Чи ҷои шукру шикоят, ки нақш неку бад аст, Ки дар саҳифаи ҳастӣ рақам нахоҳад монд.
Инак аз шеъри Рӯдакӣ то ба шеъри Шоҳин мавриди ваҷду ҳаяҷон нестанд. Аммо шеъри онҳо модари шеъри феълӣ ва завқашон модари завқи феълии мост. Ҳар чизи мудерн дар асоси чизи номудерн ихтироъ мешавад.
Илова бар ин, шеъри ҷаҳонӣ низ дар ихтиёри мост, ки навоварӣ кунем, ақаллан як иборае, як ташбеҳи наву тозае. Чуноне ки Содиқ Ҳидоят кард, чуноне ки Нодирпуру Суҳроби Сипеҳрӣ карданд.
Ва низ иҷмолан гуфтанист, ки бартарии Ғарб бар Шарқ қариб саросари ин қитъаро пур аз ҳукуматҳои шайкак (марионетка), давлатҳои шайкак, олимону адибони шайкак, санъаткорону ҳунарпешаҳои шайкак намуд. Агар қаблан афандиҳои турку таҷдидгарони эронӣ бар чашм айнаки пенсневу бар сар кулоҳи лапар ниҳода, тавқи шапарак баста ва занҳояшон ҳадаҳаю ҳачаҳа рӯю мӯй зард мекарданд, ки аврупоӣ намоянд, инак, ҷинс пӯшидаю кепи ниҳода, худро америкоӣ мегиранд ва ҳар чизе, ки аз ҷинси адабиёту санъат тавлид менамоянд, маҳз сояву шабаҳи тавлидоти музахрафу ифротии Америка мебошад. Яъне филмҳояшон, мусиқияшон, рақсу сурудашон, адабиёташон, балки ғизояшон тақлидист. Ва манбаи ин тақлиду ифрот, ки таҳти унвони Америка нашру пахш мешавад, сирф ҷуҳудҳои америкоӣ мебошанд, ки матбуоту нашриёт, радиову телевизион ва “Ҳеллевуд”-ро, ки аз заводи самолётсозии “Боинг” калонтар аст, тасарруф кардаанд.
Чӣ тавре ки худи ҷуҳудҳо дар миёни ҳамаи халқҳо ҳастанду ба ҳеҷ халқе алоқаманд нестанд, дар тамоми соҳаи фаъолияташон айни ҳамин мавқеъро пеш гирифтаанд, алалхусус дар адабиёт ва санъат.
Мусиқиашон зоҳиран аврупоист, вале ба ҳеҷ халқи Аврупо тааллуқ надорад. Ҳамчунин асарҳои бадеияшон, филмҳояшон, рақсу сурудашон… Филмҳои таърихиашон зоҳиран таърихӣ менамоянд, лекин ба ҳеҷ таърихе дахл надоранд. Балки аз ҳар таърихе як лахтӣ-як лахтӣ кандаю хелидаю шӯрида, буридаю дӯхта стандарте сохтаанд, ки қаҳрамонаш метавонад, Спартаку Сезар ё Чингизхону Наполеон бошад. Ва актёрҳо низ стандарт – танҳо ҷуҳудҳо. Кино не, пуфаке пур аз боди воҳима – паронпарону шикастану сӯхтан, таркондану куштану ҳаёҳӯи беҳад ва ҳамин ки поён ёфт, айни пуфаки кафидагист, гӯё туро сиёҳӣ пахш карда буд. Ва ҳамаи ин халтураро алъон ҷуҳудҳои Маскав тарҷума карда, муфт пул карда истодаанд, гуфторе ба русҳо бисёр зарур бошанд. Инҳо дар ҳама ҷо ҷавононро ба қимору дискатекҳо ва бозиҳои шавқангези ифротӣ ҷалб намуда, аввал ахлоқро фасод менамоянд.
Ин аст, ки феълан дар ҳавои мусиқиашон ҳатто ӯзбаку тоҷику туркман ҳам сина меларзонанду дунба меҷунбонанду мурданивор наъра мезананд, айни негрҳои америкоӣ. Дар ин мусиқӣ шеър тамоман лозим нест, як мушт калимаро ҳамчун сақич хоидан мегирӣ. Фақат арру тару ҷастухез бошад, шуд. Ман дар Душанбе аз ин негрҳои навбаромад, ки тобистони дароз дар пушти тирезаам ҳалқашонро даронда, наъра мезаданд, ба дод омада будам. Ҳатто кепиашонро ҳам ҳамчун негрҳо чапагардон мепӯшиданд…
Ва монополияи сердаромадтарини ҷуҳудҳо табъу нашри китобҳои моҷароҷӯёна аст. Як даста ҷуҳуд ҷамъ шуда, дар як шаб як китоб навишта, чоп карда, сари саҳар ба фурӯш мебароранд. Онҳо тамоми президентҳо, конгрессменҳо ва зану фарзандонашонро соҳибкитоб кардаанд. Мавзӯи Сталинро, ки бозоргиртарин мавзӯи инҳост, он қадар пул кардаанд, ки аз қочоқи наркотику порнография накардаанд. Як ҷуҳуди биникашоли айнакӣ бо як халтура дар як он миллионер мешавад Ин бозор дар миқёси СССР ҳам гарму тафсон буд. Тамоми тарҷумонҳои адабиётҳои миллӣ ҷуҳудҳо буданд, ки ҳеҷ кадоме забоне намедонистанд. Подстрочник ихтирои онҳо буд, ки бо ин саҳлангорӣ ва ҳаромкорӣ адабиётҳои миллиро ба поруву ахлот табдил дода партофтанд. Дар ҷумҳуриҳои миллӣ низ муттакою ҳомиёни боэътимод меҷустанд. Бо ин мақсад аз ҷумлаи онҳо қаламфарсоёни муттаҳамеро ёфта, бо дағдағаю ҳангома классикҳои зинда метарошиданд… Яъне, ба ҳар киву ҳар чизе ҷуҳуд баҳо диҳад, қатъиян бовар накунед, ғаразнок аст, фикри шуморо гӯл мезанад ва ҳар киву ҳар чизеро танқид кунад, дониста бошед, ки беҳтарин аст.