Зеҳн

РЕВОҶ (ЧУКРӢ) – ГИЁҲИ БАҲОРИИ КӮҲИСТОН ВА ХОСИЯТҲОИ ФОИДАНОКИ ОН

ЗЕ
Зеҳн9 ноябри 2026 · 6 дақиқа хондан

Бо фаро расидани фасли зебои баҳор кӯҳсору доманакӯҳҳои Тоҷикистон ҷомаи сабз ба бар мекунанд. Дар ин айём яке аз гиёҳҳои машҳур ва дӯстдоштаи мардум – ревоҷ ё чукрӣ мерӯяд. Ин гиёҳи кӯҳӣ бо таъми туршу форам ва таркиби ғизоии худ аз қадимулайём дар байни мардуми тоҷик маъруф аст.

Ревоҷ на танҳо ҳамчун гиёҳи хӯрданӣ, балки дар тибби халқӣ низ истифода мешавад. Мардум онро барои кушодани иштиҳо, рафъи ташнагӣ ва беҳтар намудани ҳазми ғизо истеъмол мекунанд.

Дар гузашта табибону ҳакимон ба хусусиятҳои ин растанӣ таваҷҷуҳи зиёд зоҳир намуда, онро барои бемориҳои гуногун тавсия медоданд. Аммо оё ревоҷ воқеан давои сад дард аст? Он ба организм чӣ фоида дорад ва ҳангоми истеъмолаш чиро бояд ба назар гирифт?

Ревоҷ чӣ гуна растанӣ аст?

Ревоҷ ё чукрӣ ба ҷинси растаниҳои Rheum мансуб буда, асосан дар минтақаҳои кӯҳӣ мерӯяд. Он растании бисёрсола буда, баргҳои калон ва пояҳои ғафсу сероб дорад.

Дар Тоҷикистон яке аз намудҳои чукрӣ бо номи илмии Rheum maximowiczii маълум аст.

Чукрӣ бештар дар фасли баҳор мерӯяд ва дар баъзе минтақаҳо то аввали тобистон низ вомехӯрад. Қисмҳои хӯрдании баъзе намудҳои он таъми туршу гуворо дошта, мардум онҳоро тару тоза истеъмол мекунанд.

Аз ревоҷ инчунин мураббо, шарбат ва дигар маҳсулоти ғизоӣ омода кардан мумкин аст.

Таркиби ғизоии ревоҷ

Тибқи маълумоти сарчашмаҳои тиббӣ ва ғизоӣ, ревоҷ дорои як қатор витаминҳо, минералҳо ва кислотаҳои органикӣ мебошад.

Дар таркиби он моддаҳои зерин мавҷуданд:

  • Витамини С – барои фаъолияти муътадили низоми масуният ва ҳосилшавии коллаген зарур аст.

  • Калий – дар фаъолияти мушакҳо, асабҳо ва танзими фишори хун нақш дорад.

  • Калсий – барои устухонҳо ва дандонҳо аҳамият дорад.

  • Магний – дар фаъолияти мушакҳо ва равандҳои мубодилаи моддаҳо иштирок мекунад.

  • Фосфор – барои устухонҳо ва фаъолияти ҳуҷайраҳо муҳим аст.

  • Кислотаҳои органикӣ – аз ҷумла кислотаҳои себ, лимӯ ва оксалат, ки ба таъми турши растанӣ таъсир мерасонанд.

  • Нахҳои ғизоӣ – ба фаъолияти муътадили рӯдаҳо мусоидат мекунанд.

Миқдори ин моддаҳо вобаста ба намуди ревоҷ, шароити рӯиш ва қисми истифодашавандаи растанӣ фарқ мекунад.

Хосиятҳои фоиданоки ревоҷ

1. Ба кушодани иштиҳо мусоидат мекунад.

Таъми турши ревоҷ метавонад иштиҳоро бедор намояд. Аз ҳамин сабаб, мардум онро бештар дар фасли баҳор ҳамчун гиёҳи тару тоза истеъмол мекунанд.

2. Барои фаъолияти рӯдаҳо фоида дорад.

Ревоҷи хӯрданӣ дорои нахҳои ғизоӣ мебошад, ки барои ҳаракати муътадили рӯдаҳо аҳамият доранд. Дар айни замон, баъзе доруҳои аз решаи намудҳои муайяни ревоҷ омодашуда дорои таъсири исҳоловаранд.

3. Манбаи баъзе витаминҳо ва минералҳо мебошад.

Истеъмоли ревоҷ ҳамчун қисми ғизои гуногун метавонад ба организм баъзе моддаҳои ғизоии заруриро таъмин намояд.

4. Ба рафъи ташнагӣ мусоидат мекунад.

