Забони адабии ҳозираи тоҷик (Қисми 1)

Китоби дарсии мазкур барои факултетҳои филологияи мактабҳои олӣ пешбинӣ шудааст. Он ба омӯзиши лексикология, фонетика ва морфологияи забони адабии ҳозираи тоҷик бахшида шудааст.
Агенти Зеҳнӣ · 5 октябри 2026 · 457 саҳифа
намудан, сер шудан, сиҳат шудан, хунук шудан, сокит гардидан, намоён гаштан ва амсоли инҳо.
Ин пешбиниҳои онон рост баромад (Ҳ. Карим, Оқшуда). Зани Шоҳмуродбек ба духтараш таълим дода, дар андак муддат ӯро босавод кард. — Дар симои оқилонаи ӯ аломати ҳузн намоён гашт (Ҷ. Икромӣ, Дувоздаҳ дарвозаи Бухоро). Радиоприёмникҳо, приёмникҳо хомӯш шуданд. — Садои тор баланд шуд (Ф. Муҳаммадиев, Сӯзи Мунаввар).
- Таъбирҳое, ки аз такрори бевоситаи исм иборатанд (даст-даст кардан, пора-пора кардан, порча-порча шудан), таркибҳои исм бо пешоянд (дар бар кардан, дар ғазаб шудан, ба нофаҳмӣ задан, аз назар гузарондан, ба ҷо овардан, аз худ намудан, ба ҳисоб гирифтан ва ғ.) ҷузъи асосии феъли таркибии номӣ мешаванд. Мисолҳо:
Маъмурияти корхона ҳурмати коргарони содиқи худро ба ҷо овард (Ҳ. Карим, Оқшуда). Саид-паҳлавон яке аз ҳамин хел деҳқонон ҳунарманд ва пурдон ба шумор мерафт (Ҷ. Икромӣ, Дувоздаҳ дарвозаи Бухоро). Онҳо аз ҳар гектар ба ҳисоби миёна қариб 37,5 центнер пахта ба даст оварданд (Тоҷикистони Советӣ). Дар ин маҷмӯа шеърҳои шоири ҷавон ба табъ расидаанд (Маориф ва маданият). На танҳо худи ту, балки ҳамаи касоне, ки аз давлати Ҷаноби олӣ дар ин ҷо бо осудагӣ умр ба сар мебаранд, дузданд (С. Айнӣ, Дохунда).
- Ибораҳои номӣ ба шакли такрори исм бо пешоянд (рӯ ба рӯ шудан, ҷо ба ҷо кардан, дар ба дар шудан), ибораҳои синонимӣ ва антонимӣ (оҳу фиғон кардан, фикру хаёл кардан, дӯғу пӯписа кардан, зери забар кардан, сурху сафед шудан...) ва таркибҳои изофии устувор (касби камол кардан, зери по кардан, дуои бад кардан, таги бинӣ кардан) ҷузъи номии феъли таркибӣ шуда меоянд. Мисолҳо:
Он дуи дигар як ҷавону як духтар буданд, ки ҳамин ҳоло савор шуда, чизу чораҳояшонро ҷо ба ҷо мекарданд. — Дар кӯчаи қишлоқ ба вай раиси ҷамоа рӯ ба рӯ шуд (Ҷ. Икромӣ, Шодӣ). Деворҳояш бо нақшҳои кандакорӣ ва гулҳои гуногун зебу зинат дода шуда буд (С. Айнӣ, Ёддоштҳо). Арбоб тамоми овози чирроси худро сар дода, дӯғу пӯписаҳо кард (Р. Ҷалил, Шӯроб). Дар кӯчаву тангкӯчаҳои деҳа бачаҳо давутоз ва шавқуну сурон мекарданд (Ф. Муҳаммадиев, Сози Мунаввар). Акаю ука сурху сафед шуданд (Ҳ. Карим, Оқшуда).
- Ҳиссаҳои дигари нутқ, масалан, шумора, зарф ва баъзе шаклҳои феъли ҳолу сифати феълӣ, ки як андоза тобиши исмӣ ё сифатӣ пайдо карданд, низ ҷузъи номии феъли таркибӣ мешаванд, вале каммаҳсуланд: як кардан, як шудан; бас кардан, бадар рафтан, пеш гирифтан, пайдо шудан; омӯхта кардан, омӯхта шудан, равон шудан, пурсон шудан ва ғайра.

Барномасозӣ
Ахбор
Олами Афсонаҳо