Боби I

ХУСУСИЯТҲОИ АСОСӢ ВА МОҲИЯТИ ҶУМЛАИ ПАЙРАВИ САБАБ

Ҷумлаҳои соддаи таркиби ҷумлаи мураккаб ба ҳам дар алоқаи мустаҳками маъноӣ ва грамматикӣ мебошанд. Дар синтаксиси ҷумлаҳои мураккаб аниқ ва муайян намудани муносибати ҷумлаҳои содда вазифаи асосӣ мебошад.

Вақте ки ҷумлаҳои мураккаб ҳамчун як воҳиди томе, ки ҳиссаҳои он шаклан ва мазмунан ба ҳам алоқаманданд, ба ҳисоб гирифта мешавад, хусусиятҳои он ҷумла ва таркиби он чуқуртар таҳлил меёбанд, як ҳаҷм ва як ҳудуди муайян доштани онҳо равшантар зоҳир мегардад.

Ҷумлаи мураккаби тобеъ бо хусусиятҳои синтаксисии худ аз ҷумлаи мураккаби пайваст тафовут дорад. Ҳиссаҳои ҷумлаи мураккаби пайваст нисбат ба ҳиссаҳои ҷумлаи мураккаби тобеъ мустақилтар мебошанд. Дар таркиби ҷумлаи мураккаби пайваст калимаҳои нисбӣ истеъмол намеёбанд. Ҳиссаҳои ҷумлаи мураккаби пайваст ба ҳам ба воситаи пайвандакҳои пайвасткунанда, ки одатан дар байни ҷумлаҳои содда меоянд, алоқаманд мешаванд.

Дар ҷумлаҳои соддаи таркиби ҷумлаи мураккаби тобеъ он мустақилияти нисбие, ки хоси ҷумлаҳои соддаи таркиби ҷумлаи мураккаби пайваст мебошад, мушоҳида карда намешавад, дар ҷумлаҳои мураккаби тобеъ яке аз ҷумлаҳои содда тобеъкунанда ва дигаре тобеъшаванда ба шумор меравад. Дар таркиби сарҷумла калимаҳои нисбӣ омада алоқаи ҳиссаҳои ҷумлаи мураккаби тобеъро боз ҳам зичтар менамоянд ва мустақилияти нисбии сарҷумларо барҳам мезананд ва эзоҳталабии онро равшантар нишон медиҳанд. Ҷумлаи пайрав ба сарҷумла ба воситаи пайвандакҳои тобеъкунанда алоқаманд мешавад. Пайвандакҳои тобеъкунанд,