Дар дигар мавзеъҳои сукунати қаблӣ низ дар ҳадди нестшавӣ қарор дорад.
Хусусиятҳои биологӣ Дар фасли тобистон ду маротиба (аввали март ва нимаи дуюми июл-ноябр) афзоиш мекунад. Кирминаҳо ширинчаву дуболаҳои хурд ва гаҳвораҷунбонҳои болиғ бошанд, дуболҳову шапалакҳоро мехўранд. Дар як пилла аз 14 то
22 тухм инкишоф меёбад. Модинааш то 13 пилла метанад, ки дар онҳо то 260 ба назар мерасанд.
Омилҳои маҳдудкунанда Сабаби асосии нест шудани ин намуди гаҳвораҷунбон буридани туғайзор ва сўхтор ба шумор меравад. Дар натиҷаи буриши ҷангалҳои поёноби дарёи Қизилсуи ноҳияи Фархор ва сўхтори ноҳияи Ҷилликўл намуд пурра нест гардид.
Тадбирҳои ҳифз Барои ҳифз ва барқарор кардани ин намуди гаҳвораҷунбон пурзўр намудани фаъолияти мамнуъгоҳи «Бешаи палангон»- зарур дониста мешавад.
Сарчашмаи иттилоот:
Линдт, 1953, 1959.
МАНТИССИ САРКАЛОН
Mantis macrocephala (Lindt, 1974) Қатори
Гаҳвораҷунбонҳо ‒Mantoptera Оилаи
Гаҳвораҷунбонҳо ‒ Manteidae Мақоми ҳифз
Намуде, ки дар зери таҳдиди маҳвшавӣ қарор дорад. EN.
Паҳншавӣ
Ҳоло 13 зернамуди гаҳвораҷунбон маълум гардидааст, ки 8 зернамуди он дар Тоҷикистон (асосан дар қисми ҷануби ғарби он) вомехўрад. Сарҳади муҳити сукунати гаҳвораҷунбони саркалон қисмати шимолии қаторкўҳи Ҳисор, шимолу шарқии қаторкўҳи Қаратов, водии дарёи Обихингоб, қисмати шарқӣ ва ҷанубу шарқии нишебиҳои қаторкўҳи Ҳазратишоҳро фаро мегирад.
Муҳити сукунат Гаҳвораҷунбони ҷавон асосан дар анбўҳи буттаҳои газ ва гаҳвораҷунбони болиғ бошад, дар танаи ҷигда (санҷид) вомехўрад.
Дар алафзорҳо, нишебиҳо, марғзорҳо ва ҷангалҳо ба қайд гирифта шудааст.
Саршумор
Солҳои 50-уми асри ХХ дар ҳар гектар саршумори миёнаи мантисс 1-4 ва баъзан 500 фардро ташкил мекард. Дар айни замон муҳити сукунати он маҳдуд гардидааст, дар ҳудудҳои васеъ пурра аз байн рафтааст.
ҲАШАРОТ
Insecta
Хусусиятҳои биологӣ Тобистон як маротиба насл меорад.
Пиллааш зоҳиран ба пиллаи гаҳвораҷунбони дарахтгард монанд, вале калонтар аст. Шиками он басо мустаҳкам буда, қабатҳои тухмӣ дорад. Шумораи чунин қабатҳо ба 10-20, баъзан ба 14- 40-то мерасанд. Миқдори тухми пилла ба 120-459 адад баробар аст. Гаҳвораҷунбони модина пилларо дар шохчаҳои печидаи бехи гиёҳҳо васл мекунад. Мантиси саркалон аз ҷумлаи калонтарин гаҳвораҷунбонҳои Тоҷикистон (6-8 см) ба шумор меравад. Модинаи болиғи он рўзе 0,3-0,4 г ҳашарот (ширинча, ростболҳо, гамбускҳо, шапалакҳо)-ро мехўрад.
Тадбирҳои ҳифз Барои маҳфуз доштани ин намуди гаҳвораҷунбон ғўруқе бунёд бояд кард, ки дар он чорвочаронӣ зери назорати қатъӣ бошад.
Сарчашмаи иттилоот:
Линдт, 1974.
ҲАШАРОТ
Insecta
ЭМПУЗАИ ШОХБОЛ
Empusa pennicornis (Pallas, 1773) Қатори
Гаҳвораҷунбонҳо ‒ Mantoptera Оилаи
Гаҳвораҷунбонҳо ‒ Manteidae Мақоми ҳифз
Намуд дар зери таҳдиди маҳвшавӣ қарор дорад. EN.
Паҳншавӣ
Асосан дар ҷанубу ғарби Тоҷикистон ва вилояти Суғд вомехўрад. Дар кўҳҳо то баландии 1800 м аз сатҳи баҳр дучор меояд. 10 зернамуди он маълум аст.
Муҳити сукунат Одатан дар гиёҳу буттаҳои регзор, дашт, дара, нишебӣ ва теғаи кўҳҳо сукунат дорад.
Саршумор
Соли 1951 аллакай камшумор (дар ҳар гектар 0,05-0,2 то) буд ва ҳоло дар бисёр мавзеъҳо тамоман нест шудааст.