Низом Қосим

мегуфт: «Ҳам палос аст, ҳам либос». Дар ҳар либосе дилкаш менамуд…».
Ё худ, фаросату нуктадонии мавлоноро бо чунин саҳнаи ҷолиб бозгў менамояд:
«– Аз муаммоҳои Амир Хусрав чизе дар хотир дорӣ?
Ҷамолӣ гуфт:
– Муаммоҳои Амир Хусрав ба ду навъанд: яке қавлӣ ва дигаре феълӣ.
Ҷомӣ гуфт:
– Қавлӣ зиёд шунидаем, аммо феълӣ чӣ гуна бошад?
Ҷамолӣ рост бархост, баъд қоматро хам кард, баъд рўйи риши худро афшонд ва гуфт:
– Ин феълист.
Ҷомӣ, каме фикр карда, гуфт:
– Ин муаммо шояд ба номи «Идрис» бошад, зеро ки рост шудан ҳарфи алиф, хам шудан ҳарфи долро ба хотир меорад ва афшондани болои риш ба он далолат мекунад, ки аз ин калима гардҳо, яъне нуқтаҳои болои он афшонда шаванд, ки ҳосили он «Идрис» мешавад.
Ҷамолӣ гуфт:
– Ҳақ асту рост, фақир ба камоли фаросати ҷаноби Шумо қоил шудам. Дуруст гуфтаанд, ки «шунидан кай бувад монанди дидан».
Гуфтем, ки мавлоно Ҷомӣ дар замони зиндагиаш маъруфияту маҳбубият дошт, вале, чун ҳама озодманишони давру замонҳо, аз бухлу таассубу хурофот эмин набуд, чунки, аз қавли Аълохон Афсаҳзод, «аз афсонаву бидъатҳо ба танг меомад ва бо ақлу қалам бар зидди ин иртиҷоъ мубориза мебурд». Метавон даҳҳо мисол овард, ки дар осори зиёд зикр ва дар қиссаи «Дарёи нур» гулчин шудаанд, вале бо зикри дутояш иктифо мекунем.
Яке ин ки Ҷомӣ низ, чун ҳама комёбиву муваффақҳо, аз бухлу ҳасад ва бахилу ҳасудон ҷойи гурез надошт. Аз