ОШӮБИ МУҚАННАЪ ЧАРО САР ЗАД?

Бузургтарин шӯриши зидди Аббосиён дар Мовароуннаҳр соли 773 бо сарварии Ҳошим ибни Ҳаким сар зад, ки бо номи Муқаннаъ, яъне ниқобдор шуҳрат дошт. Пайравони Муқаннаъ бо номи «сапедҷомагон» низ маъруфанд ва дар муқобили ливои сиёҳи аббосӣ, дирафши сафеди худро бардоштанд. Ин ошӯб эътирозе буд дар муқобили ҳукумати Аббосиён, махсусан алайҳи халифа Маҳдӣ (775–785). Муқаннаъ ба пайравонаш мегуфт, ки ӯ Худост ва дар вуҷуди ӯ Одам, Нӯҳ, Иброҳим, Мусо, Исо, Муҳаммад ва Абумуслим таҷАССУМ ёфтаанд.
Исёнҳои Муқаннаъ дар муддати 14 сол (773–786) Мовароуннаҳрро ноором сохта, Бухоро, Самарқанд ва Марвро фаро гирифт. Муқаннаъ баъди задухӯрдҳои зиёд бо арабҳо ҳамроҳи пайравони вафодораш дар қалъаи Санам паноҳ бурда, барои зинда ба даст наафтодан худкушӣ кард.

АФШИН, МОЗЁР ВА БОБАК ЧАРО ШИКАСТ ХӮРДАНД?

Саркардаи дигаре, ки муддате боиси нооромии халифаи аббосӣ Муътасим (833–842) гардид, Афшини Истаравшанӣ буд. Номи аслии ӯ Ҳайдари Афшин ё Ибни Ковус буда, аз сулолаи ҳокимони Истаравшан, ки унвони афшинро доштанд, бархостааст. Афшин нисбат ба сарзаміну фарҳанги аҷдодӣ муҳаббати зиёд дошт ва дар дастгоҳи ҳокимони аббосӣ ба баландтарин вазифаи ҳарбӣ расида буд.
Бобаки Хуррамдин аз Озарбойҷон ва Мозёри Табаристонӣ аз Табаристон буданд, ки орзуи истиқлоли сарзаминашонро доштанд, аммо миёни ин сарварони маҳаллӣ иттиҳоду ҳамбастагии кофӣ мавҷуд набуд, ки ин сабаби шикасту барканоршавии онҳо гардид. Аббосиён дар пахши исёни Бобак аз Ҳайдари Афшин ва барои саркӯбии Ҳайдари Афшин, аз ихтилофи ӯ бо Тоҳир ибни Ҳусайни Хуросонӣ истифода карданд.

ИСЛОМ ОВАРДАНИ
МАРДУМ

Пирӯзии ниҳоии ислом дар Хуросону Мовароуннаҳр парокандашавии минбаъдаи ин кишварҳоро боздошт. Дар доираи хилофати ягонаи исломӣ муттаҳид гаштани мулкҳои пароканда барқарор гаштани амниятро фароҳам оварда, нуфуз ва қудрати давлатдории исломиро дар кулли Эронзамин падид овард.