Зарфи миқдору дараҷа

Зарфҳои миқдору дараҷа миқдор ва дараҷаи воқеъ гардидани амалу аломатро мефаҳмонанд ва ба саволҳои чӣ қадар?, чӣ андоза?, чӣ миқдор? ҷавоб мешаванд: андак, қадре, хеле, басо, барзиёд, як дараҷа, кам андар кам ва ғ.

Шумо хеле меҳрубон ва илтифоткоред (Ф. Муҳаммадиев, Дар он дунё). Модарам бо бачаи ширхораш дар хонаи бегона бисёр азият мекашид (С. Улуғзода, Субҳи ҷавонии мо). Рӯяш андак дароз фаромадааст (П. Толис, Повесть ва ҳикояҳо). Ман беҳад шод будам (С. Улуғзода, Субҳи ҷавонии мо).

Вафо бар аҳд кардан хислати хос аст бар мо,
Супоришру ту бешак менамой барзиёд иҷро.

(Р. Ҷалил, Баҳор)

Дар матонат ва суботкорӣ ба худ кам андар кам ҳамто доштанд (Ф. Муҳаммадиев, Дар он дунё). То расидан ба миёнаҷои дарё гупсарҳо як дараҷа бо осудагӣ мерафтанд (С. Айнӣ, Куллиёт).

Зарфҳои миқдору дараҷа, ки аз такрори шумораҳо ташкил меёбанд, тобиши тарз доранд:

Сарбозони дигар ҳам як-як, ду-ду омадан гирифтанд (С. Айнӣ, Куллиёт). Мардум ҳам ду-ду, чор-чор аз пасу пеш мерафтанд (С. Айнӣ, Куллиёт). Чӯпонон ва подабонон гала ва рамаҳои худро, ки аз аввали пагоҳ то нимаи рӯз чаронда сер карда буданд, худҳошон ду-ду, чор-чор ба ҳар гуна бозиҳо машғул шуданд (С. Айнӣ, Куллиёт). Аввал ягон-ягон, пас аз он панҷ-панҷ, даҳ-даҳ харидор омада, рафта-рафта сарой бо харидорон пур шуд (С. Айнӣ, Куллиёт).

Зарфи замон

Зарфи замон вақту замони воқеъ шудани амалро мефаҳмонад ва ба саволи кай? ҷавоб мешавад: дина, парер, порсол, ҳанӯз, ҳоло, ҳозир, пагоҳ, фардо, шабона, мудом ва ғ.

Дирӯз баъди борон тиру камон баромад (М. Турсунзода). Амон даҳ-понздаҳ сол боз дар маъракаҳои гӯштингирӣ иштирок карда, ҳоло аз ҳеҷ кас мағлуб нашуда будааст (С. Улуғзода, Субҳи ҷавонии мо). Баҳсу ҷавоби инҳо ҳанӯз тамом нашуда буд (Ҳ. Карим, Оқшуда). Парерсол ба лотереяи кадом касе машинаи «Москвич» баромад (Р. Ҷалил, Шикасти тилисмот). Сонӣ ҳамроҳи зани чодири сиёҳпӯше баромад (Ф. Муҳаммадиев, Дар он дунё). Ҳозир бо ин мошпиёбаи тайёршуда баробари худаш об ҳамроҳ карда, аз сари нав ҷӯшон (С. Айнӣ, Куллиёт). Ҷанги ӯро ба аълами Бухоро