РУСТАНИҲОИ ХАЗАНДА ЧӢ ГУНААНД?

Рустаниҳои хазанда ба ягон такягоҳ часпида қад мекашанд. Узвҳои часпаку печони онҳо дар поя, навда ё барг ҷой гирифтаанд. Масалан, настаран, марминҷон, тасбеҳак дар поя ва баргашон мӯяк дошта, ба ёрии онҳо ба ягон такягоҳ печидаву часпида месабзанд. Лаблабу ва мурч дар пояашон решаҳои иловагӣ доранд ва тавассути онҳо хазида боло мебароянд. Лӯбиё ва ток дар поя ва баргу навдаашон чангакҳои печон доранд, ки ҳангоми ба ягон чиз расидан ба он мепечанд.

ЧАРО РУСТАНИҲО РӮ ҶОНИБИ РӮШНОӢ МЕОРАНД?

Барои нашъунамои рустаниҳо рӯшноӣ зарур аст. Рустаниҳо навда, барг, гул ва дигар узвҳои худро ҳатман ҷониби рӯшноӣ мегардонанд. Рӯшноӣ ба рустанӣ барои муътадил гузаштани фотосинтез, яъне ҷабидани гармӣ лозим аст. Рӯй ба ҷониби рӯшноӣ овардани рустаниҳоро фототропизм меноманд. Онро моддаҳои махсус, яъне фитогормонҳо идора мекунанд.

ОБ БАРОИ РУСТАНӢ ЧӢ АҲАМИЯТ ДОРАД?

Рустаниҳо об, намакҳои минералӣ (калий, калсий, оҳан, магний, фосфор, сулфур ва нитроген) ва микроэлементҳо (бор, манган, руҳ, мис, кобалт, молибден)-и барои ҳаёташон заруриро аз таркиби хок мегиранд. Ин моддаҳо ба рустанӣ аз тариқи реша ворид мегарданд ва ба сабзиши муътадилу инкишофи онҳо мусоидат менамоянд. Агар рустанӣ беоб монад, аз гармии зиёд мехушкад.
Дар биёбон растаниҳо ба иллати камобӣ камтар тағйир ёфтаанд. Бо гузашти солҳо як намуди рустанӣ нобуд мешуду ҷойи онро дигар намуд мегирифт. Дар натиҷа, баъзе рустаниҳо ба шароити биёбон мутобиқ гаштанд. Масалан, сереус ном кактус решаи қавие дорад, ки дар мавсими боронгарӣ оби зиёд ҷабида захира менамояд. Решаи дигар намуди рустаниҳои биёбонӣ, масалан, саксавул барои дарёфти об ба замин хеле амиқ меравад. Аксари рустаниҳои биёбонӣ қадпаст ва пулакчадор буда, қобилияти дар поя, реша ва барг захира кардани обро доранд.

Рустаниҳои қадимтарини дунё плаунашаклҳо – як ҷинси гиёҳҳои бегул мебошанд. Миллионҳо сол қабл ин рустаниҳо дар рӯи Замин анбӯҳи набототи касногузар буданд. Плаунашаклҳои ҳозира беш аз ҳазор намуданд. Онҳо рустании бисёрсола, баъзан ҳамешасабз буда, навдаҳои дарози хазанда доранд. Дарахти қадимтарини дунё санавбар мебошад. Баъзе санавбарҳо то 4900 сол умр дидаанд. Санавбар аз 1,5 то 50 м қад мекашад. Он дарахти тезсабз, равшанидӯст ва ба сармо тобовар аст. Дар Тоҷикистон санавбари худрӯй нест, аммо намудҳои гуногуни онро ба шароити маҳал мутобиқ намуда, парвариш мекунанд.