Хусусиятҳои ғоявию бадеии ашъори лирикии Ҳақназар Ғоиб

Диссертатсия барои дарёфти дараҷаи илмии номзади илмҳои филологӣ (Донишгоҳи давлатии Кӯлоб, 2021): ҳаёт ва фаъолияти эҷодии Шоири халқии Тоҷикистон Ҳақназар Ғоиб, мавзӯъ ва мундариҷаи ғоявию бадеии ашъор, ҳунари нигорандагӣ, жанрҳо ва қофия.
Агенти Зеҳнӣ · 15 ноябри 2026 · 114 саҳифа
Вай дар рубоиёту дубайтиҳояш фалсафаи Хайём ва дигар классиконамонро бо фалсафаи имрӯза даромехта, оҳангу мазмуни тозаю замонавӣ медиҳад.
Шеърҳои ҳикматомез дар назми имрӯза мавқеи муайяне дорад. Панду ҳикмат натиҷаи хулоса ва афкори амиқи воқеии эҷодкор, як ҳисса аз ақлу заковати халқ буда, дар ҳаёт ва зисту зиндагии мардум ба кор меояд, дар тарбияи маънавии наслҳои оянда таъсир мерасонад. Вале имрӯз касоне ҳам вомехӯранд, ки панду ҳикматро нолозим ва ҳатто барои наслҳои имрӯза зарарнок медонанд. Солҳои шастум дар назми тоҷик мубориза дар роҳи фарохтар дар бар гирифтани воқеият, чуқуртар сарфаҳм рафтан ба моҳияти зиндагӣ ва тақдиру қисмати инсон, ба қалам овардани тарафҳои гуногуни ҳаёт ва психологияи одамизод ривоҷу равнақ ёфт. Аз ин рӯ, қисме аз шоирони тоҷик ба зиндагӣ файласуфона менигаранд, бинобар ин, шеъри онҳо бештар обуранги фалсафӣ дорад. Аз ин ҷиҳат мазмуни шеъри мо, мазмуни ҳаётӣ ва фалсафаи лирикаи мо пурқувват гардидааст.
Оҳангҳои фалсафӣ дар як қатор ашъори шоир сар то по пандунасиҳат аст. Шоир ба ояндагон панд додан мехоҳад. Ба ақидаи Ҳақназар Ғоиб, дар дили инсон агар ишқ набошад, дар ин дунё ягон мушкилот осон намегардад. Ишқ бояд ба маънои васеаш фаҳмида шавад, чунки бисёре аз одамон ишқро танҳо дар дӯст доштани маъшуқа медонанд, вале дар асл ишқ исми кулл аст, яъне ба ҷузъҳо тақсим мешавад: ишқи Худо, ишқи волидайн, ишқи Ватан, ишқи замину осмон, ишқ ба обу хоку оташ, муҳаббат ба хоҳару бародар, меҳри модар, муҳаббат ба устод ва монанди инҳо:
Оғӯши вафои модарам ёд ояд,
Чашми пури меҳри хоҳарам ёд ояд.
Рафтанд зи оламу равон аз паяшон,
Шодию ғами даргузарам ёд ояд [10, 157].
Ҷаҳони одамӣ, мураккабиҳои дили ӯ ҳар чӣ қадар кашф шавад, мазмуну моҳият ва мақоми ҷамъиятии ӯ равшан мешавад, қадру қимати ӯ дар ҳаёт меафзояд. Шоирони тоҷик моҳияти фаъолияти ҷамъиятии инсонро пеш аз ҳама дар худшиносии ӯ дида, ҳамон андоза ба қадру қимати инсон сарфаҳм меравад. Худшиносии шахс аввалин пояи худшиносии ҷамъият аст. Вақте ки шоирони тоҷик дар хусуси душвориву зиддиятҳои табиати инсон сухан меронанд, дар роҳи душвориву зиддиятҳои зиндагӣ мубориза мекунанд, гуногунрангӣ, пурпечухамӣ ва мушкилиҳои зиндагӣ бо тобишҳои нав зуҳур менамоянд:

Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор