талаб менамуд. Роман аз панҷ қисм ва 124 боб иборат буда, бо таъсиси Ҷумҳурии ҳафтуми сотсиалистии Тоҷикистон (1929) анҷом меёбад. Муҳити сиёсию иҷтимоии қаҳрамонони “Дохунда” вобаста ба вақту замон аз “Одина” фарқ мекунад. Ёдгор мубориз аст. Гулнор низ дар фаъолиятмандӣ аз Ёдгор қафо намемонад ва ҳар ду қаҳрамон ба мақсад мерасанд. Ҷолиби диққат аст, ки макони воқеаҳои қиссаи “Одина” ва романи “Дохунда” сарзамини имрӯзаи Тоҷикистон мебошад. Одина зодаи Қаротегин (водии Рашт) ва Ёдгор зодаи Кангурт (минтақаи Кӯлоб) мебошанд. Устод Айнӣ ба ин мавзеъҳо сафар накарда буд. Вале масъулияти баланди ватандорӣ ӯро водор намуд, ки айёми баррасии масъалаҳои миллӣ таваҷҷуҳи ҷомеаи шӯравиро ба зиндагии тоҷикони кӯҳистон ҷалб намояд.

Романи “Ғуломон”. Воқеаҳои романи “Ғуломон” бошад, асосан дар зодгоҳи худи нависанда — ноҳияи Ғиждувони Бухоро мегузаранд. Аз ин рӯ, “барои ман навиштани ин китоби арзишнок осон буд” қайд кардааст С.Айнӣ. “Ғуломон” аз панҷ қисм иборат буда, бори аввал соли 1935 ба табъ расидааст. Ин асари ҳаҷман бузург аз манзараҳои ғуломфурӯшии ибтидои асри XIX сар шуда, то соли 1933 давом мекунад ва воқеаҳои таърихии зиёда аз 100-соларо дар бар мегирад. “Ғуломон”-и С.Айнӣ романи муҳташам (эпопея) мебошад, зеро дар он воқеа ва иштироки персонажҳо то ҳадди аъло инкишоф меёбад.

Дар “Ғуломон” образҳои бисёре амал мекунанд, вале қаҳрамони марказии асар халқ мебошад. Хати сюжети асар дар асоси амалиёти як авлоду се насл фароҳам омадааст. Дар сари насли аввал Раҳимдод ном ғулом қарор дорад, ки ӯро соҳибонаш дар 7-солагӣ Неқадам ва дар пиронсолӣ Бобоғулом ном мебаранд. Насли дуюмро писари Раҳимдод — Эргаш ва насли сеюмро писари Эргаш — Ҳасан намояндагӣ мекунанд. Ба насли якум ғуломон ва