Бист гуфтор аз маънавият

Камолиддин Садриддинзода Айнӣ. Ин «Бист гуфтор аз маънавият»-и тоҷикон аст, ки дар таърихи адаби порсӣ ҳамеша гўшрас ва ҳушрас буду ҳаст. Агар чи гоҳ-гоҳ кўшиши нодидаву ношунида карданҳо рух медод, фарзандони боҳамияте буданд, ки садо баланд мекарданд.
Агенти Зеҳнӣ · 5 октябри 2026 · 235 саҳифа
Воқеан китобҳои динии Садриддин Айнӣ мисли соири кутуби динии замони мозӣ, дар кишвари Шўроҳо ояндаи нек надоштанд. Ба ин ҷиҳат, муаллиф як нусхаи ислоҳшудаи «Заруриёти диния»-ро ба дўстон эҳдо кард ва барои чопи он дар хориҷ аз кишвар иҷоза дод ва ба имзои «айн», яъне Айнӣ, андешаи хешро дар чигунагии тасниф ва таълифи хеш барои нашри ояндаи он китоб ба гунаи зер хулоса кард:
ниёзномаи махсуса Ба авни Эзиди Таоло, рисолаи «Заруриёти диния»-ро, ки муштамил бар мухтасари масоили мўътақадот ва амалиёт аст, аз рисолаҳои мактабии туркӣ тарҷума ва иқтибос ва бар китобҳои мўътабара мисли «Шарҳи ақоиди Насафӣ» ва «Мухтасари виқоя», «Ҳидоя», «Фатовии Ҳиндия» (Оламгирӣ) ва «Фатовии Қозихон» (Хония) татбиқ карда, баъзан ба «Муния» ва «Дурр-улмухтор» муроҷиат карда, барои соли дувум ва саввуми макотиби ибтидоияи форсизабон тартиб карда шуд ва дар тасҳили таъбирот ба қадри имкон ва иститоат кўшида шуд».
Ниҳоят, китоби «Заруриёти диния» дар соли 1927 дар Лоҳур, ба теъдоди 1350 нусха ба чоп расид. Дар сафҳаи унвони он чунин нигошта шудааст:
Нашриёти Шермуҳаммад Гулхони Афғон (қавми хирвати сокини Қарабоғи Ғазнин) Дар ахди салтанати Аълоҳазрат амир Амонуллохони Ғозӣ (халлада-л-Лоҳу мулкаҳу ва салтанатаҳу) «Заруриёти диния»
Табъи аввал
Мутарҷим: мулло Айнии Самарқандӣ
Ҷумла ҳуқуқи табъ маҳфуз аст 1305 ҳ.ш./1345 ҳ.қ./1927 м.
Дар матбааи «Муфиди ом»-и Лоҳур табъ шуд Нашри дувуми «Заруриёти диния» дар хориҷ аз кишвар, дар соли 1345 баробари 1927 дар Маккаи Мукаррама ба теъдоди даҳ ҳазор нусха ба гунаи нашри дувум анҷом ёфт. Эҳтимомкунандагони нашри аввал ва дувуми ин китоб далоили хешро дар ин роҳ ба гунаи зайл эълом доштанд (мутаассифона, дар поёни нигориши онҳо дар сабти санад иштибоҳе рух додааст).
«Бисми-л-Лоҳи-р-Раҳмони-р-Раҳим, ал-ҳамду ли-л-Лоҳи Рабби-л-ъоламин, ва-с-салоту ва-с-салому ъало ашрафи-л-мурсалин сайидино Муҳаммадибни Абдиллоҳ Расули Рабби-л-ъоламин ва ъало олиҳи ва саҳбиҳи аҷмаъин.
Аммо баъд: китоби «Заруриёти диния» ба дасти қиблагоҳи мо Мирзо Абдуррауфхони Хуҷандӣ баъд аз ҳиҷраташон соли 1933 дар Афғонистон ба дасташон расида буд. Он кас ба умеди ин ки агар Худованд ҷалла Ҷалолуҳу бихоҳад... иншоаллоҳ, ин китобро нашр мекунем, гуфта буданд, валекин ин орзу дар вақти ҳаёташон муяссар нашуд. Ба ҳамин сабаб аз дунёи фонӣ ба дунёи ҷовидонӣ реҳлат карданд, аммо ин амонатро ба фарзандони худ суфориш карданд ва иншоаллоҳ ин фарзандон суфориши падари марҳуми худро ба анҷом хоҳанд расонид. Бо арзи ҳурмат 12/4/1411 ҳ.қ. 30/10/1990 м. 8/8/1369 ҳ.ш.

Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор
Саломатӣ
Дунё