Гиёҳҳои шифобахш ва истифодаи онҳо дар тибби халқӣ
Аз қадимулайём мардум барои сабук кардани бемориҳои гуногун аз гиёҳҳо, меваҳо ва дигар маҳсулоти табиӣ истифода мебурданд. Баъзе аз ин воситаҳо метавонанд барои саломатӣ фоидаовар бошанд, аммо самаранокии бисёре аз онҳо дар табобати бемориҳои ҷиддӣ аз ҷиҳати илмӣ исбот нашудааст.
Дар зер чанд тавсияи маъмули тибби халқӣ ва шарҳи истифодаи онҳо оварда мешавад.
Ҳангоми истисқо (ҷамъ шудани моеъ дар шикам)
Дар тибби халқӣ оби барги турбро барои табобати истисқо, яъне ҷамъ шудани моеъ дар шикам, истифода мебурданд.
Аммо истисқо метавонад нишонаи бемориҳои ҷиддии ҷигар, дил ё дигар узвҳо бошад. Самаранокии оби барги турб барои табобати ин ҳолат исбот нашудааст. Бинобар ин, шахсони гирифтори истисқо бояд ҳатман зери назорати табиб қарор дошта бошанд.
Ҳангоми газидани саг ё мор
Дар баъзе дастурҳои қадимӣ барои захмҳои газидани саг ё мор омехтаи сирпиёзи майдакардашуда, хокистари ток ва сиркоро тавсия медоданд.
Аммо чунин усулҳо аз ҷиҳати тиббӣ бехатар ва муассир ҳисоб намешаванд. Ҳангоми газидани саг хатари гирифторшавӣ ба бемории ҳорӣ вуҷуд дорад ва ҳангоми газидани мори заҳрнок заҳр метавонад ба ҳаёти инсон таҳдид кунад.
Аз ин рӯ, истифодаи чунин омехтаҳо набояд ҷойгузини ёрии фаврии тиббӣ гардад.
Барои нобуд кардани микробҳои рӯда
Шалғамча (редиска) дорои пайвастагиҳои табиӣ, аз ҷумла моддаҳои сулфурдор мебошад, ки ба он таъму бӯйи хос мебахшанд.
Баъзе аз ин пайвастагиҳо дар таҳқиқоти лабораторӣ хусусиятҳои зиддимикробӣ нишон додаанд. Аммо ин маънои онро надорад, ки истеъмоли шалғамча метавонад сироятҳои рӯдаро табобат кунад ё захмҳои маддадорро шифо бахшад.
Шалғамча метавонад ҳамчун як қисми ғизои солим истеъмол шавад, вале барои табобати бемориҳои сироятӣ ташхис ва табобати мувофиқ зарур аст.
Ҳангоми захмҳои рӯда
Дар тибби халқӣ истеъмоли мунтазами мағзи бодоми ширинро барои беҳтар кардани фаъолияти меъдаву рӯда ва шифо ёфтани захмҳо тавсия медоданд.
Бодоми ширин дорои равғанҳои фоиданок, сафеда, нах ва баъзе витаминҳост. Бо вуҷуди ин, далели кофии илмӣ вуҷуд надорад, ки бодом захмҳои рӯдаро мустақиман табобат мекунад.
Захмҳои меъдаву рӯда вобаста ба сабаби пайдоишашон ба ташхис ва табобати махсус ниёз доранд.
Барои тоза кардани рӯда
Дар баъзе дастурҳои тибби халқӣ барои тоза кардани рӯда ба об содаи ошӣ илова карда, ҳуқна (клизма) гузарониданро тавсия медоданд.
Аммо чунин усул метавонад луобпардаи рӯдаро озор диҳад ва боиси пайдоиши оризаҳо гардад.
Барои фаъолияти муътадили рӯдаҳо истеъмоли ғизои дорои нах, фаъолияти ҷисмонӣ ва нӯшидани моеъ ба миқдори мувофиқ муфид аст. Ҳангоми қабзияти давомдор бояд ба табиб муроҷиат кард.
Барои беҳтар кардани фаъолияти рӯдаҳо
Дар тибби халқӣ ҳангоми суст шудани фаъолияти ҳозима ва дамидани шикам ҷӯшоби барги исфаноҷ (исмалоқ)-ро истифода мебурданд.
Исфаноҷ дорои нах, витаминҳо ва моддаҳои минералӣ буда, метавонад ҳамчун як қисми ғизои мутавозин ба фаъолияти рӯдаҳо мусоидат намояд.
Аммо ҷӯшоби он воситаи исботшудаи табобати дамиши шикам нест. Дар баъзе одамон истеъмоли сабзавоти сернах ҳатто метавонад гази рӯдаро зиёд кунад.
Ҳангоми дарди рӯда
Тухми зағир аз нах ва баъзе кислотаҳои равғании фоиданок бой мебошад.
Дар тибби халқӣ истеъмоли тухми зағирро барои беҳтар кардани фаъолияти рӯдаҳо ва сабук кардани баъзе мушкилоти ҳозима тавсия медоданд.
Нахи тухми зағир метавонад ҳангоми қабзият фоида расонад, вале он табобати ҳамаи намудҳои дарди рӯда нест. Агар дарди шикам шадид, давомдор ё ҳамроҳ бо таб ва хунравӣ бошад, ба табиб муроҷиат кардан зарур аст.
Ҳангоми дамидани шикам
Дар тибби халқӣ баргҳои сабзи сирпиёзро барои кам кардани дамиши шикам ва кашишхӯрии мушакҳои рӯда истифода мебурданд.
Сирпиёз дорои як қатор пайвастагиҳои фаъоли табиӣ мебошад. Аммо дар баъзе одамон истеъмоли он метавонад дамиши шикам, газ ва нороҳатии меъдаву рӯдаро бештар кунад.
Самаранокии сирпиёз барои табобати энтероколити музмин низ ба таври кофӣ исбот нашудааст.
Ҳангоми бемориҳои узвҳои дохилӣ
Дар тибби халқӣ нӯшобаҳои пудинаро ҳангоми баъзе мушкилоти ҳозима, аз ҷумла кашишхӯрии рӯдаҳо ва дамиши шикам, истифода мебурданд.
Баъзе таҳқиқот нишон медиҳанд, ки равғани пудина дар шакли махсуси доруворӣ метавонад нишонаҳои синдроми рӯдаи ҳассосро сабук намояд.
Аммо истифодаи пудина барои табобати зардпарвин, санги талха, санги гурда, бавосир ё ихтилоли ҳайз далелҳои кофии илмӣ надорад.
Шахсони гирифтори бемориҳои ҷигар, роҳҳои талха ва дигар бемориҳои музмин бояд пеш аз истифодаи воситаҳои гиёҳии шифобахш бо табиб машварат кунанд.
Ҳангоми дарунравӣ
Дар тибби халқӣ нӯшобаи меваи санҷидро барои сабук кардани дарунравӣ ва баъзе бемориҳои меъдаву рӯда истифода мебурданд.
Аммо самаранокӣ ва бехатарии он барои табобати дарунравӣ, махсусан дар кӯдакон, ба таври кофӣ исбот нашудааст.
Ҳангоми дарунравӣ муҳимтарин тадбир пешгирии камобии организм мебошад. Барои ин маҳлулҳои махсуси барқароркунандаи обу намак (регидрататсияи даҳонӣ) истифода мешаванд. Дарунравии шадид ё давомдор дар кӯдакон ба машварати табиб ниёз дорад.
Ҳангоми қабзият
Реша ва тухми арпабодиён дар тибби халқӣ барои мушкилоти гуногуни ҳозима истифода мешуданд.
Ба арпабодиён хусусиятҳои сабуккунандаи дамиши шикам ва кашишхӯрии рӯдаҳо нисбат дода мешаванд, вале далелҳои кофӣ барои табобати қабзият бо ҷӯшоби реша ва тухми он вуҷуд надоранд.
Барои пешгирии қабзият бештар истеъмол кардани маҳсулоти сернах ва риояи реҷаи мувофиқи ғизо тавсия дода мешавад.
Ҳангоми арақкунии зиёд
Ҷӯшоби хуч (настаран, наматак) дар тибби халқӣ барои беҳтар кардани ҳолати умумии организм истифода мешавад.
Меваи хуч дорои витамини C ва пайвастагиҳои антиоксидантӣ мебошад. Аз он маъмулан нӯшоба ва ҷӯшоб омода мекунанд.
Аммо самаранокии ҷӯшоби хуч барои табобати арақкунии зиёд ё ба истилоҳ «арақкунии дохилӣ» аз ҷиҳати илмӣ собит нашудааст.
Арақкунии зиёд метавонад бо омилҳои гуногун, аз ҷумла бемориҳои сироятӣ, тағйироти гормонӣ ё таъсири доруҳо, алоқаманд бошад. Барои муайян кардани сабабаш муоинаи тиббӣ зарур аст.
Ҳангоми беиштиҳоӣ
Барои беҳтар кардани иштиҳо ва ғанӣ гардонидани ғизои ҳаррӯза метавон аз сабзавоти тару тоза салати серғизо омода намуд.
Маҳсулоти зарурӣ:
-
200 грамм исмалоқи тару тоза;
-
2–3 дона бодиринг;
-
1–2 дона помидор;
-
2 дона тухми ҷӯшонидашуда;
-
1 пиёла қаймоқ;
-
1 банд пиёзи сабз;
-
Шибит ва кашнич;
-
Намак мувофиқи табъ.
Тарзи омода кардан:
Исмалоқ, бодиринг, помидор, пиёзи сабз, шибит ва кашничро хуб шуста, майда реза кунед. Тухмҳои ҷӯшонидашударо низ пора карда, ба сабзавот ҳамроҳ намоед.
Сипас қаймоқ ва намак илова карда, ҳамаи маҳсулотро хуб омехта кунед. Салати тайёрро ба табақчаҳо гирифта, оро диҳед ва рӯйи дастархон гузоред.
Чунин салат дорои витаминҳо, сафедаҳо ва дигар моддаҳои ғизоӣ буда, метавонад як қисми ғизои солим бошад.
Аммо агар беиштиҳоӣ муддати дароз давом кунад ё бо кам шудани вазн, беҳолӣ ва дигар нишонаҳо ҳамроҳ бошад, муайян кардани сабаби он муҳим аст.
Хулоса
Гиёҳҳо ва маҳсулоти табиӣ дар фарҳанги тибби халқӣ ҷойгоҳи муҳим доранд. Бисёре аз онҳо дорои витаминҳо, минералҳо ва дигар моддаҳои муфид мебошанд.
Бо вуҷуди ин, табиӣ будани маҳсулот маънои онро надорад, ки он барои ҳама бехатар аст ё метавонад бемориҳои гуногунро табобат намояд.
Махсусан ҳангоми бемориҳои ҷигар, гурда, дил ва меъдаву рӯда истифодаи худсаронаи гиёҳҳо ва ҷӯшобҳои шифобахш метавонад хатар дошта бошад.
Беҳтарин роҳ ин аст, ки аз маҳсулоти табиӣ ҳамчун ҷузъи ғизои солим истифода бурда, барои ташхис ва табобати бемориҳо ба тавсияҳои тиббии асоснок такя намоем.




