тӯлонӣ ҳазорҳо китобҳо бо забони тоҷикӣ навишта шуданд ва садҳо шоирон шеърҳои худро дар он забон навиштанд.
Аввалин асари тоҷикӣ, ки дар Бангола тартиб дода шудааст, тарҷумаи Амртакунда (китоби йога) аз санскрит ба тоҷикӣ аз ҷониби фақеҳи маъруфи ҳанафӣ, сӯфӣ ва қозӣ Рукниддин Абуҳамид аз Самарқанд дониста мешавад.
Насириддини Маҳмуди Буғрахон (с. 1283–1291), писари бузурги султони Деҳлӣ Ғиёсиддин Балбан, ҳокими Лакҳнав, пас аз вафоти падараш истиқлолро ба даст овард. Вай, аз рӯйи анъанаҳои Сомониён- Ғӯриён, як сарпарасти саховатманди санъат ва адабиёт буд ва маъракаҳояш макони маъмули мулоқоти шоирон буданд. Бисёр нависандагон, ба мисли Шамсуддин Дабир ва Қозӣ Асир, аз Деҳлӣ ба Бангола кӯч бастанд ва таҳти сарпарастии ӯ дар рушди адабиёти тоҷику форс дар Бангола нақши назаррас доштанд.
Шайх Шарофуддин Абу Таввама, устод ва хусури шайхи машҳури Бихар Шарофуддин Яҳё Мунярӣ, дар солҳои 1282-1287 ба Сонаргаон (яке аз марказҳои салтанати Бангола) омадааст. Он замон, вай бо истифода аз имконоти молиявии худ, фаъолияти мадрасаҳои пешрафта ва хонакоҳ (хобгоҳ)-и шогирдонашро дастгирӣ кардааст.
Китоби ӯ дар бораи тасаввуф «Мақомот», аллакай, дар замони ҳаёти муаллиф эътибори беандоза дошт.
Дар давраи ҳукмронии Рукниддин Кайковус (с.1291–1301), писар ва вориси султон Насриддини Боғрахон, дар Сонаргаон (пойтахти онвақтаи Бангола) китобе дар бораи фиқҳ дар назми шевои тоҷикӣ навишта шудааст. Он аз 10 ҷилд иборат буда, 180 номгӯи шеърро фарогир мегирад.
Дар замони ҳукмронии султон Ғиёсиддини Аъзамшоҳ (с.1390– 1409) Сонаргаон ҳамчун маркази адибони машҳур ва фақеҳон (ҳуқуқшиносон), ки қонунҳои исломиро хуб медонистанд, рушд кард.
Дар ин давра, он қадар намунаҳои наср ва назми тоҷикӣ-форсӣ навишта шуданд, ки ин замонро дар Бангола «давраи тиллоӣ»-ии он