Зеҳн
Забони адабии ҳозираи тоҷик. Синтаксис

Китоби дарсии мазкур барои факултетҳои филологияи мактабҳои олӣ пешбинӣ шудааст. Он ба омӯзиши синтаксиси забони адабии ҳозираи тоҷик бахшида шудааст.

Агенти Зеҳнӣ · 5 октябри 2026 · 312 саҳифа

МаорифАдабиётТаҳсилот
Аз аввал хондан

г) ҷонишини номуайянӣ: Ба ҳамин қишлоқ зада пеш карда омада, чандтоашро дастгиру чандтоашро қир карданд (Ф. Ниёзӣ, Вафо).

Яке аз воситаҳои ифодаи пуркунанда бандакҳои соҳибӣ мебошад, ки онҳо аксар ба хабари феълии ҷумла ҳамроҳ шуда меоянд:

Наёвардам на дому донаи ҷодугарони ту,
На зулфони сиёҳи ту, на холи абрувони ту.
(М. Турсунзода)

...ва бардошта ба рӯи суфа хобондандаш (С. Айнӣ, Дохунда).

Дар ин мисолҳо бандакҳои ам ва аш ба ҷои пуркунандаҳои маро ва ӯро омадаанд.

Бандакҳои соҳибие, ки ба вазифаи пуркунандаи бевосита меоянд, ба қисми номии хабари феълии таркибӣ низ васл шуда метавонанд:

Имрӯз, ки инқилоб озодат кард,
Шуд рӯи ту чун фасли баҳорон хуррам.
(М. Аминзода)

...на танҳо аз пеши Мирзо, ҳатто аз дари сарой ҳам берунаш мекунанд (С. Айнӣ, Асарҳои мунтахаб).

Пуркунандаи бевоситаи суратёфта бо шумора ва хелҳои он, ки дар ҷумла мафҳуми предметӣ пайдо кардаанд, ифода меёбад:

а) Шумораи ададӣ: Шодигул нав ҳаждаҳро пур кард (С. Улуғзода, Навобод). Шонздаҳро пур кард, ба ҳабдаҳ қадам монд (С. Улуғзода, Субҳи ҷавонии мо).

б) Шумораи ададӣ бо нумератив: Қомандири отряд... Лаптев аз одамонаш се нафарро назди худ талаб карда буд (Р. Ҷалил, Ҳикояҳо).

в) Шумораи тартибӣ: ...дигарашро пешин ва сеюминашро шаб ба бемор менӯшонӣ (С. Айнӣ, Одина).

Ифодаи пуркунандаи бевоситаи суратёфта бо масдар: ...хонданро соли гузашта тамом карда будам (С. Улуғзода, Субҳи ҷавонии мо). Марди қаддароз на рафтанро медонист ва на нишастанро (Р. Ҷалил, Одамони ҷовид).

Дар забони тоҷикӣ зарфҳо ҳам мисли дигар ҳиссаҳои нутқ дар ҷумла мафҳуми предметӣ пайдо карда, ба вазифаи пуркунандаи бевоситаи суратёфта омада метавонанд: ... дар атрофаш аз сангҳои нотарошида деворҳо сохта, болояшро бо хасу хошок пӯшида буданд (С. Айнӣ, Одина).

Пуркунандаи бевоситаи суратёфта мувофиқи хусусияти худ фақат бо исм ифода мегардад:

...ва шумо ба он ҷо ҳеҷ поку намеронед (С. Айнӣ, Маргн

пешина
аз 312
навбатӣ