Санъати сухан

Китоби мазкур ба омӯзиши санъати сухан, вазнҳои шеър, қофия ва воситаҳои тасвири бадеӣ дар адабиёт бахшида шудааст. Он роҳҳои эҷоди асарҳои бадеии зебо ва таъсирбахшро таҳлил мекунад. Ин асари илмӣ-методӣ барои донишҷӯён ва омӯзгорони адабиёт пешбинӣ шудааст.
Агенти Зеҳнӣ · 4 октябри 2026 · 303 саҳифа
Дар ин байти Саной шакли гузаштан феъли будан мувофиқи вазн кӯтоҳ талаффуз шавад ҳам, дар тақтеъ ба қимати ҳиҷои дароз омадааст.
Дӯсте дӯс(т)-ро ба меҳмон шуд,
Дӯс(т) ҳозир набуд, пушаймон шуд.
Вазнаш: фоилотун мафоилун фаълун.
— ◡ — — / ◡ — ◡ — / — —
- Садонокҳои «ӯ» ва «у».
Дар калимаи бӯстон. Калимаи «бӯстон» аслан аз калимаи бӯйистон кӯтоҳ шудааст. Вале гоҳе дар шеър ба шакли «бӯстон» навишта ва хонда мешавад, ки ҳиҷои нахустинаш дорои қимати ҳиҷои дарози оддӣ мегардад.
Чунончи дар ин мисолҳо мебинем:
Низокӣ ба боғ омад аз шаҳрбанд
Биёрӯй бӯстон ба чини параинд.
Вазнаш: фаӯлун фаӯлун фаӯлун фаӯл.
◡ — — / ◡ — — / ◡ — — / ◡ — ~
Бо сабо ҳамроҳ бифрист аз руҳат гулдастае,
Бӯ ки бӯе бишнавем аз хоки бӯстони шумо.
(Ҳофиз).
Вазнаш: фоилотун фоилотун фоилотун фоилун.
— ◡ — — / — ◡ — — / — ◡ — — / — ◡ —
Дар ин мисол бӯстон ба қимати ду ҳиҷои дарози оддӣ ва як ҳиҷои кӯтоҳ омадааст:
Ҳаво муътадил, бӯстон дилкаш аст,
Ҳавои дили дӯстон з-ӯ хуш аст.
(Низокӣ).
Дар ин байти Сӯзанӣ бӯстони якумӣ бо у-и кӯтоҳ ва бӯстони дуюмӣ бо ӯ-и пурра омадааст; яъне аввалӣ ба қимати ҳиҷои дарози оддӣ ва дуюмӣ ба қимати якуним ҳиҷо омадааст:
Шикаста деги сиёҳе ниҳанд дар бӯстон
Зи баҳри чашм, чу шуд бӯстон дилхоҳ.
Дар калимаи кӯҳ. Калимаи кӯҳ асосан бо ӯ-и пурра омада, дорои қимати якуним ҳиҷо мебошад, вале гоҳо барои риояи вазн ба ӯ-и кӯтоҳ бадал шуда, дорои қимати як ҳиҷои дарози оддӣ мешавад. Агар пурра истеъмол ёбад, ба қимати якуним ҳиҷо меояд:
Бузурге дидам андар кӯҳсоре.
Қаноат карда аз дунё бо горе.
(Саъдӣ).

Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор
Саломатӣ
Дунё