нарасонад. Бо ин мақсад, тасмими муқоисаи ёдгориҳои машҳури асри биринҷӣ ва унсурҳои онро, ки дар фарҳанги моддӣ ва маънавии тоҷикон, ба монанди деҳаи Ворӯ боқимондааст, ба роҳ монад.

Ҷамоатҳои ноҳияи Панҷакент

Гурӯҳи этникии тоҷикони деҳаи Ворӯи Зарафшон дар баландии 2900 метр аз сатҳи баҳр ва 65 км дуртар аз Панҷакент ҷойгир аст, ки кам аз ҷониби муҳаққиқон таҳқиқ шудааст. Деҳа дар соҳили чапи дарёи Киштут, қисме ки ба он дарёи Мосғар мерезад, дар домани кӯҳи Улғар ҷойгир аст. Деҳаи Ворӯ, ба мисли дигар деҳаҳои кӯҳии водии Зарафшон, чун анъана дар нишебиҳои баландкӯҳ, дар қатори рости муайян сохта шудааст. Ҷобаҷогузории функсионалӣ ва банақшагирии хонаҳо дар релефи мушкили рушд бо ҳифзи максималии манзараи табиӣ ва муҳити табиӣ, мутобиқати шаклҳо ва биноҳои релеф, инчунин ягонагии рангоранг ва зебоии онҳо муайян карда мешаванд.1 То солҳои 60-ум асри XIX дар Кӯҳистон, ки дар замонҳои гуногун ба ҳайати давлатҳои гуногуни Осиёи Миёна дохил буд, якчанд мулкҳои ниммустақили феодалӣ мавҷуд буданд. То ҳамроҳшавӣ ба Русия чор миригари вуҷуд дошт (Фалғар, Матчо, Яғноб, Фон), ки ба тобеияти мулкҳои пурқудрати ҳамсоя ё аморати Бухоро дохил мешуданд.
Деҳаҳои кӯҳистон хеле зебову диққатҷалб кунанда мебошанд, зеро онҳо бо мавҷудияти захираҳои табиӣ, намуди фаъолияти иқтисодӣ ва анъанаҳои мардумӣ вобастаанд. Дар шароити кунунии қитъабандии анъанавӣ ба хонаҳои истиқоматӣ ва хоҷагидорӣ дар бисёр мавридҳо ба қоидаҳои гигиению санитарӣ мувофиқат намекунад. Дар тафсири муосир, чунин қитъабанди метавонад, тақсимбандии минтақаҳои шуғл ва истироҳатро ифода намояд.2

ДЕҲАИ ВОРЎ
Тамоми маҷмааи деҳаи Ворӯ бо 1000 ҳавлияш дар баландкӯҳ қарор гирифтааст ва биноҳои он, дар шакли айвонҳои зинашакл, аз поён ба баландии кӯҳ қомат афрохтааст, ба монанди амфитеатр, ки ба маҳаллҳои аҳолинишини Тибет шабоҳат доранд.
Сохтмони зина ва зинаи биноҳо дорои бисёр нуқтаҳои муҳимми меъморӣ ва табии мебошад, ки деҳа ҳар маротиба намои меъмории худро ба шакли дигар боз мекунад.
Хамишҳои баланду пасти сангин, ҷазирачаҳои сабз, чашмаҳои аз кӯҳ ҷорӣ, ба тасвири он ҳашамати нав мебахшад. Хонаҳо байни ҳам, ки намои асосии он танҳо ба тарафи офтобӣ кушода шудааст, танҳо бо воситаи

1 А. А. Акбаров. Архитектура горного Таджикистана. Особенности формирования и тенденции развития сельских поселений. – Минск, 2013.-С.55.
2 Назилов Д. Мастера школ горного зодчества. -Ташкент, 2001. - С.22.