БЕМОРИҲОИ ЧАШМ: САБАБҲО, ПЕШГИРӢ ВА РОҲҲОИ ТАБОБАТ
Чашм яке аз муҳимтарин узвҳои ҳиссии инсон ба шумор меравад. Маҳз тавассути чашм мо олами атрофро мебинем, рангҳо ва шаклҳоро фарқ мекунем, китоб мехонем, кор мекунем ва аз зебоиҳои табиат баҳра мебарем. Аз ин рӯ, ҳифзи саломатии чашм ва пешгирии бемориҳои он аҳаммияти бузург дорад.
Бемориҳои чашм маҷмӯи бемориҳое мебошанд, ки узвҳои босира, аз ҷумла пилкҳо, ғадудҳо ва роҳҳои ашк, қарния, тӯрпарда, асаби босира ва дигар қисмҳои чашмро фаро мегиранд.
Бемориҳои гуногун, аз қабили тарбод, сил, сифилис, вараҷа, брутселлёз, инчунин ихтилоли мубодилаи моддаҳо, бемориҳои системаи асаб ва рагҳои хунгард, норасоии витаминҳо ва дигар омилҳо метавонанд боиси пайдоиши бемориҳои чашм гарданд.
Бемориҳои чашм инчунин дар натиҷаи таъсири омилҳои механикӣ (зарбу лат ва ҷароҳат), кимиёвӣ (кислотаҳо ва ишқорҳо) ва физикӣ (гармӣ, рӯшноии шадид ва афканишот) ба вуҷуд меоянд.
Ихтилоли қобилияти босира, аз ҷумла наздикбинӣ, дурбинӣ ва астигматизм низ аз мушкилоти маъмули чашм ба ҳисоб мераванд.
Баъзе бемориҳои чашм, аз қабили глаукома, ҷудошавии тӯрпарда, осеби асаби босира ва трахома, дар сурати сари вақт табобат нашудан метавонанд боиси пастшавии шадиди биноӣ ва ҳатто нобиноӣ гарданд.
Бемориҳои чашмро соҳаи махсуси тиб — офталмология меомӯзад.
Кератит — илтиҳоби қарнияи чашм
Қарния қисми шаффофи пеши чашм буда, дар шикастан ва равона намудани нур ба дохили чашм нақши муҳим дорад. Ин қисми чашм низ ба бемориҳо ва осебҳои гуногун гирифтор мешавад.
Яке аз бемориҳои хавфноки қарния кератит мебошад.
Кератит — илтиҳоби қарнияи чашм аст, ки метавонад дар натиҷаи сироят, ҷароҳат ё дигар омилҳо пайдо шавад.
Илтиҳоби қарния бемории ҷиддӣ буда, дар сурати табобат нашудан метавонад боиси пайдоиши доғ дар қарния, пастшавии биноӣ ва ҳатто аз даст рафтани қобилияти дидан гардад.
Яке аз шаклҳои муҳими ин беморӣ кератити сироятӣ мебошад. Он метавонад дар натиҷаи таъсири бактерияҳо, вирусҳо, занбӯруғҳо ва баъзе паразитҳо ба вуҷуд ояд.
Кератит инчунин дар натиҷаи ҷароҳати қарния, истифодаи нодурусти линзаҳои тамосӣ ва осебҳои дигар пайдо мешавад.
Дар фаслҳои баҳору тобистон, ҳангоми зиёд шудани гарди гулу гиёҳҳо, бемориҳои аллергии чашм низ бештар мушоҳида мешаванд. Аллергия одатан сабаби конъюнктивити аллергӣ мегардад, на кератити сироятӣ.
Нишонаҳои асосии кератит инҳоянд:
-
сурхшавии чашм;
-
дард ва эҳсоси нороҳатӣ;
-
ашкравии зиёд;
-
ҳассосияти баланд ба рӯшноӣ;
-
хирашавӣ ё пастшавии биноӣ;
-
эҳсоси мавҷудияти ҷисми бегона дар чашм.
Ҳангоми пайдо шудани чунин нишонаҳо, махсусан дарди чашм, рӯшноитарсӣ ва пастшавии биноӣ, зарур аст, ки шахс ҳарчи зудтар ба табиби чашм муроҷиат намояд.
Ташхис ва табобати саривақтӣ дар бисёр ҳолатҳо имконият медиҳад, ки беморӣ бартараф гардида, аз оризаҳои вазнин пешгирӣ карда шавад.
Омилҳои пайдоиши бемориҳои чашм
Кадом омилҳо боиси пайдоиши бемориҳои чашм мегарданд? Чӣ гуна метавон саломатии чашмро ҳифз кард? Нақши Маркази ҷумҳуриявии клиникии бемориҳои чашм дар ташхис, табобат ва пешгирии бемориҳои узвҳои босира аз чӣ иборат аст?
Барои посух ёфтан ба ин ва дигар саволҳо бо Манижа Муминова, директори Муассисаи давлатии «Маркази ҷумҳуриявии клиникии бемориҳои чашм», номзади илмҳои тиб, суҳбат намудем. Фишурдаи онро пешкаши хонандагон мегардонем.
— Манижа Ҷумамуродовна, нахуст дар бораи Маркази ҷумҳуриявии клиникии бемориҳои чашм каме маълумот медодед. Фаъолияти он дар кадом сатҳ қарор дорад?
— Тавре ки аз номи муассиса бармеояд, марказ мақоми ҷумҳуриявӣ дорад. Мо беморонро аз тамоми минтақаҳои Тоҷикистон ва ҳатто аз хориҷи кишвар қабул намуда, ба ташхису табобат фаро мегирем.
Дар марказ 27 табиб фаъолият мекунанд, ки шаш нафари онҳо ҷарроҳ мебошанд. Дар муассиса дармонгоҳҳои калонсолон ва кӯдакон амал мекунанд.
Табибони мо барои баланд бардоштани сатҳи дониш ва маҳорати касбии худ пайваста аз курсҳои такмили ихтисос мегузаранд. Онҳо ҳамчунин ба кишварҳои хориҷӣ сафар намуда, бо мутахассисони дигар мубодилаи таҷриба мекунанд.
Ҳар сол табибони марказ садҳо амалиёти ҷарроҳии чашм, аз ҷумла ҷарроҳиҳои лазерӣ, анҷом медиҳанд.
Дар соли мавриди ҳисоб дар марказ 3539 нафар бемор муолиҷа ёфтаанд, ки қисми зиёди онҳоро гирифторони бемориҳои тӯрпарда, қарния ва оби марворид ташкил медиҳанд.
Дар шуъбаи дармонгоҳии марказ бошад, 4398 нафар аз муоина гузаштаанд, ки 1829 нафари онҳоро кӯдакон ташкил медиҳанд.
Соли қабл аз ин, бинобар пандемияи COVID-19 ва маҳдудиятҳои карантинӣ, шумораи муроҷиаткунандагон нисбатан кам буд.
— Ба ақидаи олимони тиб, инсон қисми зиёди иттилооти муҳити атрофро тавассути чашм қабул мекунад. Ҳамчун мутахассис мегуфтед, ки чӣ гуна метавон чашмро аз хатарҳои гуногун ҳифз намуд?
— Инсон бояд дар ҳама ҳолат чашмони худро аз зарба, ҷароҳат ва дигар таъсирҳои зараровар эҳтиёт намояд.
Баъзан як лаҳза бепарвоӣ ё беэҳтиётӣ метавонад сабаби осеби ҷиддии чашм ва аз даст рафтани қобилияти биноӣ гардад.
Ҳар гуна бемории чашм, ки дар натиҷаи таъсири омилҳои гуногун пайдо мешавад, метавонад ба зиндагии инсон мушкилоти зиёд ба бор оварад. Аз ин рӯ, нигоҳубини дурусти чашм ва муроҷиати саривақтӣ ба табиб аҳаммияти калон дорад.
— Умуман, омилҳои асосии пайдоиши бемориҳои чашм кадомҳоянд?
— Сабабҳои пайдоиши бемориҳои чашм гуногунанд.
Аз ҷумла, бемориҳои модарзодӣ, риоя накардани қоидаҳои беҳдошти чашм, сироятҳо, осебҳо ва баъзе бемориҳои умумии организм метавонанд ба саломатии чашм таъсири манфӣ расонанд.
Истифодаи тӯлонии компютер, телевизор ва телефонҳои мобилӣ низ метавонад боиси хастагии чашм, хушкшавӣ ва нороҳатии босира гардад.
Бояд зикр кард, ки никоҳи хешутаборӣ метавонад хатари баъзе бемориҳои ирсии чашмро дар фарзандон зиёд намояд.
— Мушоҳида мешавад, ки дар байни гирифторони мушкилоти чашм ҷавонон низ зиёданд. Сабаби инро дар чӣ мебинед?
— Дуруст аст, ки дар байни муроҷиаткунандагон ҷавонону наврасон зиёданд, аммо калонсолон низ аз бемориҳои чашм эмин нестанд.
Яке аз мушкилоти маъмул дар байни ҷавонон истифодаи тӯлонии воситаҳои электронӣ, аз ҷумла телефонҳои мобилӣ, компютер ва телевизор мебошад.
Имрӯз мо дар асри рушди босуръати технология зиндагӣ мекунем. Истифодаи нодуруст ва беисти ин воситаҳо метавонад боиси хастагӣ, хушкшавӣ ва нороҳатии чашм гардад.
Бояд таъкид кард, ки пешгирӣ ва табобати бисёр бемориҳои чашм ба муносибати масъулиятноки худи инсон вобаста аст.
Ҳангоми пайдо шудани нишонаҳои беморӣ ҳар шахс бояд сари вақт ба табиби чашм муроҷиат кунад.
Беҳуда нагуфтаанд: «Илоҷи воқеа пеш аз вуқӯъ».
Бемориҳои тӯрпарда, хунравии дохили чашм, наздикбинӣ, дурбинӣ, дурбинии синнусолӣ, бемориҳои илтиҳобии чашм, инчунин оризаҳои вобаста ба диабети қанд, фишорбаландӣ, бемориҳои рагҳои хунгард ва сироятҳо аз ҷумлаи мушкилоте мебошанд, ки ташхиси саривақтии онҳо аҳаммияти калон дорад.
Аз ин рӯ, муоинаи даврии чашм зарур аст. Басомади муоина бояд бо назардошти синну сол, вазъи саломатӣ ва омилҳои хавф аз ҷониби мутахассис муайян карда шавад.
— Оё дар маркази шумо барои ташхису табобати бемориҳои чашм шароити зарурӣ фароҳам оварда шудааст?
— Албатта. Дар даврони соҳибистиқлолӣ бо дастгирии Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Вазорати тандурустӣ ва ҳифзи иҷтимоии аҳолии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои ташхису табобати бемориҳои чашм шароити мусоид фароҳам оварда шудааст.
Марказ бо таҷҳизоти муосири тиббӣ муҷаҳҳаз гардидааст.
Аз ҷумла, дастгоҳҳои YAG-лазер, томографияи оптикии когерентӣ, факоэмулсификатор, ИОЛ-мастер, таҷҳизоти кросслинкинг, авторефкератометр, витреотом, маҷмӯи микроҷарроҳии чашм, чароғакҳои махсуси муоина, фундус-камера М-5, визометр, авторефрактометр, биомикроскоп, лазери сабз ва дигар таҷҳизот аз хориҷи кишвар ворид карда шудаанд.
Ин дастгоҳҳо имконият медиҳанд, ки ташхису табобати бемориҳои чашм бо дақиқии бештар анҷом дода шавад.
Истифодаи технологияҳои муосир кори табибонро осон намуда, вақти беморонро низ сарфа мекунад.
Агар қаблан баъди баъзе амалиёти ҷарроҳии чашм беморон беш аз як ҳафта дар беморхона бистарӣ мешуданд, имрӯз бо истифода аз усулҳои муосири ҷарроҳӣ дар бисёр ҳолатҳо муҳлати бистарӣ шудан то як ё ду рӯз кам гардидааст.
Ҳоло беморон метавонанд дар Тоҷикистон аз имкониятҳои муосири ташхис, табобат ва ҷарроҳии чашм истифода баранд.
— Факоэмулсификатор ва ИОЛ-мастер чӣ гуна таҷҳизотанд ва барои чӣ истифода мешаванд?
— Факоэмулсификатор дастгоҳест, ки барои анҷом додани ҷарроҳии оби марворид истифода мешавад.
Дар ин усул булураки тирашудаи чашм бо ёрии мавҷҳои ултрасадо майда карда шуда, аз чашм хориҷ мегардад. Баъдан, одатан, ба ҷойи он булураки сунъӣ гузошта мешавад.
Ин усул имкон медиҳад, ки амалиёти ҷарроҳӣ бо буриши хурд анҷом дода шавад ва дар бисёр ҳолатҳо давраи барқароршавии бемор кӯтоҳ гардад.
ИОЛ-мастер бошад, таҷҳизотест, ки барои чен кардани нишондиҳандаҳои чашм ва ҳисоб намудани қувваи оптикии булураки сунъӣ истифода мешавад.
— Оё аз кишварҳои хориҷӣ низ барои ташхису табобат ба маркази шумо муроҷиат мекунанд?
— Бале. Аз ҷумла, шаҳрвандони Ӯзбекистон, Қазоқистон ва Қирғизистон низ барои ташхису табобати чашм ба маркази мо муроҷиат мекунанд.
— Маҳбубият ва бартарии Маркази ҷумҳуриявии клиникии бемориҳои чашмро дар чӣ мебинед? Ҳамзамон, чанде аз табибони варзидаи онро номбар мекардед.
— Маркази мо, пеш аз ҳама, таърихи тӯлонӣ дорад.
Аз оғози фаъолияти он то имрӯз дар ин муассиса табибони шинохта ва соҳибтаҷриба кор карда, бо меҳнати содиқонаи худ сазовори эҳтироми мардум гардидаанд.
Аз ҷумла, Сафаралӣ Мирзоев, Манучеҳр Муминов, Александр Александрович ва Олуча Носиров дар самти ҷарроҳӣ ва табобати бемориҳои чашм таҷрибаи бой доранд.
Табибони дигар, аз қабили Саъдулло Мардонов, Шамсулло Мирзоназаров, Фахрӣ Мирзоев, Амрулло Ғиёсов, Александр Еникеев, Меҳринисо Назифова, Абдуҳаннон Воҳидов, Сайёра Қосимова, Башора Алиева ва Хуморбибӣ Ширинова низ солҳои зиёд дар марказ ба ташхису табобати бемориҳои чашм машғуланд.
Табибони мо дар самти ташхис, табобат ва ҷарроҳии чашм таҷрибаи назаррас доранд.
Аз ҳама муҳим, онҳо бо беморон муносибати хуб дошта, кӯшиш мекунанд, ки ба ҳар муроҷиаткунанда ёрии зарурии тиббӣ расонанд.
Ба андешаи ман, маҳз таҷрибаи касбӣ, масъулиятшиносӣ ва муносибати хуб бо беморон омилҳои асосии баланд шудани нуфузу эътибори марказ мебошанд.
— Оё Маркази ҷумҳуриявии клиникии бемориҳои чашм ҳамчун маркази илмиву таълимӣ низ фаъолият мекунад?
— Бале. Маркази мо на танҳо муассисаи табобатӣ, балки яке аз марказҳои муҳими илмиву таълимӣ дар соҳаи офталмология ба ҳисоб меравад.
Дар марказ кафедраи бемориҳои чашми Донишкадаи такмили ихтисоси баъдидипломии кормандони тиббии Тоҷикистон ҷойгир аст.
Мудири кафедра номзади илмҳои тиб, дотсент, Корманди шоистаи Тоҷикистон Сафаралӣ Мирзоев мебошад.
Нақши номбурда дар омода намудани мутахассисони ҷавон ва баланд бардоштани савияи касбии табибони чашм назаррас аст.
Ҳамчунин, дар самти ташхис, табобат, ҷарроҳии чашм ва дастгирии кадрҳои ҷавон мудири шуъбаи якуми марказ, Аълочии тандурустии Тоҷикистон Манучеҳр Муминов ва табиби варзида Фахрӣ Мирзоев саҳми арзанда мегузоранд.
— Хизматрасониҳои тиббӣ дар маркази шумо бо кадом тартиб анҷом дода мешаванд?
— Маркази ҷумҳуриявии клиникии бемориҳои чашм фаъолияти худро тибқи санадҳои меъёрии ҳуқуқии амалкунанда, аз ҷумла қарори дахлдори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон №600, ба роҳ мемонад.
Пардохти маблағи хизматрасониҳои тиббӣ ба таври расмӣ тавассути хазинаи марказ сурат мегирад.
Ҳаҷми маблағ вобаста ба намуди беморӣ, ташхис ва усули табобат муайян карда мешавад.
— Кадом гурӯҳҳои аҳолӣ метавонанд аз хизматрасониҳои ройгони тиббӣ истифода баранд?
— Тибқи муқаррароти қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон №600 аз 2 декабри соли 2008, барои гурӯҳҳои муайяни аҳолӣ имтиёзҳо пешбинӣ шудаанд.
Дар санади зикршуда иштирокчиёни Ҷанги Бузурги Ватанӣ, ҷанги Афғонистон ва шахсони ба онҳо баробаркардашуда, инчунин баъзе гурӯҳҳои дигари аҳолӣ номбар шудаанд.
Шахсони аз 80-сола боло, маъюбони гурӯҳҳои якум ва дуюм ва беморони оилаҳои камбизоат низ тибқи шартҳои пешбинишуда метавонанд аз имтиёзҳо истифода баранд.
Барои муайян кардани ҳуқуқ ба хизматрасонии ройгон пешниҳоди ҳуҷҷатҳои дахлдор зарур мебошад.
— Ҳамчун мутахассис барои солим нигоҳ доштани чашм чӣ тавсия медиҳед?
— Пеш аз ҳама, ҳар шахс бояд ба саломатии чашмони худ аҳаммияти ҷиддӣ диҳад.
Нафароне, ки пайваста бо компютер кор мекунанд, бояд реҷаи дурусти кору истироҳатро риоя намоянд.
Ҳангоми кор бо компютер тавсия дода мешавад, ки мунтазам танаффус кунанд, масофаи мувофиқро аз экран нигоҳ доранд ва равшании ҷойи корро дуруст танзим намоянд.
Дар сурати зарурат ва бо тавсияи мутахассис истифодаи айнаки мувофиқ низ метавонад муфид бошад.
Барои пешгирии бемориҳои чашм дар байни кӯдакону наврасон ташхиси саривақтӣ аҳаммияти калон дорад.
Ғизои солим низ дар нигоҳ доштани фаъолияти муътадили чашм нақши муҳим мебозад.
Махсусан, норасоии витамини А метавонад боиси мушкилоти ҷиддии босира, аз ҷумла паст шудани қобилияти дидан дар рӯшноии кам гардад.
Аз ин рӯ, истеъмоли ғизоҳои гуногун, аз ҷумла сабзӣ, каду, сабзавоти баргдор, тухм, маҳсулоти ширӣ ва моҳӣ, дар доираи ғизои мутавозин тавсия дода мешавад.
Дар баробари ин, бояд дар хотир дошт, ки на ҳама бемориҳои чашм бо истеъмоли витаминҳо табобат мешаванд. Сабаби паст шудани биноиро танҳо мутахассис баъди муоина муайян карда метавонад.
Муҳимтар аз ҳама, ҳангоми пайдо шудани ҳар гуна тағйирот дар биноӣ набояд ба худтабобаткунӣ машғул шуд. Муроҷиати саривақтӣ ба табиби чашм метавонад аз пайдоиши оризаҳои вазнин пешгирӣ намояд.
Мусоҳиб: Усмон Раҳимзода.




