Мероси хаттии бостон

Ҷилде аз силсилаи «Тоҷикон дар масири тамаддун» (Китобхонаи миллии Тоҷикистон, Маркази тоҷикшиносӣ, 2013). Дар он осори хаттии бостонии ниёгони тоҷикон – адабиёти паҳлавӣ («Бундаҳишн», «Ардавирознома», «Ёдгори зарирон», андарзномаҳо ва ғ.) ва катибаҳои шоҳони Ҳахоманишӣ бо тарҷумаи тоҷикӣ ва тавзеҳот гирд оварда шудаанд.
Агенти Зеҳнӣ · 14 ноябри 2026 · 314 саҳифа
Вожаи яккӯпа дар матн бояд ба маънои «токшох» бошад. Кӯпа дар форсӣ ба маънои «шохи ҳаҷомат» омадааст. Шояд яккӯпа ба маънои мустақим ба беинҳино бошад (?).
26. Xašēn. Форсӣ: хашин, ба маънои обӣ, кабуди тира. 27. Сиёҳу сафед, холдор. 28. ТД1 ва ТД2: hwkuš''n'; Дн: hwkwnš'n'. 29. Ҳар се: plg'w. Қироати машкук. 30. ТД1 ва ДН: kc'p'; ТД2 wck'p'. 31. Авесто: pasuš, haurva, паҳлавӣ: pasušhorw. 32. Авесто: viš. hanrva-, паҳлавӣ: wišhorw. 33. Авесто: vohuna-zg-/vohuna-nghag-, паҳлавӣ:wišunazg. 34. Rāmig torūg. Дар Авесто: tauruna ба маънои ҷавон аст, ки бо вожаи «тӯла дар форсӣ марбут аст. Вожаи паҳлавӣ дар маҷмӯъ маънои тӯлаи рамонанда» дорад. Дар мавриди сагон дар Авесто, н. к. «Вандидод», 13.
35. Авесто: bawra, паҳлавӣ: bawrag; форсӣ баробар, дар забонҳои аврупоӣ beaver, саги обӣ.
36. Zūzag, хорпушт. Форси: жужа. 37. Авесто: udra-, паҳлавӣ: udrag. Дар забонҳои аврупоӣ: otter, самури дарёӣ.
38. Н. к. ёддошти 19 ҳамин бахш. 39. Ҳар се: b'ks. 40. Дар паҳлавӣ mušk. Ба ду маъно – муш ва мушк аст. Нависанда дар ин бахш бар асоси шабоҳати исмӣ тақсимбандӣ карда ва мушро бо ҷонварони мушкдор дар як хонавода қарор додааст! Поинтар: муши сиёҳ навъе муши хурмо аст, ки дар Ҳинд бисёр аст.
41. Ālūh. Форсӣ: олуғ, олуҳ ва олаҳ, ба маънои уқоб ё шоҳин. 42. Puš, ҷуғд. 43. Авесто: parō. dərəs, паҳлавӣ: parōdarš, номи динии хурӯс. 44. Дар ин бахш номи чанд моҳӣ меояд, ки ҳеҷ як баробари авестоӣ ва кайфиёти эшон равшан нест; паҳлавӣ: marzūka, arzūka, araz. Феъли ҷумла: wiškīd hēnd.
45. «Сарда дар сарда», яъне анвои фаръӣ. 46. Авесто: yugyastay-. Як йуҷйасто баробари 16 ҳоср аст. Аз он рӯй сагро ба ситораи Ҳафтавранг (=Симоки ромеҳ) марбут кардааст, ки ин ситора низ посбон аст (Ҳорис-уш-шимол).
47. Муалифи китоб гумон кардааст, ки саг, яъне сеяк (1/3) табъан тасаввури ғалат аст.
48. Хешмӯза ва хешҷома, яъне кафш сари худ ва ҷома сари худ. Қироати «дертар» бар асоси ДН аст: daqrtar.
49. Warīšag. 50. Ҳар се: ZKTNW-tn ба ҷои YKTLWN-tn, ōzadan. 51. Pad ēd tō kirb. 52. Манзур тобистони бузург аст, ки шомили баҳору тобистон мешавад.
53. Ҳар се: bwm; ба BRH тасҳеҳ шуд. 54. Slyswk. ТД2: syn' mulw'; ТД1, ДН илова бар он ба тартиб slyn ва slsw-ро изофа доранд.
55. Ба имлои позанд: haδaya. 56. Ин матни «Бундаҳишн» дар бораи ҷонварон дар «Гузидаҳои Зодспарам» низ такрор мешавад. Аммо ин танҳо матни «Бундаҳишн» нест, ки ошуфта ба назар мерасад, матни «Гузидаҳо…» низ сахт ошуфта аст ва ҳарду матн ниёзманди тасҳеҳотест, ки муҳтамилан қодир аст сохти нахустинро ба он бозгардонад. Аммо дар роҳи ин тасҳеҳ низ ишколат бисёр аст зеро ду матн дар наҳваи тақсимбандии ҷонварон низ ҳамоҳанг нетанд.

Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор