Хусусиятҳои ғоявию бадеии ашъори лирикии Ҳақназар Ғоиб

Диссертатсия барои дарёфти дараҷаи илмии номзади илмҳои филологӣ (Донишгоҳи давлатии Кӯлоб, 2021): ҳаёт ва фаъолияти эҷодии Шоири халқии Тоҷикистон Ҳақназар Ғоиб, мавзӯъ ва мундариҷаи ғоявию бадеии ашъор, ҳунари нигорандагӣ, жанрҳо ва қофия.
Агенти Зеҳнӣ · 15 ноябри 2026 · 114 саҳифа
Бод, эй боди сабукболи мурод,
Пар бизан тезтарак рӯи ҷаҳон.
Рӯи маҳ боз шавад то зи дигар,
Пардаи абри сияҳро бидарон [10, 41].
Дар ин ҷо зарбулмасали «Зиндагӣ пастию баландӣ дорад» оварда шудааст, яъне зиндагӣ роҳи кутоҳу ҳамвор дорад ва ҳама қисмати талху гувороро паси сар мекунанд ва нафарони одил бо сабр мешаванд.
Зиндагӣ баски раҳи кӯталу ҳамвор бувад,
Қисмати талху гуворо ҳамаро ёд бувад.
Бахти кас гоҳ бувад тахти баланд,
Гоҳ дар хок нагунсор бувад… [10, 47].
Зарбулмасали «назди ятим сари фарзанди худро сила макун» ба ин масал рост меояд, зеро ҳақиқатан бепадарӣ доғи даҳр аст, вале бемодар будан нишонаи ятими кулл будан аст.
Бош бо ман як умр, модари ҷон,
То бигӯям ба гӯши оламиён:
«Бепадар доғи даҳр бошад агар,
Низ бемодар аст доғи ҷаҳон» [10, 95].
Зарбулмасали «ҳар кӣ як навмедро навмедтар созад», ба он маъно омадааст, ки инсон дар зиндагӣ мураббӣ дошта бошад , зеро мураббӣ инсонро умеди тоза бахшад ва роҳбалади зиндагиаш бошад.
Тавонад ҳар кӣ як навмедро навмедтар созад,
Вале кӣ ноумедро умеди тоза мебахшад?
Кӣ охир бар лаби ғампарваре чун ханда меояд?
Кӣ охир ба ғурубе чун тулӯи меҳр мерахшад? [6, 9].
Маҳорати шоир ва фардияти услубии ӯ пеш аз ҳама чунин зоҳир мегардад, ки ибораеро барои забонзада нанамудан бо навъҳои гуногун истифода мебарад. Барои мисол ибораҳои зеринро мегирем, ки якрангӣ ва дар баъзе ҷойҳо ҳаммаъноӣ дида намешавад.
тоҷи фараҳ – ахтари наҳси чарх,
тоҷи офтоб – ситораи рӯз,
тоҷи меҳр – наҷми субҳ,
чашми саҳар – наҷми заррин,
чашми бахт – наҷми танҳогард,
фариштаи бахт – ашки сарду талх,
чашми хуршед – рухи хуршед,
чашми ҳақоиқон – чархи барин,
савти рӯҳафзо – ганҷи дил,
нӯши рӯҳафзо – барқи рӯҳ,
ахтари субҳ… – нафаси ғунчаи гул…
Суханони ҳикматомезе, ки дар байни халқ махсусан, дар гӯиши мардуми ноҳияҳои вилояти Хатлон ривоҷ доранд, шоир ҳамаро дар шеъри худ ҷамъ овардааст. Ӯ «падарон пушту паноҳи писарон»-ро аз шеваи мардуми Кӯлоб «Пушти писар падарай» ва «Асои писар падарай» гирифта, ё мисраи «Писарон чашми бинои падарон»-ро аз тарафи модаркалон ва ё бобокалон «Э шумо чашми бачамед» қабул кардааст. Инҳо ҳам хонандаро ба эҳтирому гиромидошти падару модари хеш ҳидоят менамоянд:

Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор