Забони адабии ҳозираи тоҷик. Синтаксис
Китоби дарсии мазкур барои факултетҳои филологияи мактабҳои олӣ пешбинӣ шудааст. Он ба омӯзиши синтаксиси забони адабии ҳозираи тоҷик бахшида шудааст.
Агенти Зеҳнӣ · 5 октябри 2026 · 312 саҳифа
Сарчумларо ҷумлаи пайрави сабаб ва ҷумлаҳои пайрави дигар эзоҳ медиҳанд.
Ҷумлаи пайрави мақсад: Барои ин ки чашми одамҳо ба ман наафтад, ман ба деҳа на бо роҳи калон, балки аз канортар, бо кӯчабоғҳои танг дохил шудам, зеро афту башараи ман аз «мусулмонӣ» дур буд (С. Улуғзода, Субҳи ҷавонии мо).
Ҷумлаи пайрави шарт: Ман гирья накунам, кӣ гирья кунад, ки бародарам Қайкак мурд, ман азодор шудам (Р. Амонов, Навбаҳори чашмасор).
Ҷумлаи пайрави хилоф: Шакар ҳарчанд фикр мекард, он духтарро ба хотир оварда наметавонист, зеро духтаракони хушачин бисёр буданд (С. Улуғзода, Восеъ).
Ҷумлаи пайрави натиҷа: Аммо Барот ки он вақт хеле пурқувват буд, бе ҳеҷ тарсу бим ба пешвози барзагов рафта чолокона аз ҳар ду шохи барзагов гирифта, тоб дода бар замин меафтонад, ки баъди он барзагов дигар аз ҷой бархеста наметавонад (Р. Ҳалил, Одамони ҷовид).
- Сарчумларо ҷумлаҳои пайрави мақсад эзоҳ медиҳанд:
Барои ин ки Ҷаббор ягон чизро баҳона карда маро ҳам дошта назанад, ман кӯшиш мекардам, ки ба чашми вай камтар намудор шавам (С. Улуғзода, Субҳи ҷавонии мо).
Сарчумларо ҷумлаи пайрави мақсад ва ҷумлаҳои пайрави дигар эзоҳ медиҳанд.
Ҷумлаи пайрави шарт: Агар ту ҳам фикри сафар дошта бошӣ, бо зудӣ тайёрӣ бин, то ки аз ҳар гуна хатар эмин шуда, ҳар ду якҷоя ба роҳ бароем (С. Айнӣ, Куллиёт).
Ҷумлаи пайрави хилоф: Гарчанде аз ин расм дигар несту фақат якто аст, ман инро ба шумо медиҳам, то ки падар писарашро бинад (Тоҷӣ Усмон, Муборакқадам, Лаънаткардаи халқ).
- Сарчумларо ҷумлаҳои пайрави шарт эзоҳ медиҳанд:
Агар ҷаноби олӣ ҳуррият надода, ҳурриятталабонро дастгир карда мешуданд, як кас ба даст афтад, даҳ кас мегурехт (С. Айнӣ, Куллиёт).
Сарчумларо ҷумлаи пайрави шарт ва ҷумлаҳои пайрави дигар эзоҳ медиҳанд.
Ҷумлаи пайрави хилоф: Агар баногоҳ кӯтоҳие аз Одина сар мезад, агарчи ин кӯтоҳӣ бе ихтиёри ӯ шуда бошад ҳам, Арбоб рӯзи равшанро ба чашми ин бечора шаби торик мекард (С. Айнӣ, Куллиёт).
Ҷумлаи пайрави натиҷа: Агар Арбоб ҷав-ҷав ҳисоб кунад, фоидаи ҳарсоларо ба тани пул зам карда ба он низ фоида мезоёнад, ки дар ин сурат қарзи ту аз хунбаҳоят ҳам зиёд мешавад (С. Айнӣ, Куллиёт).
- Сарчумларо ҷумлаи пайрави хилоф ва ҷумлаи пайрави натиҷа эзоҳ медиҳанд:
Ҳарчанд ман аз Бухоро рафта таҳсил кардан умеди худро
Барномасозӣ
Ахбор
Олами Афсонаҳо