Зеҳн
Забони адабии ҳозираи тоҷик (Қисми 1)

Китоби дарсии мазкур барои факултетҳои филологияи мактабҳои олӣ пешбинӣ шудааст. Он ба омӯзиши лексикология, фонетика ва морфологияи забони адабии ҳозираи тоҷик бахшида шудааст.

Агенти Зеҳнӣ · 5 октябри 2026 · 457 саҳифа

МаорифТаҳсилот
Аз аввал хондан

бо тағйири як ҳарф ба шакли «А. Қадимӣ» чоп кардаанд (А. Деҳотӣ, Асарҳои мунтахаб);

д) суффикси -ан дар таркиби калимаҳои модалӣ бештар дида мешавад, ки, зоҳиран, бо усули морфологӣ-синтаксисӣ ба ин категория гузаштаанд: масалан, воқеан, зотан, тахминан, зоҳиран ва ғайра.

Суффикси -нокӣ. Суффикси -нокӣ сермаҳсул мебошад. Ба воситаи он аз исмҳо зарфи тарзи амал сохта мешавад, ки тобиши сӯй доранд: рӯйнокӣ, паснокӣ, болонокӣ:

Набӣ-полвон Некқадамро пуштинокӣ ба замин хобонид (С. Айнӣ, Куллиёт). Ба шакли оби зимистони дарёи Зарафшон паси ҳамдигар гӯё ях баста, танба зада, торафт пастнокӣ дамида мерафтанд (С. Айнӣ, Ёддоштҳо).

Суффикси -акӣ. Суффикси -акӣ каммаҳсул мебошад, вай аз исмҳо зарфи тарзи амал месозад: дастакӣ, даҳонакӣ, рӯякӣ, ёдакӣ:

Мазмуни он фармон даҳонакӣ ба кӯчаҳо паҳн мешуд (С. Айнӣ, Куллиёт). Абӯалӣ каме фикр карда, ёдакӣ мехонд (С. Улуғзода, Абӯалӣ ибни Сино).

Суффикси -акӣ аз калимаи пеш зарфи замон сохтааст:

Барои он ки бо дасти чап хат навиштанро ёд гирад, ҳамаи лекция ва сӯҳбатҳояшро пешакӣ навишта мебаромадааст (С. Улуғзода, Навобод).

Суффикси -о. Суффикси -о каммаҳсул мебошад.

Ин суффикс аз исмҳо зарфи замон месозад: ҳоло, гоҳо, асло:

Ту ҳоло ба хона баргард (Р. Ҳалил, Шӯроб). Гоҳо аз роҳ бозистода, ба қафо нигоҳ мекард (С. Улуғзода, Навобод). Ӯ асло хафа намешуд (Р. Ҳалил, Маъвои дил). Суффикси -о инчунин зарфи тарзи амал (ошкоро, иттифоқо) ва миқдору дараҷа (басо) месозад:

Паҳлавон ошкоро талабгор шуда баромад (С. Улуғзода, Субҳи ҷавонии мо). Занак басо сергап буд (Р. Ҳалил, Ҳикояҳо).

Суффикси -вор. Суффикси -вор сермаҳсул мебошад. Вай аз исм зарфи монандӣ месозад:

Ӯ бо ин ҳама бузургӣ ва муҳобот ва салобат ба ҳар кас, ҳарчанд хурд бошад ҳам, бародарвор муомила мекард (С. Айнӣ, Ёддоштҳо). Аммо рафтор ва кирдори шахсии Зуфунун девонавор менамуд (С. Айнӣ, Куллиёт).

Пӯлодвор пухта шуду обутоб ёфт,
Дар ҳарбу зарб панҷаи ҳар душманаш битофт.
(А. Деҳотӣ, Асарҳои мунтахаб)

Суффикси -й. Суффикси -й дар зарфсозӣ каммаҳсул аст. Ин суффикс аз исм зарфи замон ва аз шумораву нумератив зарфи тарзи амал ва миқдору дараҷа месозад: Одина баъд аз ин муҳокима чоштгоҳӣ ба кӯча баромад (С. Айнӣ,

пешина
аз 457
навбатӣ