, рӯзи чоруми конфронс на танҳо идомаи муколамаи касбӣ гардид, балки намунаи амалии он буд, ки чӣ гуна Тоҷикистон рушди гидроэнергетика, ҳифзи захираҳои табиӣ ва пешбурди сайёҳиро ҳамчун унсурҳои стратегияи ягонаи рушди устувор муттаҳид месозад.

РАВАНДИ ДУШАНБЕ ҲАМЧУН ПАДИДАИ ДИПЛОМАТӢ

Дар тӯли ҳашт сол Раванди оби Душанбе роҳеро аз як ташаббуси минтақавӣ то ба платформаи ҷаҳонӣ тай намуд. Се конфронси қаблӣ рӯзномаро ташаккул медоданд; конфронси чоруми имсола бошад, масъалаеро ба таври рӯшан матраҳ менамояд: пас аз анҷоми Даҳсолаи амал дар соли 2028 марҳилаи нави меъмории сиёсати ҷаҳонии об чӣ гуна хоҳад буд?

Посухе, ки моҳи майи соли 2026 дар Душанбе садо дод, дар чанд пешниҳоди мушаххас таҷассум ёфт: «Чаҳорчӯби Душанбе барои об», Ҷоизаи байналмилалӣ дар соҳаи об, Маркази минтақавии криосфера ва Шабакаи байналмилалии «Занон ва об».

Инҳо танҳо иқдомҳои рамзӣ нестанд — ин кӯшишест барои ташаккули заминаи институтсионалии даҳсолаи нави дипломатияи об.

АНДЕШАҲОИ ИШТИРОКЧИЁНИ КОНФРОНС

Нестор НТАХОНТУЭ, Сарвазири Бурунди:
Об набояд ба омили ҷудоиандозӣ байни миллатҳо табдил ёбад, балки бояд ҳамчун мероси муштараки башарият барои сулҳ, ҳамкорӣ ва ҳамбастагии инсонҳо хизмат намояд.

Татбиқи Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор, 2018-2028» ва Ҳадафҳои рушди устувори Созмони Милали Муттаҳид, бахусус ҳадафи шашум вобаста ба таъмини дастрасӣ ба оби тозаи нӯшокӣ ва беҳдошт барои ҷомеаи ҷаҳонӣ аҳамияти калидӣ дорад.

Оби тозаи нӯшокӣ ва хизматрасониҳои санитарӣ аз муҳимтарин омилҳои ҳифзи саломатии инсон ба шумор рафта, ҳуқуқ ба оби бехатар ва беҳдошт ҳамчун ҷузъи ҷудонашавандаи ҳуқуқҳои инсон эътироф шудааст.

Мушкилоти дастрасӣ ба об ва беҳдошт, пеш аз ҳама, ба кишварҳои рӯ ба рушд, бахусус давлатҳои Африқо таъсири ҷиддӣ мерасонад. Ҷумҳурии Бурунди барои беҳтар намудани дастрасии аҳолӣ ба оби нӯшокӣ, таҳкими низоми беҳдошт ва идоракунии самараноки захираҳои обӣ тадбирҳои пайгирона амалӣ менамояд.

Ҳеҷ давлат наметавонад дар танҳоӣ бо мушкилоти глобалии вобаста ба об ва иқлим мубориза барад. Танҳо тавассути ҳамбастагӣ, ҳамкории байналмилалӣ ва татбиқи иқдомҳои муштарак метавон барои наслҳои баъдӣ ояндаи амну устуворро таъмин кард.

Нурлан СЕЙТИМОВ, муовини Дабири кулли Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил:
Бо ибтикори Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, аз ҷониби Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид эълон гардидани Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор, 2018-2028» имкон фароҳам овард, ки талошҳои ҷомеаи ҷаҳонӣ дар самти идоракунии оқилонаи захираҳои об дар амал муттаҳид карда шаванд.

