Боби сеюм. Дар таҳқиқи таърихи одам ва тафтиши ҳудусу қидам. Дар ин боб фаҳмиши фалсафии дунё ва рафтори башарӣ дар замонҳои гуногун, фикрҳои донишмандони бузурги форс ва дигар миллатҳо намуна оварда таҳлил карда мешаванд.

Боби чорум. Дар иллати нақбати оқилон ва сабаби давлати ҷоҳилон. Ӯ сарватмандиву камбизоатиро қисмати илоҳии одамон нашуморида, онҳоро ба кӯшишу ғайрат ва меҳнат даъват менамояд. Дар ин ҷода боигарии маънавиро дар ҷои аввал мегузорад.

Дар боби панҷум, оид ба истифодабарии самараноки вақт сухан меравад.

Боби шашум. Манфиати сафарҳо ва хислати занон.

Бобҳои ҳафтум, ҳаштум ва нӯҳум. Оид ба сафари донишманд ба Руссия ва хабарҳо аз давлатҳою динҳои дигар.

Бобҳои даҳум ва ёздаҳум. Оид ба ишқу муҳаббат ва ишқбозӣ ва никоҳ.

Боби дувоздаҳум. Оид ба қазову қадар.

Бобҳои сенздаҳ, чордаҳ ва понздаҳ. Оид ба фарзандон, интихоби касб, ҳолати рӯҳии инсонҳо ва инкишоф сухан рафта, Аҳмади Дониш ин нишонаҳоро беҳтарин омили инкишофи башарӣ муаррифӣ ва ба инобатгирии онро дар низомномаи давлат пешниҳод намуда асоснок кардааст.

Дар боби шонздаҳум – бисту сеюм Аҳмади Дониш дар бораи ҳолатҳои рӯҳии инсон, муносибат ба табиат, олами ҳайвонот ва растаниҳо, рӯҳ ва ҷинси одам, хоб дидан ва рӯҳ додани ҳодисаҳо, мақоми дониш дар рафтори одамон, моҳияти асарҳои Абдураҳмони Ҷомӣ, Бедил ва дигар донишмандони бузурги тоҷик, дӯстию рафоқат ва ёрии ҳамдигарӣ, инчунин қуввату қудрати ақли шахси донишманд сухан гуфта, ақидаҳои худро бо овардани панду насиҳат ва гуфторҳои донишмандони бузург тақвият бахшидааст.

Бояд қайд кард, ки ин асари бузург ба якчанд забони дунё тарҷума шудааст ва то имрӯз шуҳрати ҷаҳонӣ дорад.