Низом Қосим

Ё худ, дар дастнавис матлаи ғазале ба ин шакл омада будааст:

Саманди ноз ҷавлон дод бар ман сарвинози ман,
Нишони наъли ў мондаст бар тан доғҳои ман.

Мураттиб дар доираи вазну қофия ба ҷойи калимаи «сарвиноз» вожаи «дилрабо»-ро овардааст, ки ба асолати он далолат мекунад.
Мутаассифона, на дар ҳама мавридҳои китоби зери даст ин ҳолатҳои хурсандибахшо даст додаанд. Рў меорем ба мисолҳо:

Дур аз он лаб гар суроҳивор хун гирям (зи ғам),
К-аз хаёлаш дида пурхун аст ҳамчун соғарам.

Мураттиб бо иловаи хеш танҳо вазнро барқарор кардааст, ки дар ин маврид кофӣ нест. Байти фавқ аз як ҷумлаи мураккаби тобеъ иборат буда, бояд ду ҷумлаи содаи комил дошта бошад ва пайвандаки тобеъкунандаи «ки» ба вобастаи ҷумлаи (мисраи) якум будани ҷумлаи (мисраи) дуюм далолат мекунад. Ибораи «зи ғам» ба сохту мантиқу маънои ҷумла созгор нест, пас бояд мусаҳҳафи (калимаву ибораҳои афтода ва ё кўршуда) мисраи аввал на он, балки калимаи дигар бошад. Бо тақозои мантиқу таносуб метавон тахмин кард, ки он «сазост» ё «сазад» аст.
Мисоли дигар:

Зоҳид, биситон ҷоми маю тарки риё деҳ,
Май нўш, ки аллоҳ латиф (аст) ба сабо деҳ.

Вазну маънои хароби сатри дуюм талқин мекунад, ки
асли ҳол дигар аст ва барои барқарор кардани он масъу-