Қорӣ Исмат аз ин даромадҳои худ ҳеҷ намехӯрд, ӯ рӯзона аз ҳуҷранишиномаш палав мехӯрд ва шабона бошад, аз дастархони бачагони қиморбоз шиками худро пур мекард (С. Айнӣ, Марги судхӯр).

Ҳоли замон аз рӯи хусусияти худ ба се гурӯҳи калон тақсим мешавад: 1) ҳоли замоне, ки замони амалу ҳолатро ба таври умумӣ ифода мекунад, 2) ҳоли замоне, ки ибтидои амалу ҳолатро мефаҳмонад ва 3) ҳоли замоне, ки интиҳои амалу ҳолатро нишон медиҳад.

1. Ҳоли замоне, ки замони амалу ҳолатро ба таври умумӣ ифода мекунад, бо он хусусияти худ фарқ мекунад, ки дар вай ибтидо ва ё интиҳои ҳаракат ё амалу ҳолат ифода намеёбад, балки замон ба таври умумӣ дарҷ мегардад: Онҳо чӣ гуна пештар аз мо озод шудаанд (С. Айнӣ, Куллиёт). Осмони қишлоқ бо ситораҳои бисёре зинат ёфта бошад ҳам, имшаб нури моҳтоб ба онҳо ғалаба мекард (Ҷ. Икромӣ, Шодӣ).— Ин тавр бошад, чаро барвақттар пеши ман наомадӣ? (С. Айнӣ, Куллиёт).

Ҳоле, ки замони амалу ҳолатро ба таври умумӣ нишон медиҳад, бо зарф, исм, феъли ҳол, масдар ва ибораҳои рехтаи фразеологӣ ифода меёбад.

Бо зарф. Дар бисотат ҳасту одамгарӣ мекунӣ, набошад, ноилоҷ хап мегаштӣ, гӯям, асло қабул намекунад (Р. Ҷалил, Шӯроб). Ба фикрам, ин таҳинкунӣ бармаҳал будагист (Р. Ҷалил, Шикасти тилисмот). Сонӣ ӯ рӯи худро бо дастонаш пӯшида, дер гоҳе ба ҳамин ҳолат ночунбон нишаст (Журн. «Садои Шарқ»). Ба кор ҳаргиз хушатон намеояд, — гуфта бой қоҳиш кард... (С. Айнӣ, Куллиёт). Акнун танҳо кори пахта ва мавиз монд (С. Айнӣ, Куллиёт). Бомдодон овози Темурҷонқорӣ моро бедор кард (Ф. Муҳаммадиев, Дар он дунё).

Бо дигарон мудом кунӣ ту пичир-пичир,
Навбат ба мо — ҳақорату ҷангу бидир-бидир.
(П. Сулаймонӣ, Маҷмӯаи шеърҳо)

Зарфҳои замон ба вазифаи ҳоли замон баъзан дар шакли муқоисавӣ меоянд: Қорӣ-Ишкамба хост худ пештар рафта зудтар хабарҳои хушро шунавад (С. Айнӣ, Марги судхӯр). Дертар чӣ навие шуд, ки Ҳоҷиумар ба колхози «Ситораи сурх» кӯчида рафт (С. Улуғзода, Диёри Навобод).— Дар ин бобатҳо сонитар гап мезанем... (Р. Ҷалил, Шикасти тилисмот). Падар то вақте ки чашмаш кор мекард, ба болои чархи осиёб кор кард, аммо он рӯз аз ҳаррӯза барвақттар рӯз торик шуд... (С. Айнӣ, Куллиёт).

Зарфҳои такрор низ ба вазифаи ҳоли замон меоянд. Аз ҳама зиёдтар дар ин ҳолат калимаи «гоҳ» вомехӯрад, ки ин такрор ёфтани амалу ҳолатро ифода менамояд: «Модари Сафар, ки дар сари оташдон ҷунбуҷӯл мекард, гоҳ-гоҳ ба писараш нигоҳкунон