Дар Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил ба татбиқи амалии ҳадафҳои эълоншуда таваҷҷуҳи махсус зоҳир карда мешавад, зеро мавҷудияти захираҳои об яке аз шартҳои асосии рушди иқтисодӣ ва шукуфоии давлатҳои минтақаи Осиёи Марказӣ ва Ҷанубӣ ба шумор меравад.

Шавкат ҲАМРАЕВ, вазири хоҷагии оби Ҷумҳурии Ӯзбекистон:
Мутобиқшавӣ ба тағйирёбии иқлим дар Осиёи Марказӣ на танҳо стратегия, балки ҳамоҳангӣ ва интизоми муштараки амалҳоро тақозо мекунад.

Мо рушди равиши ҳавзавиро дастгирӣ намуда, ҷонибдори таҳкими нақши ташкилотҳои ҳавзавӣ, моделсозии муштарак, табодули маълумоти гидрологӣ ва рушди низоми вокуниши барвақтӣ ба хушксолӣ ва давраҳои камобӣ мебошем.

Маҳз чунин равиши амалӣ имкон медиҳад, ки обҳои фаромарзӣ аз манбаи хавф ба манбаи устуворӣ табдил ёбанд. Ӯзбекистон омода аст минбаъд низ дар таҳкими ин меъмории ҳамкорӣ — тавассути гурӯҳҳои корӣ, комиссияҳо, Фонди байналмилалии наҷоти Арал, Комиссияи байнидавлатии ҳамоҳангсозии хоҷагии оби Осиёи Марказӣ ва дигар платформаҳое, ки ба мо имкон медиҳанд масъалаҳоро на ба таври якдафъаина, балки дар асоси ҳамкории доимӣ ҳал намоем, саҳми худро гузорад.

Нуржан НУРЖИГИТОВ, вазири захираҳои об ва обёрии Ҷумҳурии Қазоқистон:
Барои давлатҳои Осиёи Марказӣ масъалаҳои идоракунии устувори захираҳои фаромарзии об яке аз омилҳои асосии таъмини рушди дарозмуддати минтақа ба ҳисоб мераванд.

Имрӯз дар назди мо вазифаҳое қарор доранд, ки онҳоро дар сатҳи миллӣ ба таври ҷудогона самаранок ҳал кардан ғайриимкон аст. Тағйирёбии иқлим, коҳиши захираҳои пиряхӣ, афзоиши истеъмоли об ва зиёдшавии фишор ба низоми хоҷагии об зарурати истифодаи равишҳои нав ва ҳамоҳангсозии зичтари амалҳоро ба миён меорад.

Дар баробари ин, устувории захираҳои фаромарзии об на танҳо аз шароити гидрологӣ, балки аз сифати қарорҳои қабулшаванда, эътимоднокии маълумот, сатҳи рақамикунонӣ ва самаранокии механизмҳои минтақавии ҳамкорӣ вобаста мебошад.

Радослав ДАРСКИЙ, Сафири Иттиҳоди Аврупо дар Ҷумҳурии Тоҷикистон:
Об танҳо як захира нест. Он асоси сулҳ, шукуфоӣ ва бақои сайёраи мост. Тағйирёбии иқлим, афзоиши аҳолӣ, ифлосшавии муҳити зист ва рақобат барои истифодаи захираҳои обӣ устувории низомҳои обиро дар саросари ҷаҳон зери фишор қарор додаанд.

Ҳеҷ як кишвар аз ин гуна таҳдидҳо дар амон нест. Дар Осиёи Марказӣ, ки дарёҳо аз марзҳои давлатӣ убур мекунанд ва экосистемаҳо халқҳоро ба ҳам мепайванданд, об ҳамзамон ҳам як мушкилоти муштарак ва ҳам як имконияти умумӣ мебошад.

Стратегияи ИА оид ба устувории захираҳои обӣ се самти асосиро дар бар мегирад: барқарорсозӣ ва ҳифзи гардиши об; ташаккули иқтисоди истифодаи самараноку оқилонаи об; инчунин таъмини дастрасии ҳама ба оби тоза ва бехатар бар асоси он ки дастрасӣ ба об ҳуқуқи ҷудонашавандаи ҳар як инсон мебошад.

Ба рақамикунонӣ таваҷҷуҳи махсус зоҳир карда мешавад. Аммо танҳо технологияҳо кофӣ нестанд. Зарур аст, ки фарогирии рақамикунонӣ таъмин гардад, низоми идоракунии маълумот боэътимод бошад ва сармоягузорӣ барои ҳамаи минтақаҳо дастрас гардад.

ИА омода аст таҷрибаи худро мубодила намуда, ин раванди дигаргунсозандаро дастгирӣ кунад, аз ҷумла дар доираи ҳамкории фаромарзӣ. Дар Тоҷикистон мо аз навсозии низомҳои таъминоти об, баланд бардоштани самаранокии обёрӣ ва беҳтар намудани хизматрасониҳои санитарӣ, пеш аз ҳама дар минтақаҳои деҳот ва осебпазир, пуштибонӣ менамоем. Дар доираи ташаббуси «Гурӯҳи Аврупо» («Team Europe») оид ба масъалаҳои об, энергетика ва тағйирёбии иқлим мо ҳамоно ба рушди устувор ва мутобиқсозии бахши кишоварзӣ ба тағйирёбии иқлим дар саросари Тоҷикистон мусоидат менамоем.

Дима АЛ-ХАТИБ, директори Дафтари Созмони Милали Муттаҳид оид ба ҳамкориҳои Ҷануб-Ҷануб (UNOSSC):
Имрӯз, тибқи арзёбиҳои гуногун, қисми зиёди аҳолии ҷаҳон то ҳол ба оби бехатару тоза дастрасии кофӣ надоранд ё бо идоракунии ғайрисамараноки захираҳои об рӯ ба рӯ мебошанд. Ин мушкилот махсусан дар кишварҳои рӯ ба рушд ва давлатҳои дорои сатҳи пасти даромад хеле шадид эҳсос мегардад.

Масъалаҳои об бевосита бо кишоварзӣ, амнияти озуқаворӣ, шуғли аҳолӣ ва рушди иқтисодӣ алоқаманд мебошанд. Идоракунии самараноки захираҳои об барои обёрӣ, истеҳсоли устувори маҳсулоти кишоварзӣ ва таъмини шароити арзандаи зиндагӣ аҳамияти калидӣ дорад.

Мо, инчунин, пешбинӣ мекунем, ки ҳам дар Африқо ва ҳам дар Осиё мушкилоти амният дар соҳаи об ҳарчи бештар на танҳо ба аҳолии деҳот, балки ба аҳолии шаҳрҳо низ таъсир мерасонанд, бахусус бо дарназардошти суръати баланди шаҳрнишинӣ ва афзоиши фишор ба захираҳои об. Маҳз аз ҳамин сабаб имрӯз таҳкими ҳамкории байналмилалӣ, такмили харитаҳои муштараки роҳ ва густариши дастгирии техникӣ аз ҷониби низоми СММ аҳамияти махсус дорад.

Тшилидзи МАРВАЛА, ректори Донишгоҳи СММ, муовини Дабири кулли Созмони Милали Муттаҳид:
Пешсафии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар самти истифодаи оқилонаи захираҳои обӣ ва рушди энергияи «сабз» барои тамоми ҷаҳон намунаи илҳомбахш мебошад.

Тоҷикистон манбаи захираҳои об дар Осиёи Марказӣ мебошад. Истифодаи ин иқтидор барои рушди босуръати энергияи «сабз» таассуроти нек ба бор меорад.

Истеҳсоли 98 фоизи неруи барқ дар Тоҷикистон аз ҳисоби манбаъҳои аз ҷиҳати экологӣ тоза на танҳо барои давлатҳои минтақа, балки барои тамоми ҷомеаи байналмилалӣ намуна мебошад.

Норио САЙТО, директори калони Раёсати захираҳои об ва рушди шаҳрии Бонки Осиёии Рушд:
Имрӯз амният дар соҳаи об ба яке аз мушкилоти асосӣ барои кишварҳои Осиё ва минтақаи Уқёнуси Ором табдил ёфтааст. Бо вуҷуди пешрафтҳои бадастомада, миллиардҳо нафар то ҳол аз камбуди об, обхезиҳо, хушксолӣ ва паёмадҳои тағйирёбии иқлим осебпазир боқӣ мемонанд.

Тибқи гузориши асосии Бонки Осиёии Рушд «Пешгӯии рушди захираҳои обии Осиё-2025» (AWDO 2025), дар даҳсолаи охир тақрибан 2,7 миллиард нафар аз ҳолати норасоии шадиди об берун шудаанд. Бо вуҷуди ин, тақрибан 4 миллиард нафар то ҳол бо дастрасии ноустувор ба хизматрасониҳои обтаъминкунӣ ва беҳдошт рӯ ба рӯ мебошанд.

Мо бояд диққатро аз сохтмони инфрасохтор ба пешниҳоди хизматрасониҳои устувор, таъмини истифода ва нигоҳдории дурусти низомҳо бе зарар ба экосистемаҳо равона намоем.

Мо роҳбарии ҷаҳонии Ҳукумати Тоҷикистонро дар бахши об хеле қадр мекунем. Дар гузориши AWDO 2025 зикр мешавад, ки Тоҷикистон на танҳо ба даҳгонаи кишварҳои минтақа бо беҳбудии назаррас дохил мешавад, балки яке аз суръатноктарин беҳбудиҳоро дар самти амният аз офатҳои табиӣ нишон медиҳад.

Бонки Осиёии Рушд дар назди худ ҳадаф гузоштааст, ки то соли 2030 барои 100 миллион нафар дастрасӣ ба обтаъминкунӣ, беҳдошт, обёрӣ ва баланд бардоштани муқовимат ба обхезиҳо, хушксолӣ ва тӯфонҳоро беҳтар намояд. Ҳадафи умумии ҳамаи бонкҳои бисёрҷонибаи рушд аз 1 миллиард нафар бештар мебошад.

Маҳмуд Мирзоён

Мақолаҳои маъмул

ЗЕ
Мақола · 1 сол пеш

Ҳар роҳе, ки интихоб мекунӣ

Ҳаёт мисли як ҳавопаймоест, ки ту худат пилот ҳастӣ, на мусофир. Танҳо ту қодирӣ самти ҳаракатро интихоб кунӣ, баландӣ ва суръатро муайян намоӣ. Агар раҳнамоиро ба дигарон супорӣ, хавфи гум кардани роҳи ҳақиқии худ вуҷуд дорад. Дар ҳар як қарор, дар ҳар

4
AI
Мақола · 2 сол пеш

Насиҳати Падар

Падарам ҳар вақт, ки вориди утоқам мешуд ва медид, ки чароғи хона ё дастгоҳи шамолдиҳӣ рӯшан асту ман аз утоқам берунам, мегуфт: - Барои чи чароғ ва дигар асбобҳои барқиро хомӯш намекунӣ ва барқро беҳуда сарф менамоӣ? Вақте, ки вориди ҳамом мешуд ва

3
ЗЕ
Мақола · 2 сол пеш

Ростгӯи камоли инсонист.

Ростиро набувад ҳеҷ заволе ба миён. Сарв агар хушк шавад боз асо мегардад. Ростию ростгӯӣ ва росткорӣ фазилатҳои хуби инсонианд. Агар инсон дорои ин хислатҳои бузург бошад, дар ягон давру замон обрую эътибор ва бузургию соҳибиззатии хешро аз даст

2
ЗЕ
Мақола · 2 сол пеш

МУҚАДАСОТИ МО

Дар Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон махсус қайд гирифтааст, ки «Рамзҳои давлатии Тоҷикистон Парчам, Нишон ва Суруди Миллӣ аст». Барои ҳар як тоҷикистонӣ Ватан, миллат, забони тоҷикӣ, Парчам, Нишони давлатӣ, Суруди миллӣ муқаддасанд. Мо ба

2