фарҳангро бо аносири зертобеъ ва маҳдудиятҳои анъанавии он ба унвони фарҳанги воҳиди умумибашарӣ баррасӣ карда намешавад. Ақидаи Освалд Шпенглер ҷиҳати номумкин будани чунин фарҳанге боиси дастгирист, чунки ҳар мавҷуде бо тавлиду марг алоқаманд буда, оқибат саҳнаи ҳастиро тарк мекунад. Дигар ҷонибдори ин ақида Карл Ясперс маҳсуб мешавад, ки аз дидгоҳи ӯ эътиқод танҳо бовариҳои динӣ нестанд. Ба андешаи Зигмунд Фрейд, фарҳанг маҷмӯаи дастоварҳоро мушаххас кард ва муҳофизати инсонро дар табиат таъмин намуд.
Бояд тавзеҳ дод, ки мафҳуми “фарҳанг” дар Руми бостон ба унвони мухолиф бо истилоҳи “табиат” мутаваллид шуд ва ин вожаро дар муқобили табиат истифода мекарданд. Ҷудо кардани фарҳанг аз тамаддун дар аксар пажӯҳишҳои нодир мушоҳида шуда, ин ду мафҳум бинобар вижагиҳои худ аз ҳам ҷудо баррасӣ шудаанд.
Ҳамаи дастовардҳои фарҳангӣ ё маънавӣ мероси фарҳангӣ номида мешаванд ва меросият ба лутфи диалектикӣ байни кӯҳнаву ҷадид анҷом мешавад.
Ин вижагии асосии замон монанди ваҳдати нопайваста ва пайваста, гузашта, имрӯза ва ояндаро мунъакас мекунад. Дар пешсухани китоби “Чеҳраҳои мондагор” Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон масъалаи ворисият ва иртиботи дирӯзу имрӯзро чунин баррасӣ менамояд: “Мо дар ҷаҳони имрӯз фарҳанги беназир дорем ва вориси тамаддуни беш аз шашҳазорсола ҳастем.