Шамси Қайс шевой (фасоҳат)-ро чунин шиносондааст: «Фасоҳат покизагии сухан аст аз душворӣ».

Шамси Гургонӣ ҳамин маъниро равшантар карда ва душвориҳои суханро чунин баршумурдааст: «Таъкидоти лафзӣ ва маънавӣ, танофури ҳуруф ва калимот, заъфи таълиф, мухолифоти қиёс ва ғаробати калимот». (саҳ. 246—247).

Маҳмуди Ҳумин дар бораи ба мавқеъ сурудани шеър дар маҷлисҳо мегӯяд: «Ба таври куллӣ метавон гуфт, ки ба мавқият, таври тафаккур, ақида, мақсад ва тасаввури шунаванда вобастагӣ дорад. Масалан, агар хонандае дар маҷлиси арӯсӣ сарояд:

Магар, ки лола бидонист бевафоии даҳр,
Ки то бизоду бишуд, ҷоми май зи каф нанҳод,
Зи ҳасрати лаби ширин ҳанӯз мебинам,
Ки лола медамад аз хоки турбати Фарҳод.

Фоидаи илми маъонӣ дар он аст, ки ба василаи он роҳи дарки балоғати назму наср ва риояти таносуби калом, талаби ҳол ва мақом, хуштабъӣ, ҳусни адо ва расоӣ муяссар мегардад.

«Баён» дар луғат ба маънои кашфу тавзеҳ аст. Илми баён аз чигунагии адои маънии воҳид бо иборати гуногун баҳс мекунад.

Мавзӯи илми баён калима ва баҳс аз қисмҳои ташбеҳу маҷоз, истиора, киноя ва ғайра мебошад. Баёнро аз назари ороишу ҳунар дар қатори саноат ва муҳассаноти бадеӣ низ овардаанд.

«Бадеъ» дар луғат ба маънои тоза, нав, аҷиб, вале дар истилоҳи адаб иборат аз ороиши сухан ва зеби калом буда, шомили ҳамаи мабҳаси санъатҳои адабӣ аз насру назми тоҷику форс мебошад.

Шеър ва наср

Дар адабиётшиносии гузаштаи мо калом ба ду навъ аст: наср ва назм. Наср дар луғат ба маънои пароканда ва парканда кардан меояд, вале дар истилоҳи адаб суханест, ки рӯи қоидаи муайяни вазн ва қофия паҳлуи ҳам чида, оҳанги хосе дорад.

Шеър ва назм

Маънои луғавии «шеър» дарёфтан, донистан ва маърифати чизҳои нафис аст. Вале дар адабиётшиносии гузаштаи мо шеър каломи маънавӣ ва воситаи барангехтани эҳсосоту ҷазабот дониста мешавад, яъне аз шунидани шеър ва хондани он осори хафагӣ ва ногуворӣ, ё хушнуду хуррамӣ ва ё ҷӯшу хурӯше ҳосил мегардад. Шеър аз илму дониш обуранг мегирад. Дониш як масъалаи илмиро ба ақлу идрок арз мекунад ва шеър