Забони адабии тоҷик дар ибтидои асри XX

Китоб ба омӯзиши хусусиятҳои лексикӣ ва морфологии забони адабии тоҷик дар ибтидои асри XX бахшида шудааст. Дар он маводи асари «Туҳафи аҳли Бухоро»-и Мирзосироҷи Ҳаким таҳлил гардида, хусусиятҳои фарқкунандаи забони он давр бо забони адабии имрӯза муқоиса шудаанд.
Агенти Зеҳнӣ · 2 октябри 2026 · 159 саҳифа
Зиёия“, с.104).. Ҷомаи маҳмали амир додагӣ. Одамони рафтагӣ, ҷомаи кимхоби таҳ будагӣ („Наводири Зиёия“, с.150).. Таърифу тавсифи ҳазрати қиблагоҳи кардагӣ (с.13).
Дар асарҳои мансури ибтидои асри ХХ ва дар забони “Туҳафи аҳли Бухоро” васеъ кор фармуда шудани сифати феълӣ бо суффикси -гӣ чун аломати умумии нормативии забони арабӣ зоҳир мегардад. Ин фарқ хеле фаровон кор фармуда шудааст: Дар бандари Ҷуз будагиҳо ҳам дар пароходи ҷангии рус паноҳанда шуданд. (с.318). Пароход ҳам боқӣ асокири дарунаш будагӣ дар наздикии соҳили чашҳадсаро истода буд (с.326). Шаҳри тозаи русон дар Чорҷӯй бино намудагӣ дар наздикии роҳи оҳан мебошад (с.192). Аз ҳӯтели банда манзил доштагӣ театр он қадар роҳе набуд (с.99). Он рӯз тамоми маҳбусони аз Ҳирот омадагӣ ҳозир шуд (с.155). Ҳоло ҳам молиёти ҷамъ шудагиро ба хазонаи Кобул мебурданд (с. 147). Савораҳои бандаро овардагӣ аз дайи дар ҳузуран бандаро ҳузур намуда, ба қонуни низомӣ салом карданд (с.142).
Дар забони ”Туҳафи аҳли Бухоро” сифати феълӣ бо суффикси -гӣ дар ҳолатҳои гуногуни грамматикӣ дучор мешавад. Баъзе аз сифатҳои феълии ин шакл дар охири худ бандакҷонишинҳои соҳибӣ қабул кардаанд: Боз бояд ба роҳи омадагиятон баргашта биравед (с.137). ...киштии савор шуда омадагияшон равонаи бандари Ҷуз шуданд (с. 313).
Сифати феълӣ бо суффикси -гӣ ба вазифаи хабар омада бандаки феълӣ қабул кардааст, лекин дар ин шакл хеле кам истифода шудааст: Петербургро мегӯянд бисёр шаҳри ободу серҷамъият аст, мисли шаҳрҳои хуби фарангистон дар камоли оростагӣ дот (с. 139).
Мирзосироҷи ҳаким сифати феълӣ бо суффикси -гӣ сохтадавандаро дар таркиби ибораҳои исмӣ, ки ҷузъи тобеашон сифати феълист, бештар истеъмол намудааст: мардуми дар корвонсаро будагӣ сӯҳбат мекарданд (с.236). Пиллаҳои аз Ҳӯқанд харидагиро тавассути бонкҳо ва компанияҳо, ба Марсел фиристода будам (с. 104). Корвонсароҳои дар арзи роҳ сохтагӣ (с.116). Аз манзили банда истиқомат доштагӣ (с.118). Пумбаҳои харидашудагӣ (с.123), тоҷирони тиҷорат доштагӣ (с.124), хати навиштагӣ (с.140), дар рӯ ба рӯи хонаи банда будагӣ (с.339), хизматгори сарихидмат будагӣ (с.155), ҷойҳои надидагӣ (с.105), савдоҳои шудагӣ (с.126).

Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор
Саломатӣ
Дунё