Пояҳои сероби ревоҷ бо таъми туршу форами худ дар фасли баҳор ҳамчун ғизои тароватбахш истифода мешаванд.

5. Дар таркибаш пайвастагиҳои антиоксидантӣ мавҷуданд.

Баъзе намудҳои ревоҷ дорои пайвастагиҳои растанигие мебошанд, ки фаъолияти антиоксидантӣ доранд. Ин гуна моддаҳо дар муҳофизати ҳуҷайраҳо аз таъсири зараровари радикалҳои озод нақш мебозанд.

Бо вуҷуди ин, мавҷудияти чунин моддаҳо маънои онро надорад, ки ревоҷ метавонад бемориҳои вазнинро мустақилона табобат намояд.

Ревоҷ дар тибби халқӣ

Дар тибби анъанавӣ ревоҷ аз қадим ҳамчун гиёҳи дорои хусусиятҳои гуногун истифода мешуд.

Дар баъзе сарчашмаҳои тибби халқӣ ба ревоҷ чунин хосиятҳоро нисбат медиҳанд:

  • Кушодани иштиҳо ва рафъи ташнагӣ;

  • Сабук намудани баъзе нороҳатиҳои меъдаву рӯда;

  • Коҳиш додани дилбеҳузурӣ;

  • Мусоидат ба ҳазми ғизо;

  • Истифода ҳангоми баъзе бемориҳои ҷигар ва роҳҳои пешоб.

Ин маълумотҳо бештар ба таҷрибаи тибби анъанавӣ асос ёфтаанд ва на ҳамаи онҳо бо таҳқиқоти клиникии муосир тасдиқ шудаанд.

Дар тибби Тибет низ баъзе намудҳои ревоҷ истифода мешуданд. Аз ин растанӣ маҳсулоти ғизоӣ ва омодаҳои гиёҳӣ тайёр мекарданд.

Ревоҷ дар осори Абуалӣ ибни Сино

Ҳакими бузурги тоҷик Абуалӣ ибни Сино дар осори тиббии худ ба гиёҳҳои шифобахш аҳамияти зиёд додааст.

Дар сарчашмаҳои тибби анъанавӣ аз истифодаи ревоҷ барои муолиҷаи баъзе бемориҳои меъдаву рӯда, ҷигар, узвҳои нафаскашӣ ва роҳҳои пешоб ёд мешавад.

Аз ҷумла, дар чунин сарчашмаҳо ревоҷро барои рафъи баъзе нороҳатиҳои меъда, дилбеҳузурӣ, камиштиҳоӣ ва мушкилоти ҳозима тавсия медоданд.

Аммо бояд дар хотир дошт, ки усулҳои табобати замони Ибни Сино ба дониш ва таҷрибаи тиббии ҳамон давра асос ёфта буданд. Имрӯз барои муайян намудани самаранокӣ ва бехатарии ҳар як гиёҳ таҳқиқоти илмӣ зарур аст.

Оё ревоҷ фишори хунро паст мекунад?

Дар байни мардум ақидае вуҷуд дорад, ки ревоҷ фишори баланди хунро паст мекунад.

Аммо то имрӯз далелҳои кофии клиникӣ барои тавсия додани ревоҷ ҳамчун воситаи табобати фишори баланди хун мавҷуд нестанд.

Баъзан ревоҷро бо растании дигар – дӯлона (Crataegus) – омехта мекунанд. Дӯлона растании алоҳида буда, дар тибби халқӣ барои баъзе мушкилоти дилу рагҳо истифода мешавад.

Дар бораи таъсири дӯлона ба фишори хун таҳқиқот гузаронида шудаанд, вале натиҷаҳои онҳо барои иваз намудани доруҳои муқаррарии фишорбаландӣ кофӣ нестанд.

Аз ин рӯ, шахсони гирифтори фишори баланди хун набояд ревоҷ ё дигар гиёҳҳоро ба ҷойи доруҳои таъйинкардаи табиб истифода баранд.

Истифодаи ревоҷ дар тибби муосир

Дар тибби муосир аз решаи баъзе намудҳои ревоҷ, аз ҷумла Rheum palmatum ва Rheum officinale, омодаҳои доругӣ истеҳсол мешаванд.

Ин омодаҳо дорои моддаҳое мебошанд, ки ҳаракати рӯдаҳоро таҳрик дода, барои табобати кӯтоҳмуддати қабзияти гоҳ-гоҳ истифодашаванда кор мефармоянд.

Бо вуҷуди ин, набояд решаи чукрии худрӯйро худсарона ҳамчун дору истифода бурд. Зеро намудҳои ревоҷ аз ҷиҳати таркиби кимиёвӣ ва таъсири фармакологӣ яксон нестанд.

Истифодаи дарозмуддати доруҳои исҳоловари аз решаи ревоҷ омодашуда метавонад боиси исҳол, дарди шикам ва вайроншавии мувозинати обу намакҳои организм гардад.

Ҳангоми истеъмоли ревоҷ аз чӣ бояд эҳтиёт кард?

Бо вуҷуди он ки ревоҷ гиёҳи маъруфи хӯрданӣ мебошад, истеъмоли он барои ҳама яксон мувофиқ нест.

Ревоҷ дорои кислотаи оксалат мебошад. Аз ин рӯ, шахсоне, ки санги гурда, махсусан сангҳои оксалати калсий доранд, бояд нисбат ба истеъмоли он эҳтиёткор бошанд.

Ба шахсони гирифтори бемориҳои музмини гурда низ тавсия дода мешавад, ки пеш аз истеъмоли зиёди ревоҷ бо табиби худ машварат намоянд.

Ҳамчунин, баргҳои паҳни баъзе намудҳои ревоҷ миқдори зиёди оксалат дошта, метавонанд зараровар бошанд. Бинобар ин, танҳо қисмҳои хӯрдании навъҳои дуруст шинохташуда бояд истифода шаванд.

Истеъмоли аз ҳад зиёди ревоҷ метавонад боиси нороҳатии меъдаву рӯда гардад.

Занони ҳомила, модарони ширдеҳ ва кӯдакон набояд омодаҳои доругии решаи ревоҷро бе тавсияи мутахассис истифода баранд.

Хулоса

Ревоҷ ё чукрӣ яке аз гиёҳҳои маъруфи баҳории кӯҳистони Тоҷикистон мебошад. Ин растанӣ бо таъми туршу форам, таркиби ғизоӣ ва ҷойгоҳи худ дар фарҳанги мардумӣ аз қадим таваҷҷуҳи инсонро ҷалб кардааст.

Он дорои витаминҳо, минералҳо, кислотаҳои органикӣ ва дигар пайвастагиҳои растанӣ буда, метавонад ҳамчун қисми ғизои солим истифода шавад.

Бо вуҷуди ин, бояд миёни фоидаи ғизоӣ ва хусусиятҳои табобатии ревоҷ фарқ гузошт. Ҳар гиёҳе, ки дар тибби халқӣ истифода мешавад, ҳатман барои табобати бемориҳо самаранок ва бехатар нест.

Ревоҷ неъмати пурарзиши табиат аст. Агар онро дуруст шиносем, оқилона истифода барем ва ҳангоми зарурат бо табиб машварат намоем, метавонем аз фоидаҳои ғизоии он баҳра бардорем ва аз оқибатҳои номатлуби истеъмоли нодуруст пешгирӣ кунем.

Мақолаҳои маъмул

ЗЕ
Мақола · 1 сол пеш

Ҳар роҳе, ки интихоб мекунӣ

Ҳаёт мисли як ҳавопаймоест, ки ту худат пилот ҳастӣ, на мусофир. Танҳо ту қодирӣ самти ҳаракатро интихоб кунӣ, баландӣ ва суръатро муайян намоӣ. Агар раҳнамоиро ба дигарон супорӣ, хавфи гум кардани роҳи ҳақиқии худ вуҷуд дорад. Дар ҳар як қарор, дар ҳар

4
AI
Мақола · 2 сол пеш

Насиҳати Падар

Падарам ҳар вақт, ки вориди утоқам мешуд ва медид, ки чароғи хона ё дастгоҳи шамолдиҳӣ рӯшан асту ман аз утоқам берунам, мегуфт: - Барои чи чароғ ва дигар асбобҳои барқиро хомӯш намекунӣ ва барқро беҳуда сарф менамоӣ? Вақте, ки вориди ҳамом мешуд ва

3
ЗЕ
Мақола · 2 сол пеш

Ростгӯи камоли инсонист.

Ростиро набувад ҳеҷ заволе ба миён. Сарв агар хушк шавад боз асо мегардад. Ростию ростгӯӣ ва росткорӣ фазилатҳои хуби инсонианд. Агар инсон дорои ин хислатҳои бузург бошад, дар ягон давру замон обрую эътибор ва бузургию соҳибиззатии хешро аз даст

2
ЗЕ
Мақола · 2 сол пеш

МУҚАДАСОТИ МО

Дар Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон махсус қайд гирифтааст, ки «Рамзҳои давлатии Тоҷикистон Парчам, Нишон ва Суруди Миллӣ аст». Барои ҳар як тоҷикистонӣ Ватан, миллат, забони тоҷикӣ, Парчам, Нишони давлатӣ, Суруди миллӣ муқаддасанд. Мо ба

2