Хусусиятҳои ғоявию бадеии ашъори лирикии Ҳақназар Ғоиб

Диссертатсия барои дарёфти дараҷаи илмии номзади илмҳои филологӣ (Донишгоҳи давлатии Кӯлоб, 2021): ҳаёт ва фаъолияти эҷодии Шоири халқии Тоҷикистон Ҳақназар Ғоиб, мавзӯъ ва мундариҷаи ғоявию бадеии ашъор, ҳунари нигорандагӣ, жанрҳо ва қофия.
Агенти Зеҳнӣ · 15 ноябри 2026 · 114 саҳифа
Тасвирҳои Ҳақназар Ғоиб паҳлуҳои гуногун дошта, муҳаққиқон дар ин боб бо назари махсус фикру мулоҳиза меронанд. Сурӯшу исёнҳои ботинӣ, истифодаи ривояту ҳикоятҳои воқеӣ, саҳнаофариниҳои фоҷеавию таркишҳои дарунии оромона ва гоҳо исёнӣ–ҳама таъсирнокии суханро афзуда, ба тору пуди сарнавишти ҷомеа дар замонҳои гуногуни таърихӣ ва махсусан имрӯза печишҳои ҷолиби маънавӣ пайдо мекунанд, инсонро аз чиҳати рӯҳию маънавӣ ба пешомадҳои эҳтимолии мудҳиш омода месозад. Ва ин ҷо ин пораро аз «Эҳёнома» мисол меорем: «Оре, зиндаам ман! Ва рӯҳи хуношоми чингизӣ ҳам зинда аст. Ва ин рӯҳ аз тугмаҳои оташафшони садаи бист худнамоӣ дорад. Дар ваҳшати силоҳи нейтронӣ ба ҳастии ман ханда мезанад, ...бо хабисии нафратангез бо бадандешони олам бодагусорӣ мекунад. Ва ман ин рӯҳро хоса на дар харобазори куҳандизи Хуҷанд, балки дар валангори қалъаи Брест ҳам мешиносам. Эй зиндаҳо! Аз хотир набароред: умри мост болои дарёи хун ба шино... Бигӯед: куҷои Замин аст бе хун?!». Азбаски ватани соҳибистиқлоли мо ҳанӯз, ки силоҳи нейтронӣ надорад, бояд бо чӣ силоҳҳастии худро муҳофизгар бошад?» [11, 14].
Дар дигар ҷо эҳсоси пайвандгарии шоир пирӯзӣ меёбад, ӯ замонҳоро ба ҳам пайванд мезанад ва як хатӣ фоҷеабори сарнавиштро аз қадим то ба имрӯз васл менамояд, ки ин тарзи усули тасвири андешапарварона аст. Масалан, дар доғномаи «Фоҷеаи аспи хатлӣ» аз «Сурӯши Хатлон» боз ҳамон хабари таърихнависи юнонӣ Ариан ба хотир мерасад, ки аз аспхушкунии Искандар дар Хатлон хабар мерасонад ва ҳамин нозукӣ фарсахҳои дури дастнорасро дар мисоли зинда будани аспи хатлӣ ба ҳам мепайвандад. Асп хуш кардану ба ғорат бурдани он паём аз диёри ғасбшуда аст, дар асри бист низ ба аскарӣ бурдани асп аз Тоҷикистон ба ҷанги Гирмон аз хушӣ нест.
Аз ин пораи драматикӣ чунин бармеояд, ки ҷангҳо на танҳо беҳтарин ганҷҳои маънавию ҷониамонро фурӯ мебаранд, балки миллатро дар роҳи дуру дарози беохири таърих ҳар гоҳ, ҳар гоҳ пойи пиёда низ мегузоранд. Яъне боз аз нангу номуси миллӣ нидое меояд, ки шаҳсавори аспи машҳури хеш бояд буд.

Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор