Меҳру сеҳри шеър

Ин байти «Шоҳнома»-ро чунон «эҷодкорона» истифода кардааст, ки суму думашро дарёфтани хонанда душвор аст:

Гулистон, ки имрўз бошад ба бар.
Ту фардо чинӣ гал, наояд ба кор.

Аҳволи байти машҳури Адиб Собирро бубинед, ки дар садҳо мақолаву рисолаву гузоришу суҳбатҳо батакрор истифода шудааст:

Нодон чӣ донад он, ки сухандон ба гоҳи назм,
Ҷонро тудохтаасту аз он шеър сохтааст.

Ин байт дар «Осори мунтахаб»-и шоир («Ирфон», 1981, саҳ.25) дуруст омадааст:

Нодон чи донад он ки сухандон ба гоҳи назм
Ҷонро гудохтасту аз он шеър сохтаст?

Оре, шаклҳои дуруст дар китобҳо ҳаст, вале ҳадафи мураттиб ҳатман «навоварие» кардан аст, ки гоҳ калимаеро меафзояд, гоҳ кам мекунад, гоҳ ба ҷойи яке дигареро меорад ва ин корро дар байтҳое ҳам раво мебинад, ки саҳеҳаш дар ҳофизаи хосу ом ҳаст:

Эй арўси ҳунар, аз бахт шикоят манамо,
Ҷумлаи ҳусн биёрой эй, ки домод омад.

Аз нидои бемаънии «эй» сарфи назар кунем, мураттиб ақаллан ба ҷойи «ҳаҷла»-и Хоҷаи барҷосухану шевосухан «хона» ё «ҳуҷра» (ки ҳамоҳангу ҳаммаънои «ҳаҷла» аст) мегуфт, ба эҷодкориаш тан медодем.

Агар пил бо шиша кин оварад,
Ҳама рахна дар доду дин оварад, –