Бистон). ...аз ҳамон қадар оби беинтиҳои худ ба соҳилҳояш намедиҳад ё диҳад ҳам, ҳеле кам қатрае аз дарё медиҳад (А. Деҳотӣ, Куллиёт).

ҲОЛИ ДАРАҶА

Ҳоли дараҷа дараҷаи воқеъ шудани амалу ҳолат ва аломатро нишон медиҳад. Ҳоли дараҷа амалеро эзоҳ медиҳад, ки бо феълҳои ифодакунандаи ҳиссиёт, ҳолати дохилӣ, ҳолати ботинӣ ва муносибат (тарсидан, шод шудан, ҳис кардан, орзу кардан, зик шудан, дар андӯҳ афтодан, ғамгин шудан, дӯст доштан, бемор шудан, нафрат кардан, дар ҷӯшу хурӯш омадан, дилтанг шудан ва ғ.) ифода ёфтаанд:

Ин аст, ки ман аз шунидани ғазали «Натавон кард»-и Камоли Хуҷандӣ бо нағмаи дутори Ҳоҷӣ Абдулазизи самарқандӣ бағоят дар ҷӯшу хурӯш меоям (С. Айнӣ, Ахгари инқилоб). Соли сеюм аст, ки ин ном дар байни тамоми халқҳои СССР ниҳоят шӯҳрат ёфтаанд (А. Деҳотӣ, Куллиёт). — Хайр, китфаш аз чӣ каҷ шудааст?— такрор пурсид Иброҳимҷон аз сарсухани Каримҷон-ака қадаре дилтанг шуда (Ф. Муҳаммадиев, Палатаи кунҷакӣ). Хӯҷаин сахт тарсид (С. Айнӣ, Куллиёт). ...аз раис интихоб шудани ҷӯраву дӯсти худ чӣ андоза шод гашта буд (Ф. Ниёзӣ, Вафо). Ман ҳеле мехостам, лекин нашауда истодааст (Сорбон, Санги Сипар).

Ҳоли дараҷа ҳамчунин бар эзоҳи аломат меояд:

Гуфтаҳои вай, ки ҳеле далерона ва худбоварона садо медиҳанд, ба модари амир ҳеле мақбул шуд (Ҷ. Икромӣ, Духтари оташ). Ба ин нуқтаҳо ниҳоят кам эътибор медиҳанд (Ф. Муҳаммадиев, Палатаи кунҷакӣ). ...хонишҳои бағоят латиф, форам ва дилнавози Тӯҳфа Фозилова ...дилҳои шунавандагонро ба ҳаяҷон меоварданд (А. Деҳотӣ, Куллиёт).

Ҳоли дараҷа бо зарф, сифат, таркиб ва ибораҳои исмиву ҷонишинӣ ва воҳидҳои фразеологӣ ифода меёбад. Ҳоли дараҷа ба эзоҳдиҳандаи худ асосан бо алоқаи ҳамроҳӣ тобеъ мешавад, барои ифодаи ҳоли дараҷа пешояндҳо низ истифода мешаванд.

Ифодаи ҳоли дараҷа бо зарфҳои дараҷа. Зарфҳои ҳеле, бисёр, кам, тамоман, бағоят, басе (басо), беҳад, бениҳоят ва ғайра ба вазифаи ҳоли дараҷа ба тарзи ҳамроҳӣ меоянд:

Ин китобчаро ман бисёр писандидам (С. Айнӣ, Куллиёт). Аз ҷиҳати дигар каму беш ба ғазаб меомад (Ҳ. Карим, Окшуда). Маъруф қадре ҳайрон шуд (П. Толис, Куллиёт). Ҳоло ҳамаи онҳо дар рӯи коғази меъморонанд ва басо дилкаш, тозаю озодаанд («Тоҷикистони советӣ»).

Ҳоли дараҷае, ки дар шакли такрор ва ё бо ҳиссаҷаи ҳам омадааст, тобиши таъкидӣ дорад:

Модом ки нон аз дастам рафтааст, бутун будани ду кулча барои ӯ бисёр-бисёр зарур аст (Р. Амонов, Навбаҳори чашмасор).