Шарифхонмаҳдум кӯчида ва дар он ҷо як сол монда, ба зиёиён, ба ҳунармандони Бухоро аз наздик шинос мешавад. Баъд таҳсили Садриддин дар мадрасаҳои Олимхон, Бадалбек ва шиносоии ӯ бо шоир Ҳайрат мавриди баррасӣ қарор мегирад.

Қисми IV аз соли 1896 оғоз ёфта, то солҳои 1902-1903 давом меёбад. Дар ин қисм аҳволи муллобачагони пешқадам, афкори маорифпарварии Аҳмади Дониш ва шогирдони ӯ, ақидаҳои мухталифи иҷтимоии замон тасвир ёфтаанд. Умуман, “Ёддоштҳо”-и С.Айнӣ ҳодисаҳои 20 соли охири асри XIX ва се соли ибтидои асри ХХ-ро фаро гирифтааст.

Дар адабиёти классикии форсу тоҷик асарҳое, ки хусусияти ёддоштӣ дошта, ҷараёни зиндагии нависандагонро фаро гирифта бошанд, кам нестанд. Устод Айнӣ дар таълифи “Ёддоштҳо” анъанаи “Бадоеъ-ул-вақоеъ”-и Зайниддин Восифӣ (асри XVI) ва “Наводир-ул-вақоеъ”-и Аҳмади Донишро (асри XIX) давом ва инкишоф додааст. Эҷодиёти Восифӣ ҳанӯз аз соли 1925 таваҷҷуҳи Айниро ба худ ҷалб намуда буд. Баъди Ҷанги Бузурги Ватанӣ устод ба омӯхтани “Бадоеъ-ул-вақоеъ” ҷиддан машғул мешавад. Соли 1946 асареро бо номи “Восифӣ ва хулосаи “Бадоеъ-ул-вақоеъ” таълиф менамояд, ки он соли 1956 баъди вафоти нависанда ба табъ мерасад. С.Айнӣ таассуроти худро аз эҷодиёти Восифӣ бо рубоии зерин ифода намудааст:

Ин боғ зи наҳли кӯҳан оростаам,
В-он наҳл ба теғи хома пиростаам.
Сайронгаҳе зиёда кардам ба шумо,
Ҳарчанд зи умри худ басе костаам.

Рубоии мазкур ба рубоие, ки ба сифати эпиграфи “Ёддоштҳо” омадааст, бисёр монанд аст: