Санъати сухан

Китоби мазкур ба омӯзиши санъати сухан, вазнҳои шеър, қофия ва воситаҳои тасвири бадеӣ дар адабиёт бахшида шудааст. Он роҳҳои эҷоди асарҳои бадеии зебо ва таъсирбахшро таҳлил мекунад. Ин асари илмӣ-методӣ барои донишҷӯён ва омӯзгорони адабиёт пешбинӣ шудааст.
Агенти Зеҳнӣ · 4 октябри 2026 · 303 саҳифа
Вазнав: мафоилун фаилотун мафоилун фаилун ё фаълон.
V — V — / VV — — / V — V — / VV — (—~)
Падарам дигар асту ман дигарам,
Ӯ агар санг буд, ман гуҳарам.
(Низомӣ).
Вазнав: фаилотун мафоилун фаилун.
Дил дигар ғам дорад аз ту, ҷон дигар,
Сина дигар, хотири пазмон дигар.
Он чӣ ашк аст, он маро борон зи чашм,
Ашк дигар бошаду борон дигар.
(Камол).
Вазнав: фоилотун фоилотун фоилун.
Гоҳе садоноки охири калима мувофиқи талаби вазн дар шеър дароз талаффуз ва тақтеъ мешавад. Чунончи дар ин байти Румӣ пайвандаки «ки» дар аввали мисраи дуюм ба ҷойи ҳиҷони дарози оддӣ омадааст:
Гӯядат ин гӯрхона, эй ҷарӣ,
Ки дили мурда бад-он ҷо оварӣ.
Вазнав: фоилотун фоилотун фоилун.
— V — — / — V — — / — V —
Садоноки кӯтоҳи «и» баъзан аз рӯйи талаби вазн ба й-и дароз (ё-и маъруф) бадал мешавад. Чунончи дар байти зерин сарҳарфи феъли истодан ба и-и дароз табдил ёфта, дорои қимати якуним ҳиҷо, яъне як ҳиҷои дарози оддӣ ва як ҳиҷои кӯтоҳ шудааст:
Шарт аст чарида истодан,
З-ӯ ҷон талабидам, аз ту додан.
(Низомӣ).
Вазнав: мафъӯлу мафоилун фаӯлун.
— — V / V — V — / — —
Ёд дорам дами ҷонбахше ман
Истодӣ бари чашмам ту зарӣф.
(Тарҷумаи Лоҳутӣ аз Пушкин).
- «Ӯ»-и дароз ва «у»-и кӯтоҳ дар калимаи ду.
Дар ин байтҳо калимаи «ду» дар тақтеъ баъзан дароз ва баъзан кӯтоҳ омадааст.
Рӯзе ду ба ду нишаста буданд,
Шодию нишот менамуданд.
(Низомӣ).

Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор
Саломатӣ
Дунё