Зеҳн
Ҷаҳони Тоҷикон

Агенти Зеҳнӣ · 2 ноябри 2026 · 335 саҳифа

Таърих
Аз аввал хондан

глобуси курраи Замин ва ғайра, ки аз ҷониби як устои чинӣ тарроҳӣ шудааст, ба пойтахти нави Хубилай омада, онҳоро ба хон тақдим кард. Глобуси куррашакли Ҷамолиддин дарёҳо, уқёнусҳо ва ҳатто дарозии роҳҳоеро, ки дар асоси модели гурганҷии глобуси Абурайҳони Берунӣ сохта шуда буданд, инъикос мекард.
Ин коршиноси муосир гузориш медиҳад, ки «дар тӯли як аср ин Донишгоҳи астрономии исломӣ ва расадхонаи он мутафаккиронро аз Осиёи Марказӣ ба Пекин ҷалб мекард.
Расадхона то ба имрӯз боқӣ мондааст. Дар солҳои 1360 якчанд тарҷумон аз Қундуз (Афғонистон), ки ба Шамсиддин хизмат мекарданд, барои тарҷумаи асарҳои астрономии юнонӣ ва арабӣ ба чинӣ, аз ҷумла асарҳои Евклид ва Птолемей, инчунин «Солномаи халқҳои қадим»-и Берунӣ ва асарҳои нисбатан нави Насириддини Тусиро истифода карданд. Дар ҳамон солҳо, боз як зодаи дигари Самарқанд Абумуҳаммад Ато Аҳмад Хоҷа Санҷуфинӣ ҷадвалҳои астрономӣ омода кардаст ва барои ҳокими муғул гирифтани офтобро дар Тибет пешгӯӣ кардааст».
Агар як қатор илмҳоро хонҳои чингизӣ дастгирӣ мекарданд, пас адабиёти тоҷик, ба туфайли васеъ гардидани майдони стратегияи Сомониён дар давраҳои гузашта, алалхусус, берун аз Варорӯд ва Хуросон самараи фаровон дод. Мулоқоти фоҷиабори шоири бузурги суфиён Фаридаддин Аттор (с. 1145-1221) бо як аскари муғули бесавод, ки дар шаҳри забтшудаи Нишопур ба ғорати оддӣ машғул буд, бараъло нишон медиҳад, ки ин ду ҷаҳон ба як дигар мувофиқат намекунанд. Шоири бузурги тасаввуф Аттор, ки идеали ниҳоии он инкор кардани худ ва ваҳдати маънавӣ бо Офаридгор буд («ваҳдати вуҷуд»), чунон ноумед шуд,

пешина
аз 335
навбатӣ