Зеҳн
Бист гуфтор аз маънавият

Камолиддин Садриддинзода Айнӣ. Ин «Бист гуфтор аз маънавият»-и тоҷикон аст, ки дар таърихи адаби порсӣ ҳамеша гўшрас ва ҳушрас буду ҳаст. Агар чи гоҳ-гоҳ кўшиши нодидаву ношунида карданҳо рух медод, фарзандони боҳамияте буданд, ки садо баланд мекарданд.

Агенти Зеҳнӣ · 5 октябри 2026 · 235 саҳифа

Адабиёт
Аз аввал хондан
  1. Девони қасоид ва муқаттаоти Ҳаким Носири Хусрав бо замимаи «Рўшноинома» ва «Саодатнома» ва Рисолае ба наср, бо феҳристи аълом ва таълиқот. Теҳрон, 1304-1307 ҳиҷрии шамсӣ. Ихтисоран ин чопи девони Носири Хусравро бо аломати «ДМ» қайд менамоем.
  2. ДМ, с. 185.
  3. W.Iwanow. Nasiri Khosrau and ismailism. The ismailit society series, B-5 Bombay-Leiden, 1949, p.22.
  4. Дар бораи душмании Носири Хусрав бо пайравони дини расмӣ ва Салҷуқиён ва инчунин дар бораи аз Хуросон ронда шудани шоир муфассалтар ба муқаддимаи Тақизода нигаред (ДМ, с. Лҷ. – Лб).
  5. Яъне ба худи Носири Хусрав.
  6. ДМ, с. 429.
  7. Яъне туркон ўро – Носирро бирондаанд.
  8. ДМ, с. 429.
  9. ДМ, с. 332; «К-ам», яъне ки «маро».
  10. В.Иванов менависад, ки фаъолияти миссионерӣ дар байни юмгониён «Носири Хусрав барин «одами шўҳратпарастро» бояд қаноат кунонда натавониста бошад» (с.41). Лекин қайд намудан лозим аст, ки фақат «зиндони Юмгон» Носирро аз сўиқасдҳои бепоён дар Хуросон, ки шоир аз он «базўр»
    бо гурехтан наҷот ёфт (W.Iwanow. Nasiri Khosrau and ismailism, р.37) озод намуд; инчунин фақат ҳамин ҳаёти юмгонии дур аз марказҳои маданият, вале зиндагонии нисбатан осуда ба корҳои эҷодии шоир имконият дод. Маълум мешавад, ки «шўҳратпарастии Носир» ғолиб наёмад ва дар натиҷа, раҳоӣ аз марг ва имконияти эҷодӣ асос гардид, ки шоир нависад:
    «Зи Ҳуҷҷат ин суханро ёд медор
    Ки дар Юмгон нишаста подшаҳвор».
    (Дм, с. 561; Ҳуҷҷат тахаллуси исмоилии Носири Хусрав мебошад). Чунин гуфтаҳои шоир дар «Девон»-и ў кам нест. Дар ин хусус А.Крымский менависад:
    «Дар кўҳистони Помир, дар Юмгони Бадахшон ў (Носири Хусрав. – К.А.) ҳарчанд борҳо кулфати бадарғагӣ ва маҳбусиро кашида бошад ҳам, худашро ҳамчун шарҳриёр ҳис мекунад». (А.Крымский. История Персии... с. 487-488).
  11. Муаллиф номи худашро дар чанд ҷои китобаш қайд мекунад («Сафарнома», чопи «Коваёнӣ», Берлин, 1340, с. 2, 34, 95).
  12. А.А.Семёнов. Тақриз ба чопи мазкури «Сафарнома», «Иран», т.1, 1927, с.218.
  13. Китоби «Зод-ул-мусофирин»-и Ҳаким Носири Хусрав, Берлин, чопи «Коваёнӣ», с. 280. Инчунин муқаддимаи ин китоб, с. «ҷ»; Дар хусуси ҳамин чопи китоби мазкур муроҷиат карда шавад ба тақризи А.А.Семёнов дар «Иран», 1927, т. 1, с. 224-231.
  14. ДМ, с. 305.
  15. ДМ, с. 330.
  16. А.А.Семёнов. Насыри Хосрав о мире духовном и материальном, «ал-Искандария», сб. Туркестанского Восточного Института в честь проф.
    А.Э.Шмидта, Ташкент, 1923, с. 126. қайди 2.
  17. А.А.Семёнов. Рассказ шугнанских исмаилитов о бухарском Шайхе Беха-уд-дине, ЗВО, т.ХХП, в 3-4, СПб, 1915, с.324. Описание исмаилитских рукописей, собранных А.А.Семеновым, Иран, 1918, с. 2184-2187; Насыри Хосрав о мире духовном и материальном, «Ал-Искандария» с.
пешина
аз 235
навбатӣ