Санъати сухан

Китоби мазкур ба омӯзиши санъати сухан, вазнҳои шеър, қофия ва воситаҳои тасвири бадеӣ дар адабиёт бахшида шудааст. Он роҳҳои эҷоди асарҳои бадеии зебо ва таъсирбахшро таҳлил мекунад. Ин асари илмӣ-методӣ барои донишҷӯён ва омӯзгорони адабиёт пешбинӣ шудааст.
Агенти Зеҳнӣ · 4 октябри 2026 · 303 саҳифа
Эй қатрае зи хуни дил, эй ёри зиндагӣ,
Ин шеъри ман намунаи афкори зиндагӣ.
(Қутбӣ Киром).
- Баҳри хафиф
Ин баҳр аз сабуктарин баҳрҳои арўзист. Дар арўзи арабӣ ин вазн ба шакли мусамман наёяд ҳам, шоирони форсу тоҷик гоҳе мусаммани онро низ ба кор бурдаанд. Рукни солимаш фоилотун мустафъилун фоилотун буда, дар ин шакл истеъмол намеёбад.
Зиҳофоти рукни фоилотун 9-тост: 1) маҳбун — фаилотун; 2) маҳбуни маҳфуз — фаилун; 3) аслам — фаълун; 4) маҳбуни мақсур — фаилон; 5) аслами мусаббағ — фаълон; 6) мушаъас — мафъулун; 7) маҳчуф — фаъ; 8) маҳчуфи мусаббағ — фоъ.
Зиҳофи рукни мустафъилун: маҳбун — мафоилун.
1-умин вазни 16-ҳиҷоии баҳри хафиф (мусаммани маҳбун) фоилотун мафоилун¹ VV — — / V — V — 4 бор.
Ба тамошои ин чаман дари мижгон дароз кун,
Зи хумистони офият қадаҳе гиру ноз кун,
Ба адои такаллуме, ба фунуни табассуме,
Шакареро қивом деҳ, намакеро гудоз кун!
(Бедил).
2-юмин вазни 12-ҳиҷоии баҳри хафиф (мусаддаси садру ибтило солим ва боқӣ маҳбун) — фоилотун мафоилун фаилотун — V — — / V — V — / VV — —:
Сабзаҳо навдамида ёр наёмад,
Тоза шуд боғу он нигор наёмад.
(Ҷомӣ).
3-юмин вазни 11-ҳиҷоии баҳри хафиф (садру ибтидо — солим, хашвҳо — маҳбун, боқӣ — аслам — фоилотун мафоилун фаълун — V — — / V — V — / — —):
Омадаид аз кашию раъной
Ба ҳазорон ҳазор зебой.
(Низомӣ).
Оразат офтоб мегўям,
Наргисатро шаҳоб мегўям.
(Турғал).
Инқилоб офтобро монад,
Ё ки тўфони обро монад.
(С. Айнӣ).
¹ Шамси Қайс ин вазнро номатбўъ номида гуфтааст, ки «он ҳеҷ завқ надорад».

Барномасозӣ
Ахбор
Олами Афсонаҳо