«Аз достони «Кафшпешмонии ҳазрати хоҷа Убон», ба тоҷикӣ. Навиштаи Садриддин Айнӣ – шоир, нависанда ва муҳаққиқи тоҷик ва раиси собиқи Фарҳангистони улуми Тоҷикистон».
Аммо пеш аз овардани иқтибос аз «Ёддоштҳо»-и Садриддин Айнӣ, муаллиф бо унвони «Муаррифии китоб» навиштае дорад, ки дар он маълумоти фишурда, вале нисбатан комил дар боби шахсият ва осори Садриддин Айнӣ
17 оварда шудааст.
Дар ин китоби таърихи насри порсии ҷаҳон забони модарии Айнӣ «Форсӣтоҷикӣ» номида шуда аз ҷумла дар бораи шахсияти ў зикр гардидааст:
«Вай улуми адабия ва арабияро дар яке аз мадориси қадимаи Бухоро фаро гирифт ва бар асари истеъдод ва лаёқати зотӣ ва ҷидду мутолиаи фаровон ба касби маълумоти васеъ муваффақ гашт ва баҷуръат тавон гуфт, ки ҷои он пири равшанзамир ва донишманд дар сафи адибони меҳани вай холӣ мондааст».
Соли 1969 (1347 ҳиҷрии шамсӣ) маҷаллаи «Хўша» мақолаи Алберт Куҷулиро бо унвони «Садриддин Айнӣ бонии адабиёти классикии тоҷик» ба
18 табъ расонд. Дар ин мақола хулосаи хатти зиндагии С.Айнӣ оварда шудааст, ҳамчунин вобаста ба давраи ҳаёти нависанда дар Бухоро қайд шудааст, ки «Баъдҳо ба инқилобиюни фарҳангӣ пайваст ва бо навиштани китобе чанд, пешниҳодҳои қобили таваҷҷўҳе дар ҷиҳати ислоҳи фарҳанги он замон ироа дод. Аммо мақолоте, ки дар рўзномаи маҳаллӣ мунташир кард, боис шуд, ки мавриди ғазаб қарор гирад ва раҳсипори зиндон шавад».
Алберт Куҷулӣ суханашро боз идома медиҳад ва дар навиштааш маҳорати Айниро «Маҳорати тоҷикӣ» меномад:
Садриддин Айнӣ «… 1918 ба инқилоб пайваст, вай ба ҳамон равонравонӣ ва маҳорати тоҷикӣ ба забони ўзбек низ осоре аз худ бар ҷой ниҳодааст, чунонки ўро аз бунёнгузорони адабиёти ўзбек низ ба шумор меоваранд ва дар забоншиносӣ дорои доктуро аст ва яке аз муассисон ва аъзои фаъоли академии улуми Тоҷикистон аст, ки дар 1951 бунён ниҳода шуд». Дар масъалаи навоварии С.Айнӣ дар насри бадеӣ А.Куҷулӣ қайд мекунад, ки «қиссаҳои кўтоҳи ў фазои тозае дар адабиёти ин сарзамин ба вуҷуд овардааст».
Ин муаллиф ба ин муносибат таъсири адабиёти рус ва хусусан таъсири М.Горкийро ба эҷодиёти Айнӣ зикр намуда, навиштаҳояшро бо суханони маъруфи Юлиус Фучик дар хусуси С.Айнӣ хотима медиҳад: «Айнӣ танҳо моли (аз они – К.А.) тоҷикҳо нест, ў мутааллиқ ба ҳамаи башарият аст».
Адиб ва донишманди номии Эронзамин Парвиз Нотили Хонларӣ, ки соли 1945 дар бораи С.Айнӣ изҳори ақида намуда, вайро аз қабили суханварони бузурги қарнҳо – Амир Хусрави Деҳлавӣ, Низомии Ганҷавӣ ва Хоқонии Шервонӣ дониста буд, дар ҷашни бошукўҳи Шамсиддин Муҳаммад Ҳофизи Шерозӣ дар Тоҷикистон ширкат кард ва пас аз баргаштан ба ватанаш мақолаи «Аз шаҳри Ҳофиз то диёри Рўдакӣ»-ро интишор дод, ки онро як сафарномаи кўтоҳ, вале саршор аз эҳсосот ва таассурот ва нукоти шоирона гуфтан ҷоиз аст. Бо хости Парвиз Хонларӣ барои зиёрати зодгоҳ ва оромгоҳи устод Рўдакӣ ба Самарқанд расидем. Парвизи Нотили Хонларӣ дар қайдҳои сафари худ чунин навиштааст: Аз ҷумлаи биноҳои таърихии Самарқанд мадрасаи Хоҷа Аҳрор аст. Аз тамошои он, ки фориғ шудем ба «хонаи Садриддин Айнӣ»
рафтем, ки акнун ба сурати Музеи он бузургвор даромада ва ҳамчунин, ки дар даврони зиндагии ў будааст, бо ҳамон асбоби хона ва лавозимоти зиндагии ў, нигоҳдорӣ мешавад. Нигаҳбонони он хона моро ба гармӣ пазируфтанд ва пас аз соате, барои он, ки то метавонем аз фурсат баҳраманд шавем, ба тамошои биноҳои таърихии дигар рафтем».