МЕҲРУ СЕҲРИ ШЕЪР

Ин маҷмўа шомили мақолаҳоест, ки Шоири халқии Тоҷикистон, барандаи Ҷоизаи давлатии ба номи Абўабдуллоҳи Рўдакӣ Низом Қосим дар тўли беш аз сӣ сол навиштааст. Дар онҳо масъалаву мушкилиҳои ҳамарўзаи адабиёт, аз ҷумла забону баён ва шинохту таҳияи матн, баррасӣ шудаанд ва барои хонанда, бахусус мактабиёну донишҷўён, муфид хоҳанд буд.
Агенти Зеҳнӣ · 28 сентябри 2026 · 323 саҳифа
Меҳру сеҳри шеър
классикӣ ҳам чунин ва ҳам дар шакли «рустоқ» (бо «вов») ба тақозои кашидани вазни шеър истифода мешавад (ниг.
«Фарҳанги забони тоҷикӣ», саҳ. 152).
Чунон ки зикр шуд, шеъри солим ҳаргиз маҳкуми харобӣ нест. Завқи солим онро аз худи он барқарору солим мекунад, чун вожаҳояш бо риштаҳои зарини ноаён сахт вобаставу бастаанд.
Хок бар сар дод хоҳад халқ аз ў, ё Раб, маро
Хок бар сар агар хоҳам ба ҷуз бедоди ў!
Вазни хароби сатри дуюм имкон фароҳам меорад, ки кулли байт тасҳеҳ шавад:
Хок бар сар дод хоҳад халқ аз ў, ё Раб, маро
Хок бар сар бод, агар хоҳам ба ҷуз бедоди ў!
Дар китоб зиёданд инчунин ғалатҳое, ки шояд аз камдиққатӣ содир шудаанд ва ислоҳашон душворие надорад.
Ғами ҳиҷрон агар кушт ба бедод маро,
Муждаи омаданат ҷони наве дод маро.
Албатта, дар адабиёти классикӣ (хосса давраи аввали он), калимаҳое аз қабили «ҳиҷрон» гоҳе дуюним ҳиҷо ҳисоб мешудаанд ва тибқи он қоидаи номаъмул (баъдан номақбул низ) байти мазкурро метавон дуруст шуморид.
Лекин сактаи савтии мисраи аввал ва мубтадои сатри дуюм – «муждаи омаданат», ки воҳиди ҳамшаклу ҳамсавти худро мехоҳад, тақозо мекунанд, ки ибораро ба шакли «ғами ҳиҷронат» бинависем.
Ба ҳамин монанд: «Фиғон, Аҳримане хотами Сулаймон ёфт». Як пайвандаки тобеъкунандаи фарзӣ («ки») баъд аз вергул ҳам вазнро дуруст мекунад ва ҳам ҷумларо равону комилу фаҳмо.

Барномасозӣ
Олами Афсонаҳо
Ахбор
Саломатӣ
Дунё