Ҷумлаҳои мураккаб бо пайрави сабаб дар забони адабии ҳозираи тоҷик

Китоби мазкур ба омӯзиши ҷумлаҳои мураккаб бо пайрави сабаб дар забони адабии ҳозираи тоҷик бахшида шудааст. Дар он хусусиятҳои грамматикӣ ва сохтории чунин ҷумлаҳо баррасӣ мегарданд.
Агенти Зеҳнӣ · 29 сентябри 2026 · 109 саҳифа
он назарияи анъанавӣ, ки ҳамаи ҷумлаҳои мураккабро ба пайвасту тобеъ тақсим мекунад, таъкид менамоянд.
Чӣ хеле ки дар боло бо мисолҳо нишон дода шуд, барои ба ҳам алоқаманд шудани сарҷумла ва ҷумлаи пайрав на фақат пайвандакҳо, балки интонатсия, ҷобаҷогузории сарҷумла ва ҷумлаи пайрав, шаклҳои гуногуни сиғаҳо, ҳиссача, калима ва таркибҳои модалии низ роли муайян доранд, албатта онҳо воситаҳои ёрӣдиҳанда буда, вазифаашон дар ин хусус чун пайвандак барҷаста нест.
Ҷумлаҳои пайрави сабаб дар ҷумлаҳои мураккаби тобеи бепайвандак ҳам вобаста ба ифодаи хабари сарҷумла хусусиятҳои зерин дошта метавонанд:
-
агар хабари сарҷумла бо сиғаи хабарӣ ифода ёфта бошад, сабаби воқеъ гардидани ҳодисаеро, ки дар сарҷумла дарҷ ёфтааст, эзоҳ медиҳад;
-
агар хабари сарҷумла бо сиғаи амр ифода ёфта бошад, сабаби амру фармонро;
-
агар хабари сарҷумла бо сиғаи шартию хоҳишмандӣ ифода ёфта бошад, сабаби гумон, шубҳа ва тахминро.
-
агар хабари сарҷумла бо калимаҳое, ки ҳолат ва рӯҳияро нишон медиҳанд, ифода ёфта бошад, ҷумлаи пайрав сабаби дар он ҳолат воқеъ гардидани амали сарҷумларо эзоҳ медиҳад. Ин хусусиятҳои ҷумлаҳои мураккаби тобеъ бо пайрави сабаб нишон медиҳанд, ки бисёр хусусиятҳои ҷумлаи мураккаби тобеи бепайвандак бо хусусиятҳои ҷумлаҳои мураккаби тобеи пайвандакдор монанданд.
Ҷумлаи пайрави сабаб дар таркиби ҷумлаҳои мураккаби тобеи пайвандакдор ва бепайвандак меояд, аммо таносуби истеъмоли он бо пайвандак якчанд бор зиёд аст. Алоқаи ҷумлаи пайрави сабаб ба сарҷумла бо пайвандак зичтар буда, маънои сабабии ҷумлаи пайрав равшан ва барҷаста зоҳир мегардад. Пайвандакҳо воситаи асосии грамматикии алоқамандшавии сарҷумла ва ҷумлаи пайрави сабаб мебошанд.
Пайвандакҳои хоси сабабӣ танҳо барои алоқаи сарҷумла ва ҷумлаи пайрави сабаб меоянд ва онҳо дар айни замон нишондиҳандаи боэътимоди муносибати сарҷумла ва ҷумлаи пайрав мебошанд, ҷумлаҳои пайрави бо ин пайвандакҳо меомадагӣ дигар хел тобиш надоранд.
Пайвандакҳои муштараквазифа барои ба сарҷумла тобеъ намудани якчанд хели ҷумлаҳои пайрав истеъмол

Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор
Саломатӣ
Дунё