3. Муқобилгузории муҳокима

Муқобилгузории муҳокима (хабари мантиқӣ) ҳам яке аз шаклҳои хулосабарории бевосита мебошад.

Муқобилгузории хабари мантиқӣ — якҷоя намудани гардониш ва табдил мебошад. Дар рафти муқобилгузории хабари мантиқӣ, аввал муҳокимаи муқаддимавӣ гардонида шуда, баъд табдил дода мешавад.

Муқобилгузории хабари мантиқӣ аз гардониш бо мубтадони мантиқии муҳокимаи хулосавӣ фарқ мекунад. Дар рафти гардониш хабари мантиқии муҳокимаи муқаддимавӣ ба мубтадони муҳокимаи хулосавӣ мубаддал мешавад. Дар вақти муқобилгузории хабари мантиқӣ мафҳуме, ки ба хабари муҳокимаи муқаддимавӣ муқобил аст, ҳамчун мубтадони муҳокимаи хулосавӣ гирифта мешавад.

Дар натиҷаи муқобилгузории муҳокимаи умумии тасдиқӣ муҳокимаи умумии инкорӣ пайдо мешавад.

Масалан, муҳокимаи умумии тасдиқии «Ҳамаи студентон — хонанда мебошанд»-ро таҳлил мекунем. Мафҳуми «ғайрихонандагон» муқобили мафҳуми хабари муҳокимаи мазкур мешавад. Ин мафҳумро мубтадони муҳокимаи дигар мекунем ва аз муҳокимаи «Ҳамаи студентон — хонанда мебошанд» маълум аст, ки ҳеҷ як студент ба ҷинс ё гурӯҳи ғайрихонандагон дохил намешавад. Инро ба эътибор гирифта метавон гуфт, ки ҳеҷ як ғайрихонанда ба гурӯҳи студентон дохил намешавад, мо метавонем муҳокимаи умумии инкориро чунин баён кунем: «Ҳеҷ як ғайрихонандагон студент намебошад».

Аз муҳокимаи ҷузъии тасдиқӣ ба воситаи муқобилгузорӣ хулоса намебарояд ва дар ин мавриди хулосаи баровардашуда бо роҳи сунъӣ пайдо карда мешавад.

Муҳокимаҳои инкорӣ дар натиҷаи муқобилгузорӣ ба муҳокимаҳои тасдиқӣ мубаддал мегарданд. Дар натиҷаи муқобилгузорӣ муҳокимаҳои умумии инкорӣ ба муҳокимаи ҷузъии тасдиқӣ мубаддал мешавад. Чунончи, муҳокимаи умумии инкории «Ҳеҷ як асари мусиқӣ асари манзум намебошад», ба муҳокимаи ҷузъии тасдиқии «Баъзе асарҳое, ки асарҳои назмӣ намебошанд ва танҳо баъзе асарҳое, ки манзум нестанд, асарҳои мусиқӣ мебошанд» мубаддал мешавад.

Дар натиҷаи муқобилгузории муҳокимаи ҷузъии инкорӣ муҳокимаи ҷузъии тасдиқӣ ба миён меояд. Масалан, муҳокимаи ҷузъии инкории «Баъзе студентони университети мо таърихшинос намебошанд» ба муҳокимаи ҷузъии тасдиқии «Баъзе студентони ғайритаърихшинос студентони университети мо мебошанд», мубаддал мешавад.