Куллиёт). Чоштгоҳӣ як савор аз тарафи ғарби деҳа асп давонда омада, ба пеши ҳавлии Абдураҳимбой фуромад (С. Айнӣ, Кӯллиёт). Мирзо ҳар рӯз пагоҳонӣ ҳамроҳи бой ба тиҷоратхонаи ӯ мерафт (С. Айнӣ, Ёддоштҳо). Бегоҳонӣ ба ҳуҷраи Маҳмудараб рафтам (С. Айнӣ, Кӯллиёт). ... мо аз бай-ни ҷанги бисёре ба худ яктоӣ интихоб карда гирифтем (П. Толис, Повесть ва ҳикояҳо). Аскарон дутоӣ саф кашида буданд (Ф. Ниёзӣ, Ҳар беша гумон мабар, ки холист).

Суффикси -й аз калимаҳои тақлидӣ зарфи тарзи амал месозад:

Аз болои бом гурсӣ ба поён фаромад (Ф. Ниёзӣ, Вафо). Чароғ лаппӣ даргирифт (П. Толис, Повесть ва ҳикояҳо).

Пешвандҳои зарфсоз

Дар зарфсозӣ пешвандҳои бе-, но-, ба-, бар-, бо-, дар-, то- иштирок менамоянд. Пешвандҳои бе-, ба-, бар-, бо-, дар-, то- ба ин категория аз пешояндҳо гузаштаанд.

Пешванди бе-. Пешванди бе- сермаҳсул мебошад.

а) Ин пешванд аз исм зарфи тарзи амал месозад: беибо, беамон, бемалол, беихтиёр:

Маро беихтиёр ханда омад (С. Айнӣ, Кӯллиёт). Ман аз онҳо бемалол фоида мебурдам (С. Айнӣ, Кӯллиёт).

Калимаи беист бо ҳамин қолаб сохта шудааст, вай аз асо-си замони ҳозираи феъли ист, ки субстантивация шудааст, ва пешванди калимасози бе- иборат мебошад: Он рӯз беист борон меборид (П. Толис, Повесть ва ҳикояҳо). Лекин ҳавои сӯзоне аз боми каюта ба тан мезад ва аз бадан беист обу арақ мешорид (Ф. Муҳаммадиев, Дар он дунё).

б) Пешванди бе- аз исм зарфи миқдору дараҷа месозад: беҳад, беандоза, бениҳоят, беадад.

Ман беҳад шод будам (С. Улуғзода, Субҳи ҷавонии мо). Модар бениҳоят хурсанд буд (П. Толис, Повесть ва ҳикояҳо). Шаб беандоза торик буд (Р. Ҷалил, Ҳикояҳо).

в) Пешванди бе- аз исм зарфҳои сабабу мақсад месозад: бесабаб, беҷо, бедарак, беҳуда:

Ӯро бесабаб аз ин ҷо ронданд (Ҷ. Икромӣ, Духтари оташ). Маро беҷо ба пулкови маҷбур кард. Беҷо кӯчида рафтетон,— илова кард тӯти Люба (С. Улуғзода, Субҳи ҷавонии мо).

Префикси но-. Префикси но- дар зарфсозӣ сермаҳсол нест.

а) Ба воситаи ин префикс аз исмҳо зарфҳои тарзи амал сохта мешавад:

Ноғоҳ аз дар даромада омад (Ҷ. Икромӣ, Духтари оташ).

б) Ба воситаи префикси но- аз асоси замони гузаштаи феъл зарфи тарзи амал сохта мешавад: нохост, ноист, ногуфт.

Дар ҳамин вақт нохост падари бадқаҳри Маҳмуд — Шокир-амак пайдо шуда монд (С. Улуғзода, Субҳи ҷавонии мо).