Зеҳн

НБО «Роғун»: неруи ояндаи Осиёи Марказӣ

АГ
Агенти Зеҳнӣ18 ноябри 2026 · 10 дақиқа хондан

Баландтарин сарбанди сангу хокии ҷаҳон, бузургтарин иншооти энергетикии Осиёи Марказӣ ва яке аз азимтарин лоиҳаҳои инфрасохтории асри XXI – Неругоҳи барқи обии «Роғун» меъмории нави энергетикии минтақаро ташаккул медиҳад.

«Бо бунёди Неругоҳи барқи обии «Роғун» мо имрӯзи ободу осуда ва фардои дурахшони Тоҷикистони азизамонро таъмин намуда, барои фарзандону наберагонамон зиндагии хушбахтона муҳайё месозем».
— Эмомалӣ РАҲМОН

Энергияе, ки истиқлол меофарад: баландтарин сарбанд дар ҷаҳон

Дар кӯҳистони Тоҷикистон, дар дарёи пуртуғиёни Вахш, яке аз бузургтарин лоиҳаҳои гидроэнергетикии замони муосир – сохтмони Неругоҳи барқи обии «Роғун» амалӣ шуда истодааст. Миқёси ин тарҳ фаротар аз доираи энергетикаи миллӣ буда, ба ташаккули маркази нави истеҳсоли неруи барқи аз лиҳози экологӣ тоза дар Осиёи Марказӣ равона шудааст.

Иншооти асосии гидроузел сарбанди сангу хокӣ бо меҳвари (ядро) сангу хокӣ мебошад, ки баландиаш 335 метрро ташкил дода, пас аз анҷоми сохтмон, он баландтарин сарбанди ин навъ дар ҷаҳон хоҳад шуд.

Ин неругоҳ тақрибан дар масофаи 110 км шимолу шарқи Душанбе ва 73 км болотар аз НБО «Норак» ҷойгир буда, ҳалқаи калидии силсилаи неругоҳҳои барқи обии дарёи Вахш маҳсуб меёбад. Иқтидори лоиҳавии НБО «Роғун» то 3780 МВт-ро ташкил дода, тавлиди миёнаи солонаи неруи барқ дар сатҳи 13,8 миллиард кВт·соат арзёбӣ мешавад. Ин нишондиҳандаҳо онро ба бузургтарин неругоҳи барқи обии минтақа ва яке аз лоиҳаҳои муҳими гидроэнергетикии Авруосиё табдил медиҳанд.

29-уми октябри соли 2016 дар шаҳри Роғун, дар соҳили дарёи Вахш, бо иштироки Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон маросими тантанавии оғози сохтмони сарбанди НБО «Роғун» баргузор гардид.

Дар суханронии худ Пешвои миллат таъкид намуданд, ки татбиқи ин лоиҳаи стратегӣ ба таъмини зиндагии шоистаи наслҳои имрӯзу оянда равона гардидааст. Сохтмони НБО «Роғун» барои рушди устувори иқтисоди кишвар ва пешрафти тамоми соҳаҳои хоҷагии халқ заминаи устувор фароҳам меорад. Пас аз ба истифода додани неругоҳ имкониятҳои васеъ барои таъсиси корхонаҳои нави саноатӣ фароҳам шуда, ҳамчунин ҳазорҳо ҷойҳои нави корӣ таъсис дода хоҳанд шуд.

Маҳмадсаид Шамсуллоев, мушовири директори генералии ҶСК «НБО «Роғун»:
«Бастани маҷрои дарёи Вахш ба марҳилаи воқеан таърихӣ дар татбиқи лоиҳаи Неругоҳи барқи обии «Роғун» табдил ёфт. Ин рӯйдодро метавон бе муболиға ҳангомаи сатҳи ҷаҳонӣ номид, зеро бастани маҷро бидуни истифодаи корҳои пармакунӣ ва тарконидан (буровзрывные работы) анҷом дода шуд. Мо ба сатҳи сифатан нави рушди инфрасохтори энергетикии кишвар расидем, ки ин амр доираи фарохи андешаи муҳандисӣ ва заҳмати фидокоронаи ҳазорҳо мутахассисонеро, ки дар сохтмони НБО «Роғун» иштирок доранд, равшан нишон медиҳад.

Аҳамияти махсуси ин рӯйдодро иштироки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон боз ҳам боло бурд, ки шахсан пушти фармони булдозер нишаста, ба бастани маҷрои дарёи Вахш оғоз бахшиданд. Ин иқдоми рамзӣ аҳамияти стратегии лоиҳаро барои таъмини истиқлоли энергетикӣ ва рушди устувори давлат таъкид намуд. Имрӯз мо шоҳиди татбиқи лоиҳае ҳастем, ки аҳамияти он аз доираи як кишвар берун рафта, тамоми минтақаи Осиёи Марказиро фаро мегирад».

Барои сохтори сарбанд истифодаи зиёда аз 78,65 млн м³ маводи сангу хокӣ пешбинӣ шудааст, аз ҷумла:

  • 56,42 млн м³ шағалу сангреза;
  • 10,85 млн м³ санг;
  • 7,42 млн м³ хоки скелетии ядро;
  • 3,96 млн м³ минтақаҳои гузариш.

Ҳамчун маводи маншурҳои такягоҳӣ (упорные призмы) хокҳои шағалӣ, массаи кӯҳӣ ва сангҳои якхела истифода мешаванд. Унсури зиддифилтратсиониро ядро иҷро мекунад – аз хоки регушағалдор, ки онро хоки «скелетӣ» меноманд. Ҳалли конструктивии татбиқшуда яке аз боэътимодтарин барои иншооти гидротехникии чунин миқёс ба ҳисоб рафта, устуворӣ ва бехатарии истифодаи онро дар шароити мураккаби табиӣ-геологӣ таъмин менамояд.

НБО «Роғун» дар рақамҳо

  • 3780 МВт – иқтидори лоиҳавӣ
  • 13,8 млрд кВт·соат – истеҳсоли миёнаи солона
  • 335 м – баландии сарбанд
  • 6 агрегат – шумораи лоиҳавӣ
  • 245 м – фишори ҳисобӣ
  • 13,3 км³ – ҳаҷми пурраи обанбор
  • 20,1 км³/сол – воридшавии миёнаи солонаи об
  • то 90% иншоот – дар зери замин
  • 220 м – дарозии толори мошинҳо
  • 110 км – масофа то Душанбе

Неругоҳи барқи обии зеризаминӣ

Яке аз хусусиятҳои калидии Неругоҳи барқи обии «Роғун» миқёс ва мураккабии иншооти зеризаминии он ба шумор меравад. Қариб 90 фоизи иншооти неругоҳ дар зери замин ҷойгир буда, толори мошинҳо, толори трансформаторҳо ва шабакаи васеи нақбҳои технологиро дар бар мегиранд. Чунин тарҳбандӣ ҳам бо шароити табиӣ-геологӣ ва ҳам бо талаботи эътимоднокӣ ва бехатарии истифодабарӣ вобаста мебошад.

Толори мошинҳо бо дарозии тақрибан 220 метр ва паҳнои қариб 20 метр дар чуқурии зиёда аз 500 метр дар қабати санг ҷойгир аст. Дар ин ҷо насби шаш агрегат бо иқтидори 630 МВт ҳар яке пешбинӣ шудааст. Дар наздикии он толори зеризаминии трансформаторҳо бо дарозии тақрибан 200 метр ҷойгир буда, барои насби шаш трансформатори қуввагӣ пешбинӣ шудааст.

Илова бар ин, ба таркиби маҷмааи зеризаминӣ дохил мешаванд:

  • нақбҳои нақлиётӣ;
  • камераҳои насбкунӣ;
  • нақбҳои кабелӣ;
  • галереяҳои дренажӣ ва сементбандӣ;
  • биноҳои идоракунии дарвозаҳо;
  • нақбҳои обгузар.

Дар маҷмуъ, низоми иншооти зеризаминӣ даҳҳо километрро ташкил дода, як маҷмааи нодири гидроэнергетикии зеризаминӣ ба ҳисоб меравад.

Неругоҳе, ки аллакай фаъолият мекунад

Бо вуҷуди идома доштани корҳои сохтмонӣ, НБО «Роғун» аллакай неруи барқ истеҳсол намуда, дар низоми энергетикии кишвар саҳми назаррас мегузорад. Айни замон дар неругоҳ ду агрегат бо иқтидори 200 МВт ҳар яке фаъолият доранд, ки солҳои 2018 ва 2019 ба истифода дода шудаанд. Аз лаҳзаи ба кор даромадан онҳо зиёда аз 10 млрд кВт·соат неруи барқ истеҳсол намудаанд, ки аз ин миқдор 9,97 млрд кВт·соат ба низоми энергетикии Ҷумҳурии Тоҷикистон интиқол дода шудааст. Даромад аз фурӯши неруи барқи истеҳсолшуда аз 2,3 млрд сомонӣ бештар буда, яке аз манбаи муҳими маблағгузории идомаи сохтмони неругоҳ гардидааст.

Низоми нақбҳо ва обпартоҳо

Барои танзими реҷаи об ва таъмини фаъолияти боэътимоду бехатари гидроузел, дар лоиҳа низоми бисёрсатҳии иншооти обпарто пешбинӣ шудааст. Нақши асосиро нақбҳои сохтмонии СТ-3 ва СТ-4 мебозанд, ки ҳар яке қобилияти гузаронидани то 3500 м³/с обро доранд. Илова бар ин, лоиҳа инҳоро дар бар мегирад:

  • нақбҳои обпартои сатҳи болоӣ ТВВУ-1 ва ТВВУ-2 (HLO-1 ва HLO-2);
  • обпартоҳои рӯизаминӣ ПТВ-1 ва ПТВ-2 (OvS-1 ва OvS-2).

Ин тарҳбандӣ имкон медиҳад, ки сатҳи обанбор самаранок танзим гардида, бехатариро ҳангоми омадани селҳои дараҷаҳои гуногун таъмин намояд, аз ҷумла дар ҳолатҳои фавқулодаи гидрологӣ.

Тавре Маҳмадсаид Шамсуллоев, мушовири директори генералии НБО «Роғун» таъкид менамояд, дар марҳилаи кунунӣ диққати асосӣ ба тезонидани сохтмони сарбанд ва иншооти асосии гидротехникӣ (обқабулкунаки доимӣ ва нақбҳои обпарто) равона шудааст.

«Имрӯз вазифаи афзалиятноки мо – баланд бардоштани марҳилавии сатҳи сарбанд мебошад. Мо нақша дорем, ки соли 2026 ба нишондоди 1155,0 метр аз сатҳи баҳр ва соли 2027 ба 1185,0 метр расем ва пур кардани обанборро идома диҳем. Ин ҳаҷми азими корҳои муҳандисиро талаб мекунад», – иброз дошт ӯ.

Ба гуфтаи номбурда, татбиқи лоиҳа бо роҳандозии қарорҳои муҳандисии васеъмиқёс ва мураккаби технологӣ амалӣ мегардад: «Аллакай, зиёда аз 70 километр нақбҳо ва корҳои зеризаминӣ пояи неругоҳи ояндаро ташкил медиҳанд. Ин воқеан як маҷмааи нодири гидроэнергетикӣ мебошад».

Марҳилаи рушд: навсозӣ ва ба истифода додани иқтидорҳои нав

Дар солҳои 2026-2027 татбиқи як қатор чорабиниҳои муҳими калидӣ пешбинӣ гардидааст. Аз ҷумла:

  • иваз намудани чархҳои кории муваққатии гидроагрегатҳо бо чархҳои доимӣ ба нақша гирифта шудааст;
  • навсозии таҷҳизот бо мақсади баланд бардоштани эътимоднокӣ ва самаранокии кори неругоҳ амалӣ мегардад.

Яке аз марҳилаҳои муҳимтарин ба истифода додани гидроагрегати навбатӣ (№ 4) хоҳад буд, ки дар асл сеюмин агрегати ба истифода додашуда маҳсуб меёбад. Ба кор андохтани он ба моҳи сентябри соли 2027 ба нақша гирифта шудааст. Ба истифода додани агрегати нав имкон медиҳад:

  • истеҳсоли неруи барқ ба таври назаррас афзоиш ёбад;
  • низоми энергетикии кишвар таҳким ёбад;
  • сатҳи таъминоти барқи иқтисодиёт ва аҳолӣ баланд бардошта шавад;
  • расидан ба истиқлоли комили энергетикии Тоҷикистон фароҳам гардад.

Ҳамкории байналмилалӣ

Неругоҳи барқи обии «Роғун» яке аз бузургтарин лоиҳаҳои байналмилалии инфрасохтории минтақа ба ҳисоб меравад. Пас аз анҷоми экспертизаи лоиҳа аз ҷониби Бонки Ҷаҳонӣ дар соли 2014, корҳои сохтмонӣ дар НБО «Роғун» вусъат ёфтанд.

Дар асоси арзёбии ҳамаҷониба, ки бо иштироки коршиносони байналмилалӣ ва намояндагони фармоишгар анҷом дода шуд, марҳилаҳои минбаъдаи татбиқи лоиҳа муайян гардиданд, аз ҷумла иҷрои чорабиниҳои пешазшартномавӣ ва ба истифода додани навбати аввали неругоҳ. Қарорҳои дахлдор бо вазорату идораҳои соҳавӣ мувофиқа гардида, инчунин аз ҷониби Шурои нозирони ҶСК «НБО Роғун» тасдиқ карда шуданд.

«Роғун» – ин ояндаи дурахшони мардуми тоҷик, мояи ифтихори ҳар як сокини Ватан, кафили болоравии обрӯю нуфузи давлати озоду мустақили тоҷикон мебошад. Бигзор роҳи ту равшан ва пурсаодат бошад, Тоҷикистони азизи ман!
— Эмомалӣ РАҲМОН

Ҳаҷми умумии сармоягузорӣ барои анҷом додани сохтмон тақрибан 6 миллиард доллари ИМА арзёбӣ мегардад. Маблағгузорӣ аз ҳисоби буҷети давлатӣ ва бо дастгирии муассисаҳои пешрафтаи байналмилалии молиявӣ амалӣ мешавад, аз ҷумла:

  • Бонки Ҷаҳонӣ;
  • Бонки Осиёии Сармоягузории Инфрасохторӣ;
  • Бонки Осиёии Рушд;
  • Бонки Аврупоии Сармоягузорӣ;
  • Бонки исломии рушд ва фондҳои кишварҳои арабӣ.

Дар баробари ин, Бонки Ҷаҳонӣ ҳамоҳангсози кори гурӯҳи байналмилалии донорҳо буда, мониторинги техникӣ ва молиявии лоиҳаро таъмин менамояд.

Ояндаи энергетикии минтақа

Пас аз анҷоми сохтмон, НБО «Роғун» ба бузургтарин манбаи истеҳсоли неруи барқ дар Осиёи Марказӣ табдил меёбад. Ин неругоҳ имкон медиҳад:

  • талаботи дохилии Тоҷикистон ба неруи барқ пурра таъмин карда шавад;
  • иқтидори содиротии кишвар ба таври назаррас афзоиш ёбад;
  • ба унсури калидии лоиҳаҳои минтақавии энергетикӣ, аз ҷумла «CASA-1000», мубаддал гардад.

Татбиқи лоиҳаи НБО «Роғун» – бузургтарин лоиҳаи энергетикӣ дар таърихи Тоҷикистон дар давраи соҳибистиқлолӣ мебошад. Консепсияи нодири муҳандисӣ, миқёси иншооти зеризаминӣ, сатҳи баланди ҳамкории байналмилалӣ ва аҳамияти стратегӣ барои амнияти энергетикӣ онро ба яке аз муҳимтарин лоиҳаҳои гидроэнергетикии замони муосир табдил медиҳанд.

Мавриди баҳрабардорӣ қарор гирифтани гидроагрегатҳои нав ва баланд гардидани сатҳи обанбор НБО «Роғун»-ро тадриҷан ба иқтидори лоиҳавии худ мерасонад ва ба маркази бузурги истеҳсоли неруи барқи аз ҷиҳати экологӣ тоза дар Осиёи Марказӣ табдил медиҳад. НБО «Роғун» на танҳо як лоиҳаи азими инфрасохторӣ, балки рамзи рушди технологӣ, истиқлоли энергетикӣ ва ояндаи устувори энергетикии тамоми минтақа мебошад.

Андешаҳо

Доктор Кристина ГУТИЕРЕС-КОРТИНЕС, раиси байнигурӯҳии Парлумони Аврупо оид ба масъалаҳои об (Испания):
«Ба анҷом расидани сохтмони НБО «Роғун» маънои бунёди инфрасохтори муосирро дорад, ки бо истифодаи захираҳои тоза ва барқароршавандаи обу энергетикӣ асос ёфтааст. Ин тарҳ метавонад сатҳи некӯаҳволии миллионҳо нафарро баланд бардошта, ҳамзамон ба меъёрҳои баланди экологӣ ҷавобгӯ бошад».

Струан СТИВЕНСОН, вакили Парлумони Аврупо (1999–2014), Британияи Кабир:
«Тоҷикистон бо 8000 пирях ва силсиладарёҳои сероб, ки шумораашон беш аз 900 дарё мебошад, то 80 фоизи захираҳои обии Осиёи Марказиро таъмин мекунанд. Қисми зиёди ин обҳо маҳз дар ҳудуди Тоҷикистон ташаккул меёбанд. Танҳо тақрибан 6 фоизи оби ҳавзаи Амударё аз Ӯзбекистон ҷорӣ мешавад. Дар ҳолест, ки истифодабарандагони асосии захираҳои обӣ Ӯзбекистон ва Туркманистон мебошанд. Ин обҳо аз минтақаҳои кӯҳии Помир ва Тиёншон, ки дар кишварҳои болооб – Тоҷикистон ва Қирғизистон ҷойгиранд, ҷорӣ мешаванд. Равшан аст, ки чунин захираҳо истифодаи одилона, мутавозин ва самараноки муштаракро талаб менамоянд».

Манлио ди СТЕФАНО, муовини вазири корҳои хориҷии Италия:
«Ба истифода додани нахустин агрегати гидроэнергетикии НБО «Роғун» оғози давраи навро дар рушди гидроэнергетикаи муосир ифода намуд. Ин тарҳ намунаи равшани ҳамоҳангии равишҳои инноватсионӣ бо ҳалли мушкилоти мураккаби муҳандисию техникист».

Георгий ТИХОНОВ, сохтмончии шоистаи Тоҷикистон, энергетики шоистаи Федератсияи Россия:
«НБО «Роғун» бояд на омили ихтилоф миёни Тоҷикистон ва Ӯзбекистон, балки замина барои таҳкими ҳамкорӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва дӯстии ду давлати ҳамсоя ва халқҳои онҳо гардад».

Таҳияи Олга РУСЕТСКАЯ

Мақолаҳои маъмул

ЗЕ
Мақола · 1 сол пеш

Ҳар роҳе, ки интихоб мекунӣ

Ҳаёт мисли як ҳавопаймоест, ки ту худат пилот ҳастӣ, на мусофир. Танҳо ту қодирӣ самти ҳаракатро интихоб кунӣ, баландӣ ва суръатро муайян намоӣ. Агар раҳнамоиро ба дигарон супорӣ, хавфи гум кардани роҳи ҳақиқии худ вуҷуд дорад. Дар ҳар як қарор, дар ҳар

4
AI
Мақола · 2 сол пеш

Насиҳати Падар

Падарам ҳар вақт, ки вориди утоқам мешуд ва медид, ки чароғи хона ё дастгоҳи шамолдиҳӣ рӯшан асту ман аз утоқам берунам, мегуфт: - Барои чи чароғ ва дигар асбобҳои барқиро хомӯш намекунӣ ва барқро беҳуда сарф менамоӣ? Вақте, ки вориди ҳамом мешуд ва

3
ЗЕ
Мақола · 2 сол пеш

Ростгӯи камоли инсонист.

Ростиро набувад ҳеҷ заволе ба миён. Сарв агар хушк шавад боз асо мегардад. Ростию ростгӯӣ ва росткорӣ фазилатҳои хуби инсонианд. Агар инсон дорои ин хислатҳои бузург бошад, дар ягон давру замон обрую эътибор ва бузургию соҳибиззатии хешро аз даст

2
ЗЕ
Мақола · 2 сол пеш

МУҚАДАСОТИ МО

Дар Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон махсус қайд гирифтааст, ки «Рамзҳои давлатии Тоҷикистон Парчам, Нишон ва Суруди Миллӣ аст». Барои ҳар як тоҷикистонӣ Ватан, миллат, забони тоҷикӣ, Парчам, Нишони давлатӣ, Суруди миллӣ муқаддасанд. Мо ба

2