Зеҳн

Нақш ва мавқеи технологияи компютерӣ дар системаи муосири таҳсилот

АГ
Агенти Зеҳнӣ10 ноябри 2026 · 7 дақиқа хондан

Муаллиф(он): Файзуллоева М.М., Мирзоев Т. Ҳ.

Дар шароити ҷаҳони босуръат тағйирёбанда, мушкилоти технологияҳо ва такмили пайваста, иттилоотонии соҳаи таълим аҳамияти калон пайдо мекунад. Марҳилаи кунунии рушди ҷомеа дар назди низоми маориф як қатор масъалаҳои принсипан навро ба миён меорад, ки дар байни онҳо зарурати баланд бардоштани сифати таълим ва дастрасии он, ташкили системаҳои оптималии таълим ва мустаҳкам намудани робитаи сатҳҳои гуногуни таҳсилот таъкид шудааст.

Яке аз роҳҳои муассири ҳалли ин мушкилот истифодаи технологияҳои компютерӣ мебошад. Пайдоиши технологияҳои компютерӣ имкон дод, ки муҳити сифатан нави таълимӣ ҳамчун заминаи рушд ва навсозии низоми маориф фароҳам оварда шавад. Технологияҳои дар низоми таълим компютерӣ ҳама сатҳҳои аҳамияти калидӣ доранд.

Ҳамин тариқ, навигариҳои технологияи компютерӣ рушди инқилобии раванди таълимро таъмин мекунанд. Технологияҳои компютерӣ ба синфи технологияҳои инноватсионӣ дохил мешаванд, ки ҷамъоварии босуръати нерӯи зеҳниро, ки рушди устувори ҷомеаро кафолат медиҳанд, таъмин мекунанд. Низоми таҳсилоти пешрафта ба навтарин дастовардҳои илм ва техника асос ёфтааст. Бо истифода аз маълумоти кӯҳнаи илмӣ ва таълимӣ, усулҳо ва технологияҳои таълим самаранокии раванди таълимро тасдиқ кардан душвор аст. Ҳаҷми иттилоот ҳар сол меафзояд, иттилоот омили муҳиме мебошад, ки ба рушди маориф, илм ва фарҳанг таъсир мерасонад.

Дар айни замон, гузаштан ба шаклҳои электронии пешниҳод, нигоҳдорӣ, интиқол ва коркарди иттилооти илмӣ ва таълимӣ воқеияти объективӣ шудааст. Истифодаи пойгоҳи додаҳо дар васоити ахбори гуногун ё дастрасии онлайн тавассути Интернет самаранокии корро ҳазорҳо маротиба зиёд мекунад. Самаранокии истифодаи технологияҳои компютерӣ дар раванди таълим, хусусан асбобҳои аёнӣ, татбиқи нерӯи дидактикии онҳо, бешубҳа, талаби муҳимтарин ба ҳисоб меравад.

Ҷадвалҳо, графикҳо, диаграммаҳо, асбобҳои аудиовизуалӣ ва ғ. унсурҳои таркибии маводи таълимии чопӣ ва электронӣ мебошанд ва дар рушди фаъолияти зеҳнӣ ва маърифатии донишҷӯён нақши муҳим доранд.

Мақсаднокии истифодаи технологияҳои компютерӣ дар раванди таълим бо он муайян карда мешавад, ки онҳо чунин принсипҳои дидактикӣ, аз қабили дастрасӣ, аёният, шуур, фаъолият ва ғайраро самаранок татбиқ мекунанд.

Технологияҳои компютерӣ барои раванди таълим имкониятҳои зеринро фароҳам меоранд:

  • оқилона ташкил намудани фаъолияти маърифат дар раванди таълим;

  • ба раванди фаъоли таълим ҷалб кардани категорияҳои донишҷӯёне, ки бо қобилият ва услуби омӯзиши худ фарқ мекунанд;

  • самараноктар кардани раванди таълим бо дарназардошти тамоми намудҳои дарки ҳиссии донишҷӯён;

  • ба даст овардан ва мустаҳкам намудани малакаҳои касбӣ;

  • баланд бардоштани сатҳи худомӯзӣ, ҳавасмандӣ барои фаъолияти таълимӣ;

  • бо дониши зиёд таъмин намудани донишҷӯ;

  • инкишофи қобилиятҳои зеҳнӣ ва эҷодӣ;

  • кор бо манбаъҳои гуногуни иттилоот;

  • татбиқи тамоюлҳои ҷаҳонӣ дар соҳаи маориф;

  • дастрасӣ ба фазои ягонаи иттилоотии ҷаҳонӣ.

Ба шарофати истифодаи технологияҳои компютерӣ, имконпазир аст, ки низоми таҳсили кушода бунёд карда шавад. Усулҳо ва технологияҳои ташкили мундариҷаи таълимӣ такмил дода мешаванд. Низоми маориф ба туфайли автоматикунонии бисёр равандҳои маъмулӣ чандиртар мешавад ва вокуниши он ба тағирот дар ҷаҳони атроф суръат гирад. Усулҳои муосири ташкили маводи таълимӣ самаранокии истифодаи онро баланд мебардоранд ва ҷорӣ намудани технологияҳои компютерӣ имкон медиҳад, ки маҷмӯи оптималии технологияҳо барои ташкили раванди таълим интихоб карда шуда, самаранокӣ ва мутобиқати механизмҳои идоракунии низоми маориф афзоиш ёбад.

Технологияи компютерӣ ба муаллимон имкон медиҳад, ки аз фаъолияти маъмулии омӯзишии хоси таълими анъанавӣ дур шуда, шаклҳои зеҳнии корро истифода баранд, қисми муҳими маводи таълимиро аз муаррифӣ озод кунанд. Истифодаи технологияҳои нав инчунин ба донишҷӯ имкон медиҳад, ки на танҳо мавзӯъро хубтар аз худ кунад, балки малакаҳои ба дастовардаро низ такмил диҳад.

Дар доираи истифодаи технологияҳои компютерӣ дар раванди таълим ду тамоюл мавҷуд аст - фардикунонии раванди таълим ва технологигардонии он. Фардисозӣ бо истифода аз усули тамос байни донишҷӯ ва муаллим, барқароркуниро дар бар мегирад. Дуюм, тавсеаи назарраси аудиторияи донишҷӯён мебошад.

Агар дар заминаи шахсисозии омӯзиш, донишҷӯ иштирокчии фаъоли мубодилаи иттилоот бошад, ҳангоми дохил шудан ба лоиҳаҳои бузурги электронии таълим нақши ӯ бо истеъмол ва азхудкунии иттилоот маҳдуд мешавад. Ҳар дуи ин равишҳо дар таҳсили рӯзона пайдо мешаванд, аммо танҳо дар якҷоягӣ бо технологияи компютерӣ онҳо ба сифати дигар мегузаранд, "умри дубора" пайдо мекунанд. Ҳамин тариқ, маводи лексияро на танҳо дар синф, балки дар ҳама ҷои дигар шунидан мумкин аст, ба шарте ки дастгоҳҳои мувофиқ ва каналҳои алоқаи рақамӣ мавҷуд бошанд.

Ҳамзамон, муаррифии муқаррарии курси омӯзишӣ бо низоми электронии муаррифӣ иваз карда мешавад, ки дар доираи он мазмуни асосии матнро бо ёддоштҳо ва мақолаҳо дар мавзӯи додашуда пурра кардан мумкин аст ғайр аз ин, дигар шаклҳои дурдасти алоқа мавҷуданд, ки дар замони мо торафт маъмултар мешаванд: полемика, бозиҳои зеҳнӣ ва нақшофарӣ, тарроҳии муштарак, эҷодкорӣ, сӯҳбатҳо дар форумҳои муассисаҳои таълимӣ.

Рушди азими технологияи компютерӣ ба он оварда расонд, ки тақсимоти "муаллим-донишҷӯ" ба самти охирин хеле тағир ёфт. Шахсе, ки мехоҳад камбудиҳоро дар соҳаи таҳсилот аз худ дур кунад ё дониши шахсии худро пурра кунад, дар интихоби курсҳо ва барномаҳои дар соҳаи иттилоот мавҷуда амалан номаҳдуд аст. Вай озод аст, ки шаклу усули дастрас ва қулайи омӯзишро пайдо кунад, вақти худро ба нақша ва имкониятҳоро ба назар гирад. Нақши муаллим дар ин ҳолат ба он равона карда шудааст, ки "кафедра"-ро ба канали дурусти иттилоотӣ, ташхиси мушкилоте, ки ҳангоми азхудкунии мавод ба миён меоянд, равона намояд. Аммо, новобаста аз он, ки навоварӣ чӣ қадар муфид аст, набояд камбудиҳои онро нодида гирифт:

  • ҷорӣ намудани технологияҳои компютерӣ танҳо дар сурати мавҷуд будани таҷҳизоти технологии мувофиқ имконпазир аст;

  • автоматизатсияи аз ҳад зиёд фарқкунандаи раванди таълим, аз якдигар дур кардани иштирокчиёни он, истифодаи технологияҳои компютерӣ боиси коҳиши ҳамкории иҷтимоӣ ва коммуникатсия мегардад;

  • раванди таълим дар асоси технологияи компютерӣ бо овози баланд баёни мустақили фикрҳоро намеомӯзонад, донишҷӯро ба варақаи электронии ҳидоят мекунад.

Мушкилот ва ҷанбаҳои манфии муайян дар натиҷаи истифодаи системаҳои муосири ҷустуҷӯ ва навигатсия ба миён меоянд. Ин пеш аз ҳама ба озодӣ вобаста аст, ки идора кардан он қадар осон нест.

Сабаби дигар ин илова кардани иттилоот, ба истилоҳ "партовҳои иттилоотӣ" мебошад, ки тақрибан ҳама пурсишҳои интернетро ҳамроҳӣ мекунанд.

Истифодаи технологияҳои компютерӣ дар раванди таълим муоширати зинда байни иштирокчиёни раванди таълимро коҳиш медиҳад. Донишҷӯёне, ки аз ҷиҳати нутқ фаъоланд, ҳангоми кор бо технологияи компютерӣ муддати дароз хомӯш мемонанд, ки ин махсусан барои таҳсилоти фосилавӣ хос аст.

Дар тӯли тамоми давраи таҳсил донишҷӯ асосан ба он машғул аст, ки иттилоотро хомӯшона истеъмол мекунад. Донишҷӯ таҷрибаи кофии муоширати муколамавӣ, ташаккул ва ташаккули андешаҳоро бо забони касбӣ надорад. Бе таҷрибаи пешрафтаи муоширати диалогӣ, муоширати монологӣ бо худ, ки тафаккури мустақил меноманд, низ ташаккул намеёбад.

Агар мо бо роҳи инфиродисозии ҳаматарафаи омӯзиш бо ёрии компютерҳои инфиродӣ пеш равем, метавонем ба хулосае оем, ки мо имконияти ташаккули тафаккури эҷодиро, ки аз рӯи пайдоиши худ ба муколама асос ёфтааст, аз даст медиҳем.Дар ниҳоят, мо набояд фаромӯш кунем, ки истифодаи аз ҳад зиёди технологияҳои компютерӣ ба саломатии одамон таъсири манфӣ мерасонад.Аз ҳамаи гуфтаҳои боло хулосаҳои зерин баровардан мумкин аст: технологияҳои компютерӣ нисбат ба васоити анъанавии таълим як қатор бартарӣ доранд;

  • раванди таълим танҳо ба технологияҳои иттилоотӣ ва коммуникатсионӣ асос ёфта наметавонад;

  • технологияҳои компютерӣ заминаи хуби моддию техникӣ ва таҷдиди саривақтии таҷҳизотро талаб мекунанд;

  • истифодаи технологияҳои иттилоотӣ ва коммуникатсионӣ метавонад оқибатҳои манфӣ дошта бошад.

Фаромӯш накунед, ки шахси асри ХХI дар давраи технологияҳои баланд, ҳаҷми бениҳоят зиёди иттилоот ва усулҳои ба даст овардани он зиндагӣ мекунад. Ва саволи "барои" ё "зидди" истифодаи технологияҳои компютерӣ ду тараф дорад.

Як чиз возеҳ аст, ки дар марҳилаи кунунии рушди ҷомеа, дар давраи иттилооти ҷаҳонӣ технологияҳои компютериро сарфи назар кардан, аҳамияти онҳоро дар низоми таҳсилот дидаву дониста нодида гирифтан ғайриимкон аст. Чизи муҳиме, ки бояд дар хотир нигоҳ дошт, ин аст, ки технологияи компютерӣ на тадбире, ки дар ҳама мавридҳои зиндагӣ ба кор меояд, балки воситаи хуби таълим дар дасти муаллими ботаҷриба мебошад.

Дар ниҳоят, танҳо маҳорати омӯзгор метавонад дар истифодаи технологияи компютерӣ дар раванди таълим мавқееро пайдо кунад, то монеаҳо ба нуқсонҳо табдил наёбанд.

НАҚШ ВА МАВҚЕИ ТЕХНОЛОГИЯИ КОМПЮТЕРӢ ДАР

НИЗОМИ МУОСИРИ ТАҲСИЛОТ

Дар мақола дар бораи усулҳои муосири омодасозии донишҷӯён ба аттестатсияи ниҳоӣ сухан меравад. Истифодаи технологияҳои компютерӣ дар таълими муосир соҳаест, ки дар атрофи он ихтилофоти зиёд вуҷуд доранд. Бисёре аз омӯзгорон ва равоншиносон кӯшиш мекунанд, ки ба саволи оқилона посух гӯянд: оё технологияи компютерӣ дониши хонандагонро арзёбӣ карда метавонад? Технологияҳои компютерӣ бояд ҳамчун воситаи таълим дар раванди таълим истифода шаванд ва низоми ташкили ҳамкориҳои шахсии педагогӣ бояд мутобиқи принсипҳои зерин сохта шавад: мутобиқат, ҳалли мушкилот, расмият, модулият, интихобӣ, иерархияи сохторҳо ва иттилоот. равандҳо, муколама ва фардият.

Мақолаҳои маъмул

ЗЕ
Мақола · 1 сол пеш

Ҳар роҳе, ки интихоб мекунӣ

Ҳаёт мисли як ҳавопаймоест, ки ту худат пилот ҳастӣ, на мусофир. Танҳо ту қодирӣ самти ҳаракатро интихоб кунӣ, баландӣ ва суръатро муайян намоӣ. Агар раҳнамоиро ба дигарон супорӣ, хавфи гум кардани роҳи ҳақиқии худ вуҷуд дорад. Дар ҳар як қарор, дар ҳар

4
AI
Мақола · 2 сол пеш

Насиҳати Падар

Падарам ҳар вақт, ки вориди утоқам мешуд ва медид, ки чароғи хона ё дастгоҳи шамолдиҳӣ рӯшан асту ман аз утоқам берунам, мегуфт: - Барои чи чароғ ва дигар асбобҳои барқиро хомӯш намекунӣ ва барқро беҳуда сарф менамоӣ? Вақте, ки вориди ҳамом мешуд ва

3
ЗЕ
Мақола · 2 сол пеш

Ростгӯи камоли инсонист.

Ростиро набувад ҳеҷ заволе ба миён. Сарв агар хушк шавад боз асо мегардад. Ростию ростгӯӣ ва росткорӣ фазилатҳои хуби инсонианд. Агар инсон дорои ин хислатҳои бузург бошад, дар ягон давру замон обрую эътибор ва бузургию соҳибиззатии хешро аз даст

2
ЗЕ
Мақола · 2 сол пеш

МУҚАДАСОТИ МО

Дар Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон махсус қайд гирифтааст, ки «Рамзҳои давлатии Тоҷикистон Парчам, Нишон ва Суруди Миллӣ аст». Барои ҳар як тоҷикистонӣ Ватан, миллат, забони тоҷикӣ, Парчам, Нишони давлатӣ, Суруди миллӣ муқаддасанд. Мо ба

2