– Садкаи мусулмонӣ шавед! – Мирзоумед ба ғазаб даст ба зону зад. Мансур ба ишораи тасдиқ сар ҷунбонда, афзуд:
– Дар вақти сӯҳбат Фёдор савол медиҳад: «Ҷаноби Чоқаев, шояд ҳангоме ки мегурехтед, сухани болшевикон «ҳоло шумо ба давлатдорӣ омода нестед» ба ёдатон омада бошад?»

– Бале, ба ёдам омад, – мегӯяд ӯ дар ҷавоб, – Ҳамон лаҳза дарк кардам, ки онҳо мо, мардуми Осиёро, аз худамон беҳтар медонистаанд. Ва инак аз фурсат истифода карда, ба воситаи газетаи шумо ба мардуми Туркистон ҳушдор медиҳам: «Ҳой, нодону нохондаҳо, ба гӯши ҳуш гиред, касе ки бе пулу бе лашкар ҳаваси давлатдорӣ мекунад, аҳмақ аст. Мо бо ин муллою мадрасаҳомон ва бехабарию бетамизие, ки дорем, давлат сохтан наметавонем».

Фёдор гуфт, ки он ҷо дигар саволу ҷавобҳо ҳам ҳастанду сухани охири Чоқаев чунин буд: «Ҳой мардуме, ки ин ҷоро ватани худ гирифтаед! Агар ватанро ҳифз кардан натавонед, ӯ амсоли занест, ки пероҳану поҷомаи дарида ва рӯйи шармида дораду аз шумо безор аст!»

Баъди ин суханҳо ҳарду лаҳзае хомӯш монданд. Мирзоумед фурсате пас гуфт:
– Ҳамаи ин кору кирдор ӯлами касро меорад.
– Шуморо аз шунидан аламатон омад, – гуфт Мансур. – Акнун ҳоли маро тасаввур кунед, ки ба қисме аз он воқеҳаҳо шарик будам. Нодониҳои пешвоёмонро медидаму алам мекашидам. Мо ҳама дониши замонаро, ки надоштем, маърифати сухани замонаро гуфтан наметавонистем.

Рӯзи бозор Мирзоумед чунин хабар овард:
– Барои тухми алафи юнуҷка ба шаҳр рафта будам, болшевиқҳо шаҳрро тасарруф кардаву номаъкулиҳое мекунанд, ки ба ақли кас намеғунҷад! Дар кумитаҳои инқилобиашон асосан одамони худашон. Ба онҳо ягон-ягон пойлучҳою муздурҳои моро ҳамроҳ кардаанду агар дорои, донишманде ё муллое зиддашон сухане гӯяд, «Ту буржӯй! Ту душмани халқ!» гуфта, зиндонӣ ва чизу чораашро мусодира мекунанд. Хонаҳои мусодирашударо ба одамони худашон медиҳанд.
– Буржӯй душман гуфтанашон чӣ маъное доштааст? – Мансур дасти мусоҳибашро гирифт. – Хона дароем.
– Вақт надорам, – гуфт Мирзоумед, – ҳамин ҷо гапҳома гуфта меравам ва ба накӯҳиш афзуд: – Се моҳ шумо дар байни онҳо гаштеду аз ман мепурсед?
– Он вақт чунин гапу корҳо набуд. Баробарию бародарии коргару деҳқон, дониш барои ҳама, демократия барин суханҳо мегуфтанд. Душманиҳои мардуми доро дар чӣ будааст? – пурсид Мансур.
– Гӯё дороияшонро бо роҳи истисмор ғун кардаанд. Одамонро ғуломвор кор фармуда, дорои ҷамъ кардаанд. Ин суханҳоро дар бозор шунидам. Ва гӯё гуфтаанд, ки осиё ба навбат: минбаъд ҳама мансабу манзалатро ба камбағалҳо медоданду бойҳо кори сиёҳ мекардаанд.
Мансурро ханда гирифт, оби чашмонашро пок карда гуфт: