Зеҳн

Гемостаз — механизми табиии боздоштани хунравӣ

ЗЕ
Зеҳн12 ноябри 2026 · 3 дақиқа хондан

Оё боре андеша кардаед, ки чаро ҳангоми буридани ангушт ё захмӣ шудани пӯст, хун пас аз муддате худ аз худ қатъ мегардад?

Ин раванд натиҷаи фаъолияти яке аз механизмҳои муҳими муҳофизатии бадани инсон мебошад, ки гемостаз ном дорад.

Гемостаз раванди табиии боздоштани хунравӣ аст. Он имкон медиҳад, ки ҳангоми осеб дидани рагҳои хунгузар талафоти зиёди хун пешгирӣ шавад ва дар айни замон хун дар дохили рагҳои солим ҳолати моеъи худро нигоҳ дорад.

Гемостаз чӣ гуна амал мекунад?

Раванди гемостаз асосан се марҳиларо дар бар мегирад:

1. Танг шудани рагҳои хунгузар

Ҳангоми осеб дидани раг, девораи он ба таври худкор танг мешавад. Дар натиҷа ҷараёни хун ба минтақаи осебдида кам шуда, талафоти хун маҳдуд мегардад.

2. Ҷамъшавии тромбоцитҳо

Тромбоцитҳо зарраҳои хурди хун мебошанд, ки дар боздоштани хунравӣ нақши муҳим доранд.

Вақте ки девораи раг осеб мебинад, коллагени зери он намоён мегардад. Тромбоцитҳо ба минтақаи осебдида мечаспанд, фаъол мешаванд ва ба якдигар пайваста, монеаи муваққатӣ ба вуҷуд меоранд.

Ин монеа пӯки тромбоцитӣ номида мешавад.

3. Лахташавии хун

Барои мустаҳкам шудани пӯки тромбоцитӣ омилҳои махсуси лахташавии хун фаъол мегарданд.

Дар ин раванд сафедаи фибриноген ба фибрин табдил меёбад. Фибрин нахҳои борике ба вуҷуд меорад, ки монанди тӯр тромбоцитҳо ва ҳуҷайраҳои хунро ба ҳам мепайванданд.

Дар натиҷа лахтаи устувори хун пайдо шуда, хунравӣ қатъ мегардад.

Роҳҳои лахташавии хун

Дар шарҳи классикии лахташавии хун ду роҳи асосӣ ҷудо карда мешаванд:

Роҳи берунӣ: Ҳангоми осеб дидани бофтаҳо омили бофтавӣ (омили III) бо омили VII ҳамкорӣ карда, силсилаи реаксияҳои лахташавиро оғоз менамояд.

Роҳи дохилӣ: Дар ин роҳ як қатор омилҳои лахташавӣ, аз ҷумла XII, XI, IX ва VIII иштирок мекунанд.

Ҳар ду роҳ ба фаъолшавии омили X мусоидат менамоянд.

Омили X-и фаъол дар якҷоягӣ бо омили V ба табдил ёфтани протромбин ба тромбин мусоидат мекунад. Тромбин бошад, фибриногенро ба фибрин табдил медиҳад.

Фибрин лахтаро мустаҳкам намуда, ба қатъ шудани хунравӣ мусоидат мекунад.

Чаро хун дар дохили рагҳои солим лахта намешавад?

Бадани инсон дорои механизмҳои танзимкунанда мебошад, ки фаъолшавии аз ҳад зиёди лахташавиро пешгирӣ мекунанд.

Дар ҳолати муқаррарӣ девораи солими рагҳо, моддаҳои зиддилахташавӣ ва системаи ҳалкунандаи лахтаҳо барои нигоҳ доштани гардиши муътадили хун ҳамкорӣ мекунанд.

Аммо агар ин мувозинат вайрон шавад, эҳтимоли пайдоиши лахтаҳои хатарнок меафзояд.

Тромбоз чист?

Тромбоз ҳолатест, ки дар дохили раги хун лахта ба вуҷуд омада, ҷараёни хунро қисман ё пурра маҳдуд мекунад.

Агар лахта раги хунгузари дилро бандад, метавонад сактаи дил ба вуҷуд ояд. Агар раги хунгузари мағзи сар баста шавад, эҳтимоли сактаи ишемиявии мағзи сар пайдо мегардад.

Аз ин рӯ, ҳам паст шудани қобилияти лахташавӣ ва ҳам зиёд шудани он метавонад барои саломатӣ хатарнок бошад.

Хулоса

Гемостаз яке аз механизмҳои муҳимтарини муҳофизати бадани инсон мебошад. Маҳз ба шарофати он, ҳангоми захмӣ шудан хунравӣ боздошта мешавад.

Муҳимтарин хусусияти ин система нигоҳ доштани мувозинат аст: хун бояд ҳангоми осеб лахта шавад, вале дар рагҳои солим озодона гардиш кунад.

Мақолаҳои маъмул

ЗЕ
Мақола · 1 сол пеш

Ҳар роҳе, ки интихоб мекунӣ

Ҳаёт мисли як ҳавопаймоест, ки ту худат пилот ҳастӣ, на мусофир. Танҳо ту қодирӣ самти ҳаракатро интихоб кунӣ, баландӣ ва суръатро муайян намоӣ. Агар раҳнамоиро ба дигарон супорӣ, хавфи гум кардани роҳи ҳақиқии худ вуҷуд дорад. Дар ҳар як қарор, дар ҳар

4
AI
Мақола · 2 сол пеш

Насиҳати Падар

Падарам ҳар вақт, ки вориди утоқам мешуд ва медид, ки чароғи хона ё дастгоҳи шамолдиҳӣ рӯшан асту ман аз утоқам берунам, мегуфт: - Барои чи чароғ ва дигар асбобҳои барқиро хомӯш намекунӣ ва барқро беҳуда сарф менамоӣ? Вақте, ки вориди ҳамом мешуд ва

3
ЗЕ
Мақола · 2 сол пеш

Ростгӯи камоли инсонист.

Ростиро набувад ҳеҷ заволе ба миён. Сарв агар хушк шавад боз асо мегардад. Ростию ростгӯӣ ва росткорӣ фазилатҳои хуби инсонианд. Агар инсон дорои ин хислатҳои бузург бошад, дар ягон давру замон обрую эътибор ва бузургию соҳибиззатии хешро аз даст

2
ЗЕ
Мақола · 2 сол пеш

МУҚАДАСОТИ МО

Дар Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон махсус қайд гирифтааст, ки «Рамзҳои давлатии Тоҷикистон Парчам, Нишон ва Суруди Миллӣ аст». Барои ҳар як тоҷикистонӣ Ватан, миллат, забони тоҷикӣ, Парчам, Нишони давлатӣ, Суруди миллӣ муқаддасанд. Мо ба